Vendet që duan të hiqen nga Lista e Trashëgimisë Botërore/ Fama e UNESCO-s kthehet në barrë për komunitetet lokale

Lista e Trashëgimisë Botërore e UNESCO-s është krijuar për të mbrojtur vende me “vlerë të jashtëzakonshme universale” dhe për t’i dhënë atyre njohje globale. Por në disa raste, kjo famë ka sjellë pasoja të padëshiruara, aq sa disa komunitete po kërkojnë që të hiqen nga lista.

Në fshatin Vlkolínec në Sllovakinë qendrore, një vendbanim mesjetar i ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme, vetëm rreth 20 banorë jetojnë mes 45 shtëpive tradicionale që prej vitit 1993 janë pjesë e Trashëgimisë Botërore. Edhe pse vendi tërheq mbi 100,000 vizitorë në vit, disa vendas thonë se rritja e turizmit dhe statusi ndërkombëtar kanë sjellë më shumë probleme sesa përfitime, duke ndryshuar jetën e përditshme të komunitetit të vogël.

Një situatë e ngjashme po diskutohet edhe në Zonën e Ruajtjes Ngorongoro në Tanzani, një prej destinacioneve më të njohura të safarit në Afrikë. Komunitetet maasai dhe organizata lokale kanë kërkuar heqjen e saj nga lista, duke argumentuar se politikat e ruajtjes të lidhura me UNESCO-n kanë çuar në zhvendosje dhe kufizim të kullotave tradicionale.

Debati ka hapur një diskutim më të gjerë mbi ndikimin e turizmit në vendet e trashëgimisë dhe përplasjen mes ruajtjes kulturore dhe jetës së komuniteteve që ende banojnë aty. Sipas ekspertëve, statusi i UNESCO-s shpesh sjell rritje të menjëhershme të vizitorëve, duke e kthyer një vend historik në një destinacion global turistik.

Në qytete si Venecia, Lijiang dhe Marrakesh, kjo rritje ka sjellë pasoja të dukshme: rritje çmimesh, largim të banorëve dhe transformim të hapësirave historike në zona të orientuara drejt turizmit. Studiuesit e quajnë këtë fenomen “muzeifikim”, ku komunitetet e gjalla rrezikojnë të shndërrohen në skena të dedikuara kryesisht për vizitorët.

UNESCO pranon se turizmi është bërë një sfidë e madhe në dekadat e fundit, por edhe një mundësi për zhvillim të qëndrueshëm. Megjithatë, organizata thekson se nuk ka mekanizma për të ndërhyrë kur problemet lidhen me ndikimin social mbi banorët, por vetëm kur dëmtohet vetë vlera e trashëgimisë.

Pavarësisht kërkesave nga disa komunitete për heqje nga lista, deri më sot UNESCO ka hequr vetëm tre vende nga regjistri, kryesisht për arsye të dëmtimit fizik të trashëgimisë. Ekspertët mendojnë se zgjidhja nuk qëndron te heqja e statusit, por te menaxhimi më i mirë i turizmit dhe balancimi i nevojave të komuniteteve lokale me mbrojtjen e trashëgimisë globale.