Historia e Elizabeth Barrett Browning, gruas që luftoi me poezi dhe dashuri për të qenë e lirë

Ka figura që historia i mban të fshehura pas hijes së një miti, e ka të tjerë që duhet të shkulen nga terri për të treguar se si shpëtimi, liria dhe dashuria nuk vijnë si dhurata, por si akte guximi. Elizabeth Barrett Browning është një prej këtyre zërave të heshtur, një grua që i mbijetoi jo vetëm një trupi të lodhur, por një tiranie shtëpiake që i ndalonte frymën e jetës. Historia e saj nuk është thjesht një histori dashurie; është një traktat i ndritur mbi vetëbesimin, rebelimin e heshtur dhe shndërrimin që vjen kur dikush i lejon vetes të largohet nga burgu ku të tjerët e kanë mbyllur.

Vitet 1840 të Londrës e gjejnë Elizabeth-in të shtrirë në një divan, e mpirë nga morfina, e mbyllur në një dhomë prej mëndafshi e heshtjeje. Por sëmundja e saj e vërtetë nuk ishte as kurrizi, as mushkëritë, as nervat. Ishte kulla e kontrollit që ndërtonte babai i saj, Edward Barrett Moulton-Barrett, një njeri që sundonte mbi fëmijët e vet me atë autoritetin absolut që e ushqen pasuria e ndërtuar mbi skllavëri, etje pushteti dhe frika nga humbja.

Rregulli i tij më mizor ishte krejt i thjeshtë: Asnjë nga fëmijët nuk do të martohej. Kurrë.

Ai nuk dha arsye. Thjesht urdhëroi. Dhe, për të, kjo mjaftonte.

Në këtë botë të mbërthyer nga ndalimet, Elizabeth zgjodhi të shpëtonte me të vetmin mjet që kishte, penën. Dhe kështu, në burgun e saj të heshtur, lindën poezi që tronditën Anglinë. Ajo u bë zë. Por as fama, as lavdërimet nuk mundën të çanin murin e shtëpisë së babait.

Pastaj ndodhi ajo që shpesh e quajmë rastësi, por që në të vërtetë është thirrje e fatit:

Një letër nga Robert Browning.

“I dua vargjet tuaja me gjithë zemër, zonjusha Barrett.”

Vargjet e tij drejt saj hapën jo vetëm një korrespondencë, por një dritare. Brenda 20 muajve, 574 letra ndërtuan një urë zemrash dhe mendjesh. Ajo letrat, të zjarrta, të gjalla, e ngjitën Elizabeth-in nga divani, nga mjegulla e ilaçeve, nga bindja se ajo ishte një qenie e brishtë.

Ai ishte i vetmi që nuk e pa si të sëmurë. Ai e pa si njeri.

Dhe nga ai shikim, gradualisht, ajo u ngrit.

Në majin e 1845-s, ata u panë për herë të parë. Roberti nuk pa një hije gruaje; ai pa një shpirt të mbërthyer. Dhe siç ndodh me dashuritë e rralla, ai deshi jo të pushtonte, por të çlironte.

Ai i propozoi.

Ajo u përgjigj me të vërtetën më të dhimbshme: “Është e pamundur.”

Sepse për Elizabeth-in e asaj kohe, pamundësia nuk ishte dashuria, ishte babai. Ishte frika. Ishte sëmundja që ajo kishte harruar të vinte në pikëpyetje.

“Ajo do të ishte barrë,” tha ajo.

“Ti je personi më i fortë që kam njohur,” u përgjigj ai.

Kaq mjaftoi që Elizabeth të kuptonte se e vërteta e saj nuk ishte dobësia, por thjesht burgimi.

Më 12 shtator 1846, Elizabeth, e shoqëruar vetëm nga shërbëtorja e saj, u martua fshehurazi në një kishë pothuaj të zbrazët me Robert Browning-un. Ishte akt i heshtur, por tronditës. Një thyerje e urdhrit më të ashpër të tiranit të shtëpisë.

Ajo u kthye në shtëpi, hëngri darkë me familjen, qëndroi një javë në divanin e saj, duke luajtur rolin e vajzës së sëmurë, sikur asgjë s’kishte ndryshuar.

Dhe një natë, u ngrit dhe iku, me qenin e saj Flush, me dorën e Robertit dhe me vendosmërinë që lindi prej dritares së letrave.

Liria që shëron më shumë se ilaçet

Firence. Dielli. Ajri. Dashuria. Liria.

Aty ku mjekët kishin dështuar, shëroi jetë. Ajo që supozohej se ishte e sëmurë për vdekje, papritmas u ngrit nga shtrati, filloi të ecte, të udhëtonte, të jetonte. Në moshën 43 vjeçe, lindi djalin e saj, Pen-in. Dhe shkroi me një zjarr që sot ende ndizet në letërsinë botërore.

“Sonnets from the Portuguese” ishin më shumë se poezi dashurie; ishin shënimet e lindjes së një vetëbesimi. Ishin vargjet e dikujt që zbuloi se nuk kishte pasur kurrë nevojë të shpëtohej, veçse të lirohej.

Në Itali, ajo u bë zë i unifikimit, i drejtësisë, i revoltës kundër skllavërisë, një ironi e dhimbshme, kur mendojmë se pasuria e familjes së saj vinte pikërisht nga ajo plagë e qytetërimit.

Ajo nuk pranoi të heshtte. Nuk pranoi të ishte hije. Nuk pranoi të ishte viktimë.

Elizabeth Barrett Browning u bë një revolucionare që shkruante poezi, një grua që dashuria nuk e bëri më të brishtë, por e çliroi nga çdo zinxhir i së shkuarës.

Ajo jetoi 15 vjet me Robertin, vite që nuk duhej t’i kishte, sipas mjekëve.

Vdiq në krahët e tij, në Firence, në moshën 55 vjeçe. Babai i saj kishte vdekur pa e falur kurrë.

Por Elizabeth nuk e kishte pritur faljen e tij.

Ajo kishte falur veten që pati frikë, që pati duruar, që kishte harruar ta ëndërronte lirinë.

Historia e saj na rikujton një të vërtetë të thjeshtë dhe shpesh të harruar, ndonjëherë sëmundja nuk është ajo që të ha nga brenda, por ajo që të ndalon të hapësh derën dhe të salësh jashtë kafazit ku të ka mbajtur frika dhe robëria të kyçur, jo sëmundja.

Largimi për të do të ishte akti më i guximshëm i vetëshpëtimit.

Dashuria nuk është mburojë, por pasqyrë, ajo të tregon kush je dhe çfarë mund të jesh.

Liria nuk vjen kur dikush të zgjedh, por kur ti zgjedh veten.

Elizabeth Barrett Browning nuk është thjesht poeta e vargjeve të famshme të dashurisë. Ajo është gruaja që tentoi të vdiste në dhomën e babait, por zgjodhi të jetonte në dritën e Italisë.

Ajo është dëshmia se liria është forma më e thellë e shërimit.

Dhe se ndonjëherë, mrekullia e vetme që na duhet, është guximi për të dalë nga dera.