Herët kur Ukraina dhe Rusia ranë dakord për një marrëveshje armëpushimi, çfarë shkoi keq?

SHBA ka propozuar një armëpushim mes Ukrainës dhe Rusisë si pjesë e një plani për t’i dhënë fund luftës në një mënyrë të qëndrueshme, një ofertë që tashmë është pranuar nga Kievi. Lajmi u bë i ditur nga Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, i cili theksoi se propozimi është një hap përpara drejt një zgjidhjeje afatgjatë të konfliktit.

Megjithatë, për Ukrainën, një marrëveshje e re paqeje me Rusinë mbart rreziqe të mëdha.

Herën e fundit që një armëpushim u nënshkrua mes dy vendeve – Marrëveshjet e Minskut të vitit 2014 dhe 2015 – konflikti vazhdoi për vite me radhë, duke çuar përfundimisht në luftën në shkallë të gjerë të shkurtit 2022.

“Unë i thashë presidentit (Donald) Trump për këtë,” deklaroi presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky.
“Nëse mund ta bëni Putinin që t’i japë fund luftës, kjo është e mrekullueshme.

Por dije se ai mund të mashtrojë. Ai më mashtroi kështu. Pas armëpushimit të Minskut,” shtoi ai.

Një kujtesë e marrëveshjeve të dështuara të Minskut

Marrëveshjet e Minskut, të ndërmjetësuara nga OSBE, u nënshkruan për t’i dhënë fund përleshjeve midis forcave ukrainase dhe separatistëve të mbështetur nga Rusia në rajonin e Donbasit.

Vladimir Putin dhe presidenti i atëhershëm i Ukrainës, Petro Poroshenko, ishin nënshkrues të marrëveshjes, por ajo nuk u zbatua kurrë plotësisht.

Brenda shtatë viteve që pasuan, luftimet vazhduan me ndërprerje, duke dëshmuar se paqja nuk ishte e qëndrueshme. Ekspertët paralajmërojnë se dështimi i atyre marrëveshjeve duhet të shërbejë si një paralajmërim për negociatat e sotme.

Forcimi ushtarak i Ukrainës – një faktor kyç

Një nga arsyet kryesore për dështimin e Marrëveshjeve të Minskut ishte dobësia ushtarake e Ukrainës në atë kohë.

Në vitin 2015, ndihma ushtarake perëndimore për Kievin ishte e kufizuar dhe përbëhej kryesisht nga pajisje jo-vdekjeprurëse, me përjashtim të ndihmës mbrojtëse të dhënë nga administrata e Obamas.

Ish-kancelarja gjermane, Angela Merkel, e pranoi realitetin në atë kohë, duke deklaruar:
“Kriza nuk mund të zgjidhet me mjete ushtarake… Është e paqartë nëse përpjekjet diplomatike do të kenë sukses.”

Të dyja marrëveshjet e Minskut u arritën në momente kur Ukraina po përjetonte humbje të mëdha ushtarake. Në shtator 2014, forcat ukrainase pësuan një disfatë të rëndë në Ilovaisk, ndërsa në shkurt 2015, gjatë nënshkrimit të Minsk II, Ukraina humbi qytetin strategjik Debaltseve.

Nga një perspektivë ushtarake, Ukraina e sotme është shumë më e fuqishme sesa ishte atëherë. Megjithatë, ajo vazhdon të përballet me një situatë të vështirë, veçanërisht pas përparimeve të fundit të ushtrisë ruse në frontin lindor dhe sulmeve ajrore pothuajse të përditshme mbi qytetet e Ukrainës.

Për më tepër, ndërprerja e përkohshme e ndihmës ushtarake nga SHBA, për shkak të mosmarrëveshjeve politike midis Zelenskyt dhe Trumpit, ka krijuar një pasiguri të re për Kievin.

“Kjo e bën situatën e Ukrainës tani shumë të pasigurt,” tha Sabine Fischer, bashkëpunëtore e lartë në Institutin Gjerman për Çështjet Ndërkombëtare dhe të Sigurisë.

A mund të jetë ky një armëpushim i nxituar?

Ekspertët paralajmërojnë se një marrëveshje e re duhet të hartohet me kujdes dhe jo me nxitim. Marrëveshjet e Minskut u përpiluan në kushte të ngutshme, ndërsa dhuna në terren ishte në kulm.

Kjo çoi në paqartësi të shumta mbi mënyrën e zbatimit të marrëveshjeve, veçanërisht sa i përket lidhjes së dispozitave ushtarake (si armëpushimi dhe tërheqja e armëve) me ato politike (si zgjedhjet lokale në zonat e kontrolluara nga separatistët).

“Ukraina po thoshte se kishte nevojë për siguri në fillim dhe pastaj mund të zbatonte dispozitat politike. Rusia, nga ana tjetër, kërkonte zbatimin e dispozitave politike fillimisht, duke pretenduar se kjo do të qetësonte separatistët,” shpjegon Marie Dumoulin, ish-diplomate franceze.

Në rastin e sotëm, ekziston rreziku që SHBA-ja të kërkojë një marrëveshje të shpejtë për t’i dhënë fund luftës, pa siguruar një zgjidhje afatgjatë.

Fischer thekson se “marrëveshjet gjithëpërfshirëse të armëpushimit nuk negociohen shpejt… dhe nuk mendoj se kjo është ajo që synon administrata Trump.”

Manipulimi i narrativës – një rrezik i madh

Një tjetër mësim nga Marrëveshjet e Minskut është rreziku i manipulimit të narrativës nga Rusia. Në atë kohë, dokumenti nuk përmendte fare Rusinë si palë në konflikt, pavarësisht provave të qarta se Moska mbështeste drejtpërdrejt separatistët në Donbas.

“Të gjithë e dinin se Rusia ishte e përfshirë, por për hir të negociatave, kjo nuk u njoh,” kujton Dumoulin.

Një skenar i ngjashëm mund të ndodhë edhe tani. Moska ka nisur të përhapë narrativën se Zelensky është një “diktator” për shkak të mungesës së zgjedhjeve – një argument që është përdorur edhe nga Trumpi në deklaratat e tij të fundit.

Në të njëjtën kohë, Rusia vazhdon të mohojë qëllimet e saj imperialiste ndaj Ukrainës. Megjithatë, qëndrimet e liderëve rusë tregojnë të kundërtën.

Në janar të këtij viti, një nga këshilltarët më të afërt të Putinit, Nikolai Patrushev, deklaroi se nuk përjashtonte mundësinë që “Ukraina të pushojë së ekzistuari fare në vitin e ardhshëm.”

Ndërsa Ukraina pranon propozimin e SHBA-së për armëpushim, shumë pikëpyetje mbeten mbi mënyrën se si do të zbatohet kjo marrëveshje dhe nëse Rusia do ta respektojë atë.

Dështimi i Marrëveshjeve të Minskut tregon se paqja me Moskën nuk mund të arrihet pa një strategji të qartë dhe pa garanci të forta ndërkombëtare.

Historia e konfliktit tregon se çdo marrëveshje e nxituar, që nuk adreson rrënjët e agresionit rus, rrezikon të jetë vetëm një pauzë e përkohshme para një përshkallëzimi të ri.