Njohuritë teknike dhe kimike të Neandertalëve, zbulimi që hap një dritare të re në historinë e evolucionit

Neandertalët, të cilët për një kohë të gjatë janë portretizuar si njerëz primitivë pa aftësi të thella njohëse, po dalin gjithnjë e më shumë në dritë si krijesa me një nivel inteligjence dhe kreativiteti të habitshëm. Zbulimi i aftësive të tyre për të krijuar një ngjitës të sofistikuar, mbi 40,000 vjet më parë, hap një dritare të re në historinë e evolucionit dhe dëshmon se ata ishin më shumë sesa mbledhës të thjeshtë dhe gjuetarë. Ky ngjitës nuk ishte një përzierje e rastësishme e materialeve, por një formulë e përpunuar që kërkonte njohuri mbi vetitë fizike dhe kimike të substancave.

Ngjitësi i sofistikuar i krijuar nga Neandertalët ishte një përzierje e oksidit të hekurit (okër) dhe bitumit, ku përqindja e lartë e okrit është veçanërisht e rëndësishme. Normalisht, një përqindje e tillë do të zvogëlonte cilësitë ngjitëse të bitumit, por Neandertalët duket se kanë pasur një kuptim të hollësishëm mbi mënyrën se si të manipulonin këto materiale. Përzierja rezultuese krijonte një substancë të formueshme dhe plastike, e cila ishte ngjitëse kur duhej, por nuk ngjiste në duart e përdoruesit, duke lehtësuar krijimin e dorezave ergonomike për veglat e tyre prej guri.

Ky zbulim ngre pyetje thelbësore mbi aftësitë e tyre njohëse dhe teknologjike. Aftësia për të krijuar një material të ri me vetitë e përshtatura për një funksion specifik tregon për planifikim të avancuar dhe kuptim të mirëfilltë të burimeve.

Neandertalët nuk po vepronin thjesht përmes provës dhe gabimit, por duket se kishin një sistem logjik të eksperimentimit dhe përmirësimit.

Një aspekt tjetër i rëndësishëm i këtij zbulimi është fakti që të dyja materialet, okri dhe bitumi, nuk ishin lehtësisht të disponueshme në çdo mjedis. Ato duhej të mblidheshin nga vende të veçanta, ndoshta nga zona të largëta, çka tregon se Neandertalët ishin në gjendje të planifikonin dhe të organizonin mbledhjen e burimeve për nevoja specifike. Ky është një tregues i qartë i aftësisë së tyre për të analizuar mjedisin dhe për të marrë vendime strategjike.

Okri përdorej jo vetëm si pigment, por edhe për aplikime funksionale, ndërsa bitumi ishte një material shumë i vlefshëm për ngjitje dhe izolim. Bashkimi i këtyre dy substancave në një formulë të qëndrueshme dëshmon për aftësinë e tyre për të eksperimentuar me përbërës natyrorë dhe për t'i përshtatur për nevoja praktike.

Ky zbulim vë në pikëpyetje idenë se kompleksiteti material dhe teknologjik ishte një karakteristikë ekskluzive e njerëzve modernë. Për dekada, Neandertalët janë parë si më pak inovativë dhe më të thjeshtë në krahasim me Homo sapiens, por tani po del në pah një pamje më e nuancuar. Aftësitë e tyre për të manipuluar materiale të ndryshme, për të krijuar vegla më efikase dhe për të përdorur procese të ndërlikuara kimike flasin për një nivel inteligjence që është shumë më i avancuar sesa stereotipet tradicionale sugjerojnë.

Nëse Neandertalët kishin një kulturë materiale kaq të zhvilluar, atëherë është e mundur që ata kishin edhe forma të sofistikuara të komunikimit dhe bashkëpunimit. Njohuritë mbi përzierjet kimike dhe përshtatjen e materialeve sugjerojnë se këto informacione janë transmetuar brenda grupeve, ndoshta përmes traditave të mësimit dhe komunikimit verbal.

Neandertalët ishin shumë më tepër sesa gjuetarë dhe mbledhës të thjeshtë. Ata ishin krijues, eksperimentues dhe strategjikë në mënyrën se si përdornin burimet e tyre. Ky ngjitës i sofistikuar është vetëm një shembull i aftësive të tyre, por ka potencialin të ndryshojë tërësisht mënyrën se si i kuptojmë këta paraardhës tanë. Në vend që t’i shohim si figura primitive, ndoshta duhet të fillojmë të mendojmë për ta si individë inteligjentë dhe inovativë, të cilët ishin shumë më afër Homo sapiens sesa kemi menduar më parë.

Përgatiti: Albert Vataj