Si e ka ndryshuar mjekësia karrierën e futbollistëve

Dy dekada më parë, një futbollist që vazhdonte të luante në nivel të lartë në moshën 35-vjeçare ishte lajm. Sot, ende ka lojtarë 40-vjeçarë që vazhdojnë të grumbullohen nga kombëtaret e tyre dhe lista e veteranëve që performojnë në elitë po bëhet gjithnjë e më e gjatë. Karrierat janë zgjatur ndjeshëm dhe kjo nuk është rastësi apo vetëm rezultat i një gjenetike të jashtëzakonshme. Mjekësia ka luajtur një rol vendimtar në këtë ndryshim.

Dikur, mosha mesatare e tërheqjes nga futbolli ishte rreth 33 vjeç dhe dëmtime të rënda si këputja e ligamentit të kryqëzuar, problemet e kërcit apo tendinopatitë e rënda mund të përfundonin menjëherë karrierën e një lojtari. Edhe pse përmirësimi i teknikave kirurgjikale ka ndihmuar shumë, revolucioni më i madh ka ardhur nga ajo që mjekët e quajnë “mjekësi parandaluese”.

Nga trajtimi i dëmtimit te parandalimi i tij

“Ndryshimi më i madh është se kemi kaluar nga një mjekësi reaktive në një mjekësi parandaluese dhe të personalizuar”, shpjegon Dr. Manuel Leyes Vence, shef i Shërbimit të Traumatalogjisë dhe Kirurgjisë Ortopedike në Spitalin Universitar La Luz dhe Olympia Quirónsalud.

“Më parë trajtonim dëmtimin pasi ai shfaqej. Sot përpiqemi ta parashikojmë dhe ta parandalojmë.”

Klubet elitare monitorojnë pothuajse çdo aspekt të gjendjes fizike të futbollistëve: ngarkesat stërvitore, minutat e lojës, lodhjen, cilësinë e gjumit, forcën muskulore, të dhënat biomekanike dhe perceptimin subjektiv të lojtarit.

Sistemet GPS regjistrojnë në kohë reale përshpejtimet, ngadalësimet dhe përpjekjet me intensitet të lartë. Platformat e forcës zbulojnë pabarazi minimale mes këmbëve, ndërsa sistemet biomekanike të mbështetura nga inteligjenca artificiale identifikojnë ndryshime të vogla në mënyrën e vrapimit apo kërcimit, para se vetë lojtari të ndiejë shqetësime.

Dr. Ramón Cugat Bertomeu, drejtor i Institutit Cugat dhe specialist i Traumatalogjisë në Spitalin Quirónsalud Barcelona, thekson:

“Shumë dëmtime japin sinjale paralajmëruese përpara se të ndodhin. Një tension i vogël muskulor mund të tregojë se lojtari po përballet me ngarkesa të tepërta, duke na lejuar të marrim masa parandaluese.”

Dëmtime që dikur nënkuptonin fundin e karrierës

Rasti i legjendës holandeze, Marco van Basten, i cili u tërhoq në moshën vetëm 28-vjeçare për shkak të problemeve në kyçin e këmbës, simbolizon një periudhë kur mjekësia kishte pak zgjidhje për dëmtimet më të rënda.

Sot situata është krejtësisht ndryshe. Sipas Dr. Leyes, më shumë se 90% e futbollistëve profesionistë që pësojnë këputje të ligamentit të kryqëzuar rikthehen në garë, ndërsa rreth 80% arrijnë të rikuperojnë nivelin e mëparshëm.

Edhe dëmtimet serioze të meniskut apo kërcit, që më parë çonin shpesh në pensionim të parakohshëm, kanë një prognozë shumë më të mirë.

Dr. Cugat thekson rolin vendimtar të teknikave artroskopike:

“Një dëmtim i ligamentit të kryqëzuar apo i kërcit dikur nënkuptonte fundin e një karriere në nivel të lartë. Sot këto raste trajtohen rregullisht dhe në shumë raste dimë saktësisht pas sa javësh lojtari mund të rikthehet në fushë.”

Mjekësia rigjeneruese dhe teknologjitë e reja

Në vitet e fundit, mjekësia rigjeneruese ka sjellë përparime të rëndësishme. Produktet e derivuara nga gjaku kanë treguar rezultate të shkëlqyera në trajtimin e dëmtimeve degjenerative që më parë do të shkurtonin karrierën sportive.

Një fushë tjetër premtuese janë ekzozomet, vezikula mikroskopike që veprojnë si “lajmëtarë” mes qelizave dhe mund të ndihmojnë në kontrollin e inflamacionit dhe riparimin e indeve.

Gjithashtu, vëmendje e madhe po i kushtohet mitokondrive, të cilat luajnë rol kyç në rikuperimin e dëmtimeve muskulore.

Dëmtimet ndryshojnë me moshën

Jo të gjitha dëmtimet janë të njëjta në moshën 22 dhe 38 vjeç.

Te lojtarët e rinj vërehen më shumë dëmtime të lidhura me shpërthyeshmërinë dhe intensitetin e lartë, si këputjet muskulore apo dëmtimet ligamentare.

Tek futbollistët më të moshuar dominojnë problemet degjenerative, veçanërisht tendinopatitë dhe dëmtimet e kërcit.

Edhe rikuperimi ndryshon. Një dëmtim i muskujve të pasmë të kofshës që te një 22-vjeçar mund të shërohet për dy ose tri javë, te një 35-vjeçar mund të kërkojë katër deri në gjashtë javë për të shmangur rikthimin e dëmtimit.

A dëmtohen më shumë lojtarët sot?

Përgjigjja nuk është e thjeshtë.

Dr. Leyes thekson se një studim afatgjatë i UEFA-s, i drejtuar nga studiuesi Jan Ekstrand, tregoi se për 18 vjet normat e përgjithshme të dëmtimeve në futbollin elitar janë ulur me rreth 3% në vit.

Megjithatë, dëmtimet muskulore, veçanërisht ato të muskujve të pasmë të kofshës, janë rritur gradualisht që nga fillimi i viteve 2000 dhe sot përbëjnë rreth 24% të të gjitha dëmtimeve në futbollin profesionist të meshkujve.

Nga ana tjetër, Dr. Cugat argumenton se futbollistët janë më të ekspozuar ndaj garave sesa më parë.

“Përgatitja dhe parandalimi janë përmirësuar. Nuk është domosdoshmërisht se lojtarët dëmtohen më shumë, por ata luajnë më shumë ndeshje dhe përballen me më shumë situata që mund të shkaktojnë dëmtime.”

Çmimi i performancës së lartë

Të luash futboll profesionist për 15 ose 20 vjet lë pasoja në organizëm.

Sistemet më të prekura janë muskujt dhe tendinat, veçanërisht muskujt e pasmë të kofshës, aduktorët, tendini patelar dhe tendini i Akilit. Gjithashtu, nyjet e gjurit, kyçit të këmbës dhe ijeve pësojnë konsumim të konsiderueshëm.

Sipas Dr. Leyes, ish-futbollistët kanë dy deri në tri herë më shumë gjasa të zhvillojnë artrozë të hershme sesa popullsia e përgjithshme.

Përvoja, arma tjetër e veteranëve

Nuk është vetëm mjekësia ajo që shpjegon jetëgjatësinë sportive të futbollistëve.

Përvoja luan një rol po aq të rëndësishëm. Leximi i lojës, pozicionimi, parashikimi i aksioneve dhe menaxhimi i energjisë i lejojnë lojtarët veteranë të kompensojnë pjesërisht rënien fizike që vjen me kalimin e viteve.

Një futbollist 38 apo 40-vjeçar nuk vrapon si në moshën 25-vjeçare, por ai di më mirë se ku duhet të pozicionohet për të mos pasur nevojë të vrapojë aq shumë.

Në fund, jetëgjatësia e karrierës së futbollistëve modernë është rezultat i kombinimit të përparimeve të mjekësisë me inteligjencën taktike dhe përvojën e fituar gjatë viteve. Pikërisht kjo shpjegon pse sot shohim lojtarë me afro 200 ndeshje me kombëtaren e tyre që vazhdojnë të luajnë në nivelet më të larta dhe të udhëheqin ekipet e tyre në kampionate të mëdha ndërkombëtare.