Episod nga jeta e dramaturgut të madh norvegjez, Henrik Ibsen

Në rininë e tij, shumë përpara se emri i Henrik Ibsenit të bëhej gur themeli i dramaturgjisë moderne europiane, fati i tij ishte i ngjashëm me atë të shumë krijuesve që ecin përpara kohës së tyre: i ashpër, i heshtur dhe shpesh poshtërues.

Për herë të parë, dramaturgu i ri norvegjez shkoi në Kristiania (Oslo e sotme) me shpenzimet e veta, i mbushur me shpresë dhe besim, për të shtypur tragjedinë e tij të parë, “Katilina”.

Ishte një vepër e lindur nga pasioni rinor dhe nga etja për të hyrë në skenën letrare, por pritja që e gjeti ishte e ftohtë dhe zhgënjyese, libri nuk pati as jehonë, as sukses.

Në Kristiania, Ibseni kishte një mik, me të cilin ndau jo vetëm strehën, por edhe varfërinë. Të dy jetonin me pak të holla, në një gjendje skamjeje që kërkonte jo vetëm kursim, por edhe maskim. Hanin vetëm një herë në ditë, zakonisht në darkë, dhe ushqimi ishte i thjeshtë, i thatë, i lirë, aq sa trupi mbahej gjallë, por shpirti ushqehej vetëm nga shpresa.

Në mesditë, për të ruajtur dinjitetin dhe për të mos u zbuluar varfëria e tyre, dilnin nga shtëpia me qëllim që qiramarrësit e tjerë të besonin se po shkonin për të ngrënë në ndonjë restorant. Ishte një teatër i vogël i përditshëm, një rol i imponuar nga rrethanat. Pas pak, ktheheshin në dhomën e tyre dhe pinin nga një filxhan kafe – një rit i varfër, por i mbushur me iluzionin e normalitetit.

Vetëm një herë arritën të paguanin një drekë të vërtetë, me ushqime të ngrohta. Ky moment, që për këdo tjetër do të ishte i zakonshëm, për ta u bë një ngjarje e rrallë, pothuaj ceremoniale. Ironia qëndronte në mënyrën se si u siguruan paratë, duke shitur si letër ambalazhi kopjet e pashitura të “Katilinës”. Vepra që kishte lindur nga ambicia artistike u shndërrua përkohësisht në mjet mbijetese, fjalët e shtypura u flijuan për një vakt.

Ky episod, i vogël në pamje të parë, bart një simbolikë të fuqishme: fatin e një krijuesi që përpara se të bëhej zë i ndërgjegjes shoqërore dhe reformator i teatrit, u detyrua të shihte artin e vet të shndërrohej në mbështjellës ushqimi. Dhe megjithatë, nga kjo varfëri, nga ky poshtërim i heshtur, do të lindte një nga mendjet më të forta dhe më sfiduese të letërsisë botërore. Ibseni nuk u thye; përkundrazi, këto përvoja do të ushqenin më vonë thellësinë, ashpërsinë morale dhe realizmin e pamëshirshëm të veprës së tij.

Në këtë kuptim, “Katilina” e pashitur nuk është dështim, por prolog: një kapitull i errët, por i domosdoshëm, në historinë e një dramaturgu që do të ndryshonte përgjithmonë teatrin modern.