Rasti në Fier: Një tragjedi që na detyron të reflektojmë për mënyrën si po rrisim brezin e ardhshëm!

Rasti tronditës në Fier nuk është një episod i izoluar. Ai është simptomë e një sëmundjeje më të thellë shoqërore. Kur fëmijët dhe adoleshentët zgjedhin dhunën si formë komunikimi, problemi nuk fillon në momentin e krimit, ai ka nisur vite më parë, në familje, në shkollë, në komunitet dhe në institucionet që duhej ta kishin parandaluar.

Asnjë fëmijë nuk lind i dhunshëm. Dhuna nuk trashëgohet si instinkt, ajo ndërtohet nga modeli që sheh, nga kufijtë që mungojnë, nga indiferenca, nga mungesa e dialogut, nga normalizimi i agresivitetit dhe nga dështimi për të edukuar empatinë, respektin dhe përgjegjësinë.

Shqipëria po përballet me një fenomen që nuk mund të shpjegohet vetëm me termin “brez problematik”. Në të vërtetë, kemi një brez që po rritet në një realitet krejtësisht ndryshe nga ai në të cilin u formuan prindërit e tij. Brenda pak dekadash kaluam nga izolimi total në një shoqëri të hapur, nga kontrolli absolut në një liri që shpesh nuk u shoqërua me mekanizma të mjaftueshëm orientues, nga një model patriarkal në një botë dixhitale ku autoriteti i familjes sfidohet çdo ditë nga rrjetet sociale, teknologjia dhe ndikime të panumërta.

Ky transformim ishte politik dhe ekonomik, por nuk u shoqërua me një transformim të kulturës së prindërimit. Shumë prindër u lanë të mësonin vetë, përmes gabimeve, si të rrisnin fëmijë në një realitet që as vetë nuk e njihnin. Prandaj, duhet ta kemi guximin të pranojmë se një pjesë e prindërve kanë dështuar në misionin e tyre edukues. Jo sepse nuk i kanë dashur fëmijët, por sepse dashuria, pa kufij, pa përkushtim, pa kohë dhe pa edukim, nuk mjafton për të formuar karakter.

Megjithatë, do të ishte po aq e padrejtë t’ua faturonim të gjithë përgjegjësinë prindërve. Edhe shteti duhet të bëjë autokritikë. A ka investuar mjaftueshëm në edukimin prindëror? A ka ndërtuar politika serioze për mbështetjen e familjes? A ka garantuar psikologë funksionalë në çdo shkollë, shërbime sociale efektive dhe programe për edukimin emocional të fëmijëve? Apo vazhdojmë të reagojmë vetëm pasi ndodh tragjedia?

Në shumë vende evropiane, prindërimi nuk konsiderohet vetëm instinkt, por edhe aftësi që zhvillohet. Prindërit marrin orientim, ndjekin programe këshillimi dhe mbështeten nga profesionistë gjatë fazave më të rëndësishme të rritjes së fëmijëve. Tek ne ende mbizotëron bindja se “prindi di vetë”, ndërkohë që realiteti dëshmon se sfidat e shekullit XXI janë shumë më komplekse se ato të brezave të mëparshëm.

Edhe sistemi arsimor duhet të reflektojë. Shkolla nuk është vetëm vendi ku mësohen matematika, historia apo gjuha. Ajo duhet të jetë institucioni ku formohen qytetarët. Sa hapësirë i kushtohet edukimit emocional, respektit për tjetrin, zgjidhjes paqësore të konflikteve, përdorimit të përgjegjshëm të rrjeteve sociale dhe shëndetit mendor? Një shoqëri nuk matet vetëm me rezultatet në provime, por edhe me aftësinë e të rinjve për të jetuar së bashku pa dhunë.

Po institucionet e rendit? Misioni i tyre nuk fillon kur vendosen prangat. Një shtet modern matet edhe me aftësinë për të parandaluar. Bashkëpunimi i policisë me shkollat, me familjet dhe me komunitetin duhet të jetë i vazhdueshëm, jo vetëm pas ngjarjeve që tronditin opinionin publik.

Një kapitull më vete janë mediat dhe rrjetet sociale. Ato janë, pa dyshim, një thikë me dy presa. Nga njëra anë, ato sjellin transparencë, ekspozojnë problemet dhe shpesh detyrojnë institucionet të reagojnë. Nga ana tjetër, kur dhuna kthehet në spektakël dhe autorët e saj në qendër të vëmendjes, ekziston rreziku që të krijohen modele të gabuara për mendje ende të paformuara. Informimi është domosdoshmëri, spektakolarizimi i dhunës është rrezik.

Nuk mjafton të dënojmë autorët dhe të vazhdojmë jetën sikur asgjë nuk ka ndodhur. Çdo tragjedi që përsëritet është dëshmi se kemi dështuar të nxjerrim mësime nga tragjeditë e mëparshme. Shoqëritë e zhvilluara nuk ndërtojnë politika mbi emocionin e ditës, por mbi analizën e shkaqeve.

Prandaj, ndoshta ka ardhur koha të shtrojmë një pyetje që deri dje dukej e panevojshme: a duhet të trajnohen prindërit shqiptarë për rritjen dhe edukimin e fëmijëve? Askush nuk lind prind. Ashtu si çdo profesion kërkon dije dhe përgatitje, edhe prindërimi kërkon mbështetje, orientim dhe edukim të vazhdueshëm.

Ndoshta ka ardhur koha që shteti të ndërtojë programe kombëtare të edukimit prindëror, të forcojë shërbimin psikologjik në shkolla, të investojë në edukimin emocional dhe të krijojë një partneritet të vërtetë mes familjes, shkollës dhe institucioneve. Kostoja e këtyre politikave është shumë më e vogël se kostoja njerëzore dhe shoqërore e një brezi të humbur.

Sepse shoqëritë nuk shemben kur humbasin pasurinë. Ato fillojnë të shemben kur humbasin aftësinë për të edukuar brezin e ardhshëm. Dhe kjo nuk është më vetëm një çështje familjare. Është një çështje e sigurisë kombëtare, e politikës publike dhe e së ardhmes së Shqipërisë.

Nëse çdo tragjedi na gjen të habitur, atëherë problemi nuk është vetëm tek autorët e saj. Problemi është se, si shoqëri, ende nuk kemi gjetur forcën të pranojmë se edukimi i një fëmije nuk është përgjegjësi vetëm e familjes, vetëm e shkollës apo vetëm e shtetit. Është përgjegjësi e të gjithëve. Dhe kur dështon secili në pjesën e vet, humbësi më i madh është e ardhmja e vendit.