Marrëveshja 14-pikëshe midis Iranit dhe SHBA-së

14 pikat e marrëveshjes Iran-SHBA në krahasim me 14 pikat e Wilsonit dhe Traktatin e Versajës

New York, 17 qershor 2026 – Në prag të nënshkrimit zyrtar të së premten në Zvicër (19 qershor), draft-memorandumi 14-pikësh midis Republikës Islamike të Iranit dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës po dominon faqet e para të mediave amerikane.

Ky marrëveshje paraprake synon të ndalë luftën e fundit muajve, të rihapë Ngushticën e Hormuzit dhe të hapë rrugën për bisedime 60-ditore mbi programin bërthamor të Iranit, lehtësimin e sanksioneve dhe rindërtimin ekonomik.

Sipas draftit të parë publikuar nga Bloomberg dhe i konfirmuar pjesërisht nga burime iraniane si Mehr News, pikat kryesore janë:

1. Ndërprerje e menjëhershme dhe e përhershme e luftës në të gjitha frontet, duke përfshirë Libanin. Të dyja palët zotohen të mos nisin veprime armiqësore dhe të përmbahen nga kërcënimi ose përdorimi i forcës.

2. Respekt për sovranitetin dhe integritetin territorial, pa ndërhyrje në punët e brendshme.

3. Bisedime për marrëveshjen finale brenda 60 ditëve, të zgjatshme me pajtim të dyanshëm.

4-5. Heqja e bllokadës detare amerikane brenda 30 ditëve dhe rihapja e plotë e Ngushticës së Hormuzit për transportin tregtar (Iran do të pastrojë minat dhe pengesat teknike).

6. Program rindërtimi me partnerë rajonalë, me financim minimal 300 miliardë dollarë.

7. Heqje e sanksioneve (përfshirë ato të OKB-së dhe amerikane) në një afat të përcaktuar në marrëveshjen finale.

8. Iran konfirmon se nuk do të prodhojë armë bërthamore; bisedime të hollësishme për pasurimin e uraniumit dhe stoket ekzistuese.

9-11. Ruajtje e status quo-së gjatë bisedimeve, lehtësira për eksportin e naftës, dhe çlirim gradual i fondeve të ngrira (deri në 24-25 miliardë dollarë sipas disa raporteve).

12-14. Mekanizëm monitorimi, bisedime të fokusuara pas zbatimit të hapave fillestarë dhe konfirmim i marrëveshjes finale me rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Reagimet e shtypit amerikan
Shtypi amerikan e përshkruan marrëveshjen si një “përparim të madh” që lehtëson presionin ekonomik global nga mbyllja e Hormuzit, por me shumë dyshime për zbatueshmëri.

Bloomberg thekson “fitimet e gjera financiare” për Iranin – eksport nafte i menjëhershëm, fonde të ngrira dhe fond rindërtimi – si leverdi për Trump për të mbyllur një konflikt të kushtueshëm.

NPR dhe AP News e quajnë “marrëveshje fillestare” që nuk zgjidh çështjet thelbësore si programi bërthamor ose mbështetja e Iranit për aleatë rajonalë, por hap rrugën për stabilitet në energji. Çmimet e naftës kanë rënë nën 75 dollarë për fuçi në pritje të rihapjes së ngushticës.

Fortune dhe Wall Street Journal raportojnë divergjenca në versionet e draftit: Irani thekson çlirimin e fondeve dhe heqjen e bllokadës si prioritet, ndërsa administrata Trump e paraqet si “marrëveshje me performancë” ku Iranit i jepen shpërblime vetëm pas verifikimit të angazhimeve (sidomos mos-prodhimi i armëve bërthamore). Skepticizëm vjen edhe nga Izraeli, që dyshon për qëndrueshmërinë e armëpushimit në Liban.

Analistët amerikanë (si në Al Jazeera dhe Axios) theksojnë se suksesi varet nga zbatimi në 60 ditët e ardhshme. Trump e ka quajtur “deal i madh”, ndërsa zëdhënës si JD Vance mbrojnë kuadrin si një hap drejt de-eskalimit pa kompromise në sigurinë bërthamore.

Në përgjithësi, media amerikane e sheh marrëveshjen si një fitore diplomatike për Trump në një moment delikat ekonomik global, por paralajmëron se pa verifikim të fortë ndërkombëtar, rreziku i kthimit të tensioneve mbetet i lartë.