Malvinas dhe futbolli: Si lufta ndryshoi jetët dhe ndeshjet, nga koncerti i Queen te hakmarrja e Maradonës

Në mars të vitit 1981, stadiumi i Velez Sarsfield në Buenos Aires gumëzhinte nga brohoritjet, jo për një ndeshje futbolli, por për një koncert. Në qendër të skenës, me një fanellë të kombëtares argjentinase, ishte Freddie Mercury, frontmeni i Queen, duke elektrizuar turmën.

Publiku argjentinas ishte në ekstazë, veçanërisht kur dëgjoi këngën e tyre të re, e njohur në Buenos Aires si “Otro que muerde el polvo”, një hit që kishte çmendur hemisferën jugore. Pak minuta më parë, kënga origjinale angleze, “Another One Bites the Dust”, ishte prezantuar nga vetë Diego Armando Maradona, i cili kishte shkëmbyer fanella me Brian May, duke veshur një me Union Jack.

Ky moment i bashkimit mes muzikës dhe futbollit, mes kulturave, do të merrte një kthesë të hidhur vetëm një vit më vonë, kur fati do të ndërlidhte njerëzit, futbollin dhe idetë politike në një vorbull të tmerrshme. Historia e Ishujve Falkland, ose Malvinas, siç njihen në Argjentinë, do të tregonte se ka shumë mënyra për të lënduar dhe rrëzuar një njeri.

Sfondi historik ishte i tensionuar. Në dhjetor 1981, Leopoldo Galtieri, i fundit i diktatorëve ushtarakë, mori pushtetin në Argjentinë. Diktatura kishte shkatërruar çdo aspekt të jetës së përditshme: dhjetëra mijëra “desaparecidos” (të zhdukur) dhe një krizë e thellë ekonomike me hiperinflacion dhe varfërim të PBB-së. I vetmi shpëtim për një regjim në vështirësi ishte nacionalizmi: një luftë-blitz për të rifituar mbështetjen popullore, një pushtim ushtarak për të ndezur propagandën. Objektivi ishin Ishujt Falkland, një zotërim britanik që ndodhet pranë brigjeve argjentinase dhe që prej shekujsh pretendohej nga Buenos Aires, e cila nuk njihte as emërtimin anglez, duke i quajtur Malvinas. Më 2 prill 1982, Galtieri urdhëroi pushtimin e menjëhershëm, i cili u realizua pa probleme: 84 komando argjentinase mposhtën garnizonin modest britanik. Opinioni publik argjentinas brohoriti, i shpërqendruar nga kriza e përgjakshme ekonomike dhe sociale. Por Londra reagoi ashpër: Margaret Thatcher dërgoi dy aeroplanmbajtëse, nëndetëse dhe anije luftarake. Kjo ishte operacioni më i madh ushtarak britanik që nga viti 1945 dhe, falë diferencës së madhe në forca kundrejt ushtrisë së papërgatitur amerikano-jugore, përfundoi brenda dy muajsh. Më 14 qershor, Argjentina nënshkroi dorëzimin, duke vajtuar mbi 600 të vdekur (përfshirë shumë të rinj të rekrutuar), mbi një mijë të plagosur dhe 11 mijë të burgosur.

Futbolli rrotullohej në Falkland shumë herët. Në vitin 1916, në Port Stanley u themelua Stanley FC, por Malvinas kaluan nga atlaset në almanakët sportivë në vitin 1976, falë një ndeshjeje historike… Angli-Argjentinë. Një kompani nafte, YPF, u nis nga Buenos Aires atë vit për të ndërtuar impiante dhe përfundoi duke përfshirë të gjithë në një turne miqësor në arkipelagun e mosmarrëveshjeve. Katër skuadra u regjistruan: punëtorët argjentinas të YPF, klubi lokal Stanley FC, Royal Marine Detachment (britanikët e stacionuar në ishuj) dhe Construction Johnstones (gjithashtu britanikë, punonjës të kompanisë që ndërtonte aeroportin lokal). Finalja ishte Argjentinë-Angli: punëtorët e Buenos Aires kundër vendasve të Stanley. Fituan ata që flisnin spanjisht, 2-1. Komentatori radiofonik Patrick Watts, golashënuesi më i mirë i ekipit lokal në atë kohë, e kujtonte kështu: “Argjentinasit ishin vërtet të mirë. Dhe marrëdhënia me ta sot është e mirë.” Pak më pak në prill 1982, kur Watts ishte në detyrë në radio pikërisht gjatë sulmit argjentinas: “Guvernatori britanik më urdhëroi të qëndroja në transmetim gjithë natën. Dhe gjatë gjithë kohëzgjatjes së konfliktit punova me katër civilë pranë, nën kontrollin argjentinas.” Dy vjet më parë, Watts kishte lexuar në radio një komunikatë nga Ministria e Jashtme britanike: “Besojmë se në të ardhmen do të njohim sovranitetin argjentinas.” Historia mori një kthesë paksa ndryshe.

Në vitin 1981, ndërsa Queen këndonin me Maradonën, Gabriel Garcia Marquez i dorëzoi historisë veprën e tij “Kronika e një vdekjeje të paralajmëruar”. Kjo do të bëhej nëntitulli tragjik dhe ideal për përvojën argjentinase në Malvinas, por atë 8 mars në stadiumin e Velez, gjatë koncertit të Mercury dhe shokëve, askush nuk e imagjinonte ende. Megjithatë, “Another One Bites the Dust”, të cilën Freddie e këndonte me numrin 10 të Diegos në shpinë, ulërinte kundër luftës, kundër fundit të trishtë të civilëve që bëhen fillimisht ushtarë dhe më pas statistika. Atë natë, futbolli dhe muzika shtrënguan duart miqësisht, ndërsa Brian May reflektonte me zë të lartë: “Ne artistët jemi më me fat se futbollistët: të paktën ne luajmë deri në 80 vjeç. Ata duhet t’i dorëzohen kufizimeve kohore të fizikës. Si do të ndalojë Maradona së luajturi? Për sa kohë je në fushë, je një zot, më pas duhet të rishpikësh veten dhe të kthehesh në normalitet. Ish-futbollistët që janë bërë burra kanë gjithë respektin tim.” Por Diego do ta ndjente kauzën e Malvinasit si të tijën gjatë gjithë jetës, aq sa, duke folur për sfidën në Meksikë ’86, do të rrëfente: “Sigurisht, para ndeshjes kishim thënë se futbolli nuk kishte të bënte me atë luftë. Por e dinim që atje kishin vrarë shumë djem si zogj. Dhe kështu, e jona ishte një hakmarrje.”

Malvinas karakterizuan në mënyrë të pashmangshme edhe ekspeditën e “Seleccion” në Botërorin e Spanjës 1982. Argjentina debutoi si kampione në fuqi më 13 qershor, një natë para se Galtieri të nënshkruante dorëzimin me Thatcher. Por Botërori i Maradonës dhe shokëve filloi keq, jo vetëm për humbjen me Belgjikën, por edhe dhe mbi të gjitha për zbulimet e dhimbshme që kapluan “Seleccion” sapo mbërriti në Evropë. “Ishim të bindur se po fitonim konfliktin,” do të tregonte Diego, “por në gazetat spanjolle lexuam atë që po ndodhte realisht: ishte një katastrofë për vendin dhe një goditje shumë e rëndë për ne.” Propaganda kishte ndikuar edhe tek ata, të cilët dy javë më parë ishin fotografuar në Spanjë duke mbajtur banderolën “Malvinas janë argjentinase”. Të gjithë besonin, sidomos Ardiles, një nga argjentinasit që luante në Angli (te Tottenham, ku u fishkëllye ashpër nga prilli deri në fund të sezonit) dhe që kishte humbur një të afërm gjatë luftimeve. Ndërkohë, në Argjentinë, u përpoqën të mbanin lart moralin popullor: aviacioni i Galtierit lëshoi fletushka mbi Buenos Aires, imazhe që paraqisnin Diegon duke pranuar dorëzimin e një luani anglez.

Falkland, natyrisht, hynë me forcë në futboll edhe në Meksikë ’86. Një shaka e shortit vuri përballë Argjentinën dhe Anglinë në çerekfinale, kështu që shtypi i Buenos Aires shkroi në faqen e parë: “Po vijmë t’ju marrim, piratë!”. Tifozët e “Seleccion” zbarkuan në Azteca duke djegur flamuj anglezë. Në fushë ndodhi siç e dimë: Maradona u shndërrua fillimisht në Robin Hood dhe më pas në Leonardo Da Vinci, me dy kryevepra aq të ndryshme dhe njëkohësisht legjendare. Malvinas dominuan faqet e para edhe pas fitores albiceleste, aq sa “El Grafico” hapi me një fotografi gjigante të Diegos dhe një titull elokuent: “Mos qaj për mua, Angli”. Këtu mbaron futbolli dhe fillon romani popullor: kori i parë që argjentinasit i dedikuan asaj sfide thoshte, tekstualisht, “Thatcher, Thatcher, ku je? Maradona po të kërkon për të të futur nga pas”. Sot, ndërsa anglezët përqendrohen më shumë te hakmarrja sportive pas eliminimit të vitit 1986 (dhe atij të ’98-ës në Francë), kujtimi i luftës është ende i pranishëm në këngët e kënduara me zë të lartë nga “Seleccion” gjatë festave në dhomat e zhveshjes. Kori më i popullarizuar quhet “La Cuarta Estrella” dhe në refren reciton: “Argjentinë, dua të të shoh sërish kampione: për Malvinas, për Diegon, për të fundit të Leos”. Tre shtyllat e fundit të argjentinasve. Në gjysmëfinale, fati do të argëtohet sërish me atë përzierje të çuditshme njerëzish dhe historish që është futbolli. Dhe kush e di nëse nuk do të rezultojë tallës si në natën e koncertit të Queen, në Buenos Aires: Freddie Mercury, përballë popullit argjentinas adhurues, e mbylli mbrëmjen duke kënduar “God Save the Queen”.

Marrë nga La Gazzetta dello Sport