Kur dielli të shndërrohet në një "fonderi kozmike", si do të rilindë ai pa u shuar?!

Imagjinoni një skenar ku burimi ynë i jetës, Dielli, vendos të ndryshojë tërësisht rregullat e lojës. Nuk po flasim për një të nesërme të afërt, ndaj nuk ka vend për panik njoftojnë ekspertët, udhëtimi ynë fantastiko-shkencor nis pas plot 5 miliardë vitesh.

Sot, Dielli është në moshën e tij më të mirë, një motor perfekt që djeg hidrogjen për të na dhuruar dritë dhe ngrohtësi. Por si çdo rezervuar, edhe ai i Diellit do të shterojë. Kur ky moment të vijë, ylli ynë do të pësojë transformimin më dramatik dhe më magjepsës të historisë së tij.

Kur hidrogjeni në qendër të Diellit të mbarojë, do të ndodhë diçka që ngjan me një luftë titanësh mes dy forcave të natyrës: gravitetit (që kërkon ta shtypë yllin) dhe presionit bërthamor (gjakut të ngrohtë që e mban atë gjallë).

Pa karburantin e tij kryesor, Dielli humb ekuilibrin, zemra e tij do të tkurret. Bërthama e tij do të ngjishet fort, duke u bërë më e vogël, më e dendur dhe jashtëzakonisht më e nxehtë.

Ndërsa zemra digjet nga vapa, shtresat e jashtme të Diellit do të zgjerohen me një furor të paparë, duke u fryrë qindra herë. Dielli do të shndërrohet në atë që astronomët e quajnë një Gjigant i Kuq, një sferë gjigante kozmike, aq e madhe sa sipërfaqja e saj e fryrë mund të gllabërojë apo të kalojë edhe vetë orbitën ku sot udhëton Toka jonë.

Në këtë pikë, Dielli ngjan me një zjarr që ka mbetur vetëm me prush. Por sekreti i madh fshihet thellë në brendësi. Ky "prush" përbëhet nga heliumi, i cili deri dje konsiderohej thjesht si "hiri" i mbetur nga djegia e hidrogjenit.

Kur temperatura në bërthamën e ngjeshur të arrijë shifrën marramendëse prej 80 milionë gradësh Kelvin, ky hir merr flakë! Heliumi bëhet karburanti i ri i Diellit në një proces që shkencëtarët e quajnë reaksioni triple-alpha (i trefishtë alfa). Në gjuhën e përditshme? Është një lojë me bilardo kozmike në nivel atomik.

Dy bërthama heliumi përplasen për të krijuar një element të ri (Berilium-8), i cili është aq i brishtë sa jeton vetëm për një fraksion të sekondës para se të shpërbëhet. Por, për shkak se bërthama e Diellit është bërë si një "mbytje trafiku" super e nxehtë, një bërthamë e tretë heliumi e godet këtë element të brishtë përpara se ai të zhduket.

Bùm! Të tria së bashku shkrihen dhe krijojnë diçka krejtësisht të qëndrueshme: Karbonin.

Por magjia nuk ndalet këtu. Ky karbon i sapolindur tërheq si magnet edhe një bërthamë tjetër heliumi, dhe nga kjo martesë e re atomike lind Oksigjeni.

Në pamje të parë, ky ngjan si një kapitull i ftohtë fizike bërthamore, por në të vërtetë është historia e zanafillës sonë. Karboni dhe oksigjeni që do të krijohen thellë në stomakun përvëlues të Diellit tonë që po vdes, janë të njëjtat elemente që përbëjnë jetën sot.

Ky proces na tregon se vdekja e një ylli nuk është thjesht një fund, por një fonderi kozmike. Karboni që ndërton qelizat tona dhe oksigjeni që thithim në çdo frymëmarrje sot, janë gatuar miliarda vite më parë në barkun e një ylli tjetër që vdiq përpara se të lindte Dielli ynë. Dhe pas pesë miliardë vitesh, Dielli do të bëjë të njëjtën gjë: do të dhurojë "tullat" e fundit të jetës për botët e reja që do të lindin diku tjetër në univers.

Përgatiti: Albert Vataj