Lekë Dukagjini, princi shqiptar dhe trashëgimia e Kanunit

Më 15 qershor 1481, ndërroi jetë princi Lekë Dukagjini, i cili trashëgoi “Kanunin”, të drejtën zakonore, që shërbeu për shekuj si rregullator i jetës shoqërore ndër shqiptarë.

Edhe pse Kanuni ka rrënjë më të hershme, emri i Lekës u lidh me të për shkak të përhapjes dhe zbatimit që gjeti në territor. Kanuni u përcoll gojarisht dhe u mbijetoi ligjeve të Perandorisë Osmane. Dokumentimi dhe kodifikimi i tij si tekst i shkruar është meritë e priftit Shtjefën Gjeçovi.

Kanuni i Lekë Dukagjinit, si ligji zakonor i Shqipërisë Veriore, është aspekti më unik i kësaj pjese të shoqërisë shqiptare. Ky Kanun përcakton rregullat mbi të cilat bazohet kultura, duke u përqendruar në konceptet e nderit, si mikpritja dhe besa, dhe maja e shoqërisë është familja. Ky kod i lashtë ligjor përcakton karakterin shqiptar, edhe sot.

Ai parandaloi asimilimin gjatë gjithë historisë. Ruajtja e ligjit zakonor ishte një nga elementët më të rëndësishëm në ndihmën e popullit shqiptar për të ruajtur individualitetin e tij nën sundimin osman. Kodi i Lekë Dukagjinit është trupi i “ligjit zakonor” sipas të cilit shqiptarët, veçanërisht fiset veriore, kanë jetuar jetën e tyre.

E Drejta Zakonore jo vetëm që siguroi mekanizma ligjorë të zbatueshëm që siguruan një evolucion relativisht normal të shoqërisë dhe normalitetin e ekonomisë, marrëdhënieve shoqërore dhe familjare, por gjithashtu siguroi mekanizma për organizimin e qeverisjes vendore dhe për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve.