Si ishujt e Atlantikut po dëshmojnë se turizmi mund të ndihmojë oqeanin

Nga arkeologjia nënujore te turet për të parë balenat të udhëhequra nga shkencëtarë të vërtetë, ishujt Atlantikë të Evropës demonstrojnë se si turizmi mund ta mbrojë, në vend që ta shkatërrojë trashëgiminë natyrore dhe kulturore të oqeanit.

Vera është sezoni kulmor për pushimet buzë detit në të gjithë Evropën, por këtë vit festimet janë të përziera me protesta.

Nga Barcelona në Venecia, vendasit po dalin në rrugë, duke kërkuar kufizime në turizmin masiv që ata thonë se po shkatërron mjediset bregdetare dhe po fshin trashëgiminë historike.

Por në Faial, një nga ishujt Azore në mes të Atlantikut, ata po ndjekin një qasje të ndryshme.

Në vend që ta mbushin ishullin me turistë me çdo kusht, autoritetet lokale dhe profesionistët e sektorit duan të nxisin eko-turizmin, duke tërhequr vizitorë që e vlerësojnë dhe e respektojnë trashëgiminë natyrore dhe kulturore të arkipelagut.

Një grup ndërkombëtar shkencëtarësh, që punojnë në projektin ecoRoute të financuar nga BE-ja, po përgatit vende bregdetare që mund të bëhen të arritshme për zhytësit me maskë dhe ata që adhurojnë zhytjet me scuba, duke promovuar njëkohësisht trashëgiminë nënujore dhe duke i ruajtur këto vende për të ardhmen.

Trashëgimia nënujore si magnet i ekoturizmit

Deri vonë, vende të tilla injoroheshin kryesisht. "Shpesh, vende të tilla arkeologjike nuk trajtohen si trashëgimi - ato shihen thjesht si rrënoja.

Njerëzit nuk dinë për to", shpjegon José Bettencourt, një arkeolog nga Universidade NOVA de Lisboa, që punon në projektin ecoRoute.

Projekti merr fonde nga Fondi Evropian i Detit, Peshkimit dhe Akuakulturës dhe përqendrohet në nxitjen e turizmit kulturor nënujor në rajonet më të largëta të Evropës.

Në vend që t'i mbyllë vendet për turistët, ai po i shndërron ato në atraksione të qëndrueshme që i edukojnë vizitorët rreth historisë detare të Atlantikut.

Ana "Zuga" Besugo, biologe detare dhe guidë natyre, e sheh tërheqjen për klientët e saj. "Këta janë njerëz që duan të mësojnë rreth historisë dhe natyrës së ishullit", thotë ajo. "Kështu që mendoj se është vërtet e vlefshme për ne ta ndajmë këtë mesazh me vizitorët tanë."

Vëzhgimi i balenave: kur shkenca takon turizmin

Një mijë kilometra në jug në Tenerife, Ishujt Kanarie po përballen me një sfidë të ngjashme. Këto ujëra strehojnë një të tretën e të gjitha llojeve të balenave dhe delfinëve në Tokë, duke i bërë turet e vëzhgimit të balenave biznes të madh.

Por biologu detar Misael Morales Vargas ka zgjedhur ta mbajë gjurmën mjedisore të kompanisë së tij minimale.

Ndryshe nga anijet e mëdha tregtare, kompania Biosean e Morales përdor anije të qeta me ajër të fryrë që nuk i shqetësojnë kafshët.

Me vetëm një grup të vogël në bord, të gjithë mund të dëgjojnë shpjegimet e tij të hollësishme. Magjia e vërtetë ndodh kur ai përdor një hidrofon - një mikrofon nënujor që i lejon turistët të dëgjojnë kërcitjet dhe fishkëllimat e balenave ndërsa ato ndodhin.

“Ekziston një emergjencë mjedisore dhe ne duhet të krijojmë mundësi të tilla që mund të ndryshojnë mentalitetin e njerëzve, të cilët më pas mund ta shohin natyrën si pjesë të nesh, jo si diçka të izoluar”, shpjegon Morales Vargas.

Kjo qasje është pjesë e projektit TWINNEDbySTARS, një tjetër iniciativë e financuar nga BE-ja që transformon pushimet buzë detit nga atraksione të zhurmshme në përvoja kuptimplote.

"Ne e vlerësojmë shumë fokusin në qëndrueshmëri dhe mënyrën se si trajtohen kafshët këtu. Është shumë më mirë se lloji i turizmit masiv që shihni diku tjetër", vëren një vizitor.

Në Faial në Azore, kompania e vëzhgimit të balenave Naturalist — Science & Tourism, duke marrë pjesë në të njëjtin projekt, e ka bërë kërkimin shkencor pjesë të tureve të tyre të përditshme.

Biologët detarë të çertifikuar në bord regjistrojnë çdo takim me jetën e egër dhe mbledhin mostra të tilla si grimca të lëkurës së balenave, dhe këto të dhëna shkojnë në institutet kërkimore.

"Ne duam të jemi modele, të përpiqemi të krijojmë produkte që edhe kompani të tjera mund t'i përdorin për të fuqizuar këto lidhje midis shkencës dhe turizmit", shpjegon biologia detare e Naturalist, Gisela Dionísio.

Ky bashkëpunim ul kostot e studimit në terren, ndërsa u jep turistëve një vend në radhën e parë ndaj shkencës së vërtetë detare.

Lëvizja e turizmit miqësor ndaj detit, vjen në një kohë vendimtare.

Turizmi bregdetar përfaqëson sektorin më të madh në ekonominë blu të Evropës, duke përbërë më shumë se gjysmën e vendeve të punës dhe mbi 200 miliardë euro të ardhura.

"Këtu kemi një mundësi të shkëlqyer për të parë se çfarë ka ndodhur në pjesë të tjera të botës dhe për t'u përpjekur të mos i përsërisim të njëjtat gabime", thotë Gilberto Carreira, Drejtor i Shërbimeve të Biodiversitetit dhe Politikës Detare për Azoret. "Të gjithë e njohin nevojën për të zhvilluar turizmin në një mënyrë të qëndrueshme."

Azoret kanë mbrojtur tashmë 30% të ujërave të tyre, dhe projekte si ecoRoute dhe TWINNEDbySTARS po ndihmojnë në ruajtjen e kësaj mbrojtjeje, ndërkohë që ndërtojnë një industri të lulëzuar turizmi.

Edhe turizmi në plazh po evoluon. Siç thekson studiuesja detare Carla Dâmaso, "Po përballemi me ndryshimet klimatike, ndotjen dhe madje edhe me zhdukje masive. Por tani për tani, është ende e mundur që ne të ndryshojmë sjelljen tonë dhe, në një farë mënyre, të ndihmojmë në përmirësimin e gjërave."

Ndonjëherë zgjidhja është aq e thjeshtë sa turistët që mbledhin mbeturina ndërsa ecin përgjatë plazhit.

Këto veprime të vogla, të shumëfishuara tek mijëra vizitorë, mund t'i mbajnë brigjet të bukura dhe jetën detare të sigurt.

Në të gjithë globin, turizmi bregdetar i menaxhuar dobët vazhdon të ndotë brigjet dhe të kërcënojë jetën detare.

Por ishujt e Atlantikut po dëshmojnë se ekziston një mënyrë tjetër - një mënyrë ku mund ta shijojmë oqeanin duke e mbajtur atë të sigurt për brezat e ardhshëm.