Gavin Miller sjell eksperiesncën e tij në “Tonight Ilva Tare” mbi median dhe shpifjen
Nga OraNews Përditësimi i fundit 12 Mars 2014, 22:49
Avokati i famshem britanik per shpifjen dhe median, Gavin Millar, ishte i ftuari i radhës në emisionin Tonight Ilva Tare. Gavin Millar, jurist me famë botërore. Në 2012-ën, është renditur si një nga 100 njerëzit më influentë në median britanike “The Guardian”.Ka mbrojtur disa çështje të bujshme, mes tyre edhe ish-bashkëpunëtorin e CIA-s, Edward Snowden.Ka studiuar drejtësi në Oksford dhe është i specializuar për shpifjen, privatësinë, ankimime, apo kufizime. Ekspert i Këshillit të Evropës për çështje të lirisë së shtypit dhe drejtues i Qendrës për Gazetarinë Investigative. Edhe pse i angazhuar në Evropën Lindore dhe në Ballkan prej vitesh, vjen në Shqipëri për herë të parë. Pyetjes se c'duhet te beje media kur politikanet akuzojne njeri-tjetrin per vrases, hajdut etj, Gavin Miller i pergjigjet me pyetje: "Pse, ndodh kjo? Ne Britanine e Madhe nuk ka ndodhur kurre..."Ilva Tare: Çfarë është fyerja dhe shpifja?Gavin Millar: Fyerje dhe shpifje është çdo deklaratë që bëhet, zakonisht përmes fjalëve të shkruara, por mund të bëhet edhe përmes fjalëve të thëna, atë që po bëjmë ne tani, por që përfshin një sulm ndaj reputacionit ose karakterit të një personi tjetër dhe këto janë fjalë që dëgjohen nga njerëz të tjerë, ndoshta lexuesit e një gazete apo shikuesit e një programi televiziv, dhe që për pasojë krijojnë një mendim jo të mirë për personin e sulmuar mes atyre fjalëve. Kështu dëmtohet reputacioni i atij personi dhe ai kërkon një lloj vënieje në vend të reputacionit të tij ose i kërkon gjykatës që ta gjykojë si të pavërtetë.Ilva Tare: Do t’ju jap disa shembuj shqiptarë, sepse dua këndvështrimin tuaj, përvojën tuaj për t’i shpjeguar. Më lejoni t’ju pyes kur një politikan në Shqipëri – dhe kemi pasur shumë të tillë këto vite – i thotë kundërshtarit “Ti ke përdhunuar një vajzë me SIDA. Ti u bërë zëvendësministër duke vjedhur pikturat. Ti ke vrarë njerëz. Ke vjedhur miliona. Ti ke një kompani dhjetëra milionëshe” e të tilla si këto. Çfarë duhet të bëjë media? Dhe e kam fjalën për ish zëvendës kryeministra apo për kryeministrin aktual.Gavin Millar: Ky lloj sulmi nga një politikan është pjesë e retorikës politike. Ndoshta është pa shije, ndoshta njerëzve nuk u pëlqen dhe ndoshta njerëzve do t’u pëlqente që politikanët e tyre të silleshin më mirë, por për shkak se është pjesë e debateve politike dhe pjesë e demokracisë, është e rëndësishme që në mos në një mënyrë, në një tjetër, media ta mbulojë faktin që një politikan sulmon një tjetër në këtë mënyrë. Problemi për median është që ta mbulojë në mënyrë të tillë që të mos bëhet përgjegjëse për të njëjtat akuza që ngre një politikan ndaj një tjetri dhe kjo është çështje e teknikës gazetareske. Media mund të raportojë që politikani A sulmoi politikanin B, madje edhe me fjalë shumë të ashpra, duke përdorur gjuhën e tyre, por gazetari nuk duhet të thotë ‘Por kjo është…unë e miratoj këtë deklaratë, kjo është edhe pikëpamja ime’. Lexuesit thjesht duhet t’i paraqitet fakti se filan politikan ka thënë një gjë të caktuar, por rreziku i gazetarit lind kur ai merr anën e njërës palë në një situatë si kjo dhe duket para lexuesit apo shikuesit sikur po e mbështet sulmin e një politikani, vërtetësinë e sulmit të një politikani ndaj një tjetri.Ilva Tare: Pra, edhe pse gazetari e di se këto janë thjesht akuza politike dhe se nuk ka ndonjë bazë apo fakte të vërteta, duhet ta raportojë prapëseprapë?Gavin Millar: Kjo është çështje e etikës së gazetarit. Gazetari duhet të vlerësojë se sa interes publik ka për një raportim politik. Por le ta marrim thjesht. Nëse diskutimi politik në një demokraci bëhet në nivel shumë të ulët, më të ulët sesa duhet të bëhet, pa u menduar mirë dhe mbi baza personale, njerëzit duhet ta dinë se kështu po sillen politikanët. Shtypi duhet ta gjejë mënyrën për t’u treguar se si sillen politikanët e tyre, në mënyrë që vetë njerëzit të mund të vendosin nëse janë apo jo dakord me një sjellje të tillë.Ilva Tare: Pra, t’u lihet në dorë njerëzve që të vendosin.Gavin Millar: Gjithmonë. Ideja apo roli i shtypit është që t’ia përçojë informacionin dhe idetë publikut për atë çka ndodh në shoqëri, veçanërisht në debatet politike, në mënyrë që njerëzit ta gjykojnë vetë.Ilva Tare: Ne kemi politikanë që kur janë në opozitë, le të themi deputetë të opozitës dhe bëjnë akuza apo thonë diçka, akuzohen për shpifje dhe i humbasin të gjitha çështjet në gjykatë në Shqipëri. Për të njëjta akuza, kur janë pjesë e shumicës qeverisëse, e fitojnë çdo çështje, me të njëjtat fakte. Çfarë mund të bëjmë me ta në këto raste?Gavin Millar: Çdo rast shpifjeje duhet të gjykohet në bazë të fakteve dhe parimeve në themel të tij, duke e zbatuar ligjin në kontekstin e parimeve evropiane që diskutuam në seminarin tonë dje dhe gjyqtari duhet të vendosë duke e zbatuar ligjin bazuar në fakte, në mënyrë të drejtë, të pavarur dhe të paanshme. Nëse keni një sistem, ku gjyqtarët përpiqen të vendosin në favor të atyre në pushtet, nëse mund të shprehem kështu, atëherë mund të keni probleme me pavarësinë e gjyqësorit.Ilva Tare: Në fakt, sipas disa raporteve dhe sondazheve, ne kemi një nivel të lartë korrupsioni në gjyqësor në Shqipëri. Kjo ndoshta nuk ndihmon sa i përket shpifjes apo interpretimit të duhur të fakteve.Gavin Millar: Jo, nuk ndihmon aspak. Madje është veçanërisht problematike, sidomos kur si akuzuesi, ashtu edhe i padituri janë që të dy politikanë, sepse gjyqtari mund të shkojë sa nga njëra anë, nga tjetra, në varësi të erërave politike në vend, dhe kjo është gabim.Ilva Tare: Ju bëtë një dallim midis fakteve dhe opinioneve. A mund t’jua shpjegojmë shikuesve tanë se ku qëndron ky dallim? A mund të japim një shembull? Çfarë është fakt e çfarë është opinion?Gavin Millar: Nëse unë deklaroj se ju keni vjedhur 1000 Euro, deklaroj një fakt. Nëse them se ti je e bukur, deklaroj një opinion. Nuk është opinion shpifës, por nëse them se ti je idiote, ky po që është opinion shpifës. Ky dallim është i rëndësishëm për t’u bërë, sepse liria e shprehjes mbrohet ndryshe në të drejtën evropiane, në përputhje me atë nëse është fakt apo nëse është opinion.Ilva Tare: Si vendos gjyqtari për një çështje, duke përcaktuar kuptimin e fjalëve? Domethënë, çfarë kuptimi ka fjala?Gavin Millar: Kjo është shumë e vështirë, se asnjëherë nuk gjen dy vetë që të bien dakord për kuptimin e një grupi fjalësh të caktuara. Nëse unë dhe ti do të shihnim të njëjtat fjalë, secili do t’i kuptonte ndryshe. Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut që rishikon vendimet e marra nga gjykatat e vendeve të Këshillit të Evropës shprehet shpesh se gjyqtari i gjykatës vendase i ka parë fjalët nga një perspektivë jo realiste. Pra, ajo çka është thënë duhet parë në mënyrë realiste, duhet parë thelbi i artikullit, titulli, dhe të gjitha materialet që e shoqërojnë atë dhe vendos se çfarë i thotë artikulli në të vërtetë një lexuesi, një lexuesi të arsyeshëm, jo një lexuesi të paarsyeshëm, por dikujt që do ta lexonte në mënyrë të arsyeshme.Ilva Tare: Dhe qëllimi kryesor i shpifjes është që t’i ulë dikujt reputacionin. Si mund të matet kjo nga gjyqtari, pra, nëse ulet apo dëmtohet reputacioni?Gavin Millar: Pikësëpari, duhet parë qëndrimi i atij personi në komunitet, para se të ndodhë shpifja, pra para se të publikohej. Mund të shihet se sa e rëndë është akuza, disa janë më të rënda e disa më pak. Nëse unë, për shembull, ju quaj ju vrasëse apo terroriste, kjo është një akuzë shumë e rëndë. Mund të shihet se sa vetë e kanë dëgjuar apo lexuar akuzën. Mund të kërkohen edhe prova për çfarëdolloj dëmi të veçantë që i është bërë reputacionit unik që ka secili prej nesh. Nëse unë jam prift apo mjek, më duhet një reputacion profesional për t’i bindur njerëzit se jam prift apo mjek i mirë, i besueshëm, dhe i ndershëm. Pra duhet parë si e ka dëmtuar shpifja një person në një fushë të caktuar të jetës së tij. Dhe ekzistojnë udhëzime në pothuajse çdo sistem ligjor për shumat e parave që janë të pranueshme për të kompensuar dëmet, për shembull, për llojet e ndryshme të shpifjeve.Ilva Tare: Aëherë, a është e vështirë për t’i vënë një çmim dëmtimit të reputacionit?Gavin Millar: Është shumë e vështirë e duhet të jemi shumë praktikë. Në Mbretërinë e Bashkuar, para 20 vjetësh, ne kishim juri që vlerësonin kompensimet për dëmet e reputacionit. Unë e di se ju këtu nuk keni juri, kjo është diçka shumë anglo-amerikane, por në disa raste ato vendosnin kompensime prej 1 milion paundësh për persona të famshëm si Elton Xhon, persona shumë të famshëm nëpër lajme, dhe gjykatës në fund i mbetej të thoshte “Kjo është e tepërt! Është shumë e dëmshme për lirinë e fjalës që të detyrosh gazetat të paguajnë këto lloj shumash, dhe gjykatat e shkallëve më të larta bënë një kategorizim të dëmeve, duke përcaktuar maksimumin e kompensimit. Pra, në Angli 250 mijë Euro është absolutisht shuma më e madhe e kompensimit, por kompensimi sigurisht që lidhet me vlerën që ka paraja në shoqëri. Kështu që unë jam i prirur ta krahasoj kompensimin me të ardhura mesatare në një numër vitesh.Ilva Tare: Ku fillon dhe ku mbaron ndërhyrja në lirinë e fjalës në rastin e shpifjes?Gavin Millar: Fillon nga gazetari, kur ai ulet e mendon të shkruajë një artikull, duke thënë me vete “Nuk do ta bëj këtë akuzë, nuk e shkruaj këtë artikull, sepse kam frikë se po ta bëj, do dënohem për shpifje, do më kushtojë para ose do të dënohem, ose mund të humbasë punën, po, dhe ne e quajmë këtë “efekti frikësues”. Mund të ndodhë që artikujt e mirë, ata që duhet të publikohen, lihen mënjanë se gazetarët shqetësohen nga kërcënimi i shpifjes. Pikërisht këtu fillon, ndërsa për të mbaruar mbaron aty ku gazetari e publikon artikullin dhe e çojnë në gjykatë, ku e sheh veten të akuzuar në një proces penal ose civil dhe përgjegjës për shumë dëme. Dhe ky është një kërcënim i madh dhe shpesh gazetarët mund të falimentojnë për shkak të shpifjes.Ilva Tare: A keni pasur raste në Mbretërinë e Bashkuar ku fajtor është shpallur ndonjë politikan për shpifje?Gavin Millar: Një politikan fajtor për shpifje? Ne kemi një kulturë dhe situatë shumë të ndryshme politike në Mbretërinë e Bashkuar. Politikanët përpiqen që t’u qëndrojnë larg çështjeve të shpifjeve në shumicën e rasteve. Mund të ngrenë herë pas here ndonjë padi kundër gazetave, por nuk ngrenë padi kundër njëri-tjetrit, ngurrojnë shumë për ta bërë këtë, sepse publiku në Mbretërinë e Bashkuar mendon se mënyra më e mirë për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve midis dy politikanëve është debati publik, nuk është gjykata.Ilva Tare: Pra, nuk ndodh shpesh që politikanët tek ju ta quajnë njëri-tjetrin ‘vrasës’.Gavin Millar: Politikanët? Jo, nuk e padisin njëri-tjetrin.Ilva Tare: Nuk ka ndodhur ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar?Gavin Millar: Jo, kurrë.Ilva Tare: A ushtrojnë qeveritë presion mbi median që ajo të mos e publikojë një histori?Gavin Millar: Kam përshtypjen se përpiqen ndonjëherë, por ka shumë pak shanse që t’ia dalin në Mbretërinë e Bashkuar. Patëm një investigim të drejtuar nga një gjyqtar pas skandalit, gjyqtari Lord Leveson. Një fazë e hetimeve shqyrtoi marrëdhënien midis politikanëve dhe gazetarëve dhe kjo mund të jetë një marrëdhënie shumë e ngushtë, mund të jetë me përfitime reciproke. Gazetari merr një lajm nga politikani, kurse politikani arrin që të ketë një mbulim të versionit së tyre nga gazetari, por unë mendoj se shumica e gazetarëve britanikë mendojnë se është mjaft e papërshtatshme që një politikan të ushtrojë presion mbi ta që ata të shkruajnë një artikull të caktuar apo që ta trajtojnë në një mënyrë të caktuar. Nëse do ta bënin, kjo ndoshta vetëm do t’i keqësonte gjërat për politikanët.Ilva Tare: Pra, nuk është se një zyrtar i qeverisë mund të marrë në telefon një gazetar e t’i thotë “Mos e boto këtë, se përndryshe ta mbyll gazetën!”, sepse në Evropën Lindore dhe në Ballkan kjo ndodh, ka ndodhur në fakt.Gavin Millar: Jo, nuk mund ta bëjnë këtë, por siç mund ta dini, verën e kaluar, unë isha këshilltar i gazetës “The Guardian” në lidhje me mbulimin e rrëfimeve të Edward Snowden dhe ky ishte një shembull i rrallë ku qeveria ndërhyri tek redaktori i gazetës në përpjekje për të mos e lënë gazetën që të botonte disa gjëra, jo për ta mbyllur gazetën, por për të parandaluar publikimin e diçkaje.Ilva Tare: Sa të ligjshme dhe cilët mendoni se janë kufijtë etikë në përdorimin e metodave joortodokse, si detektivët privatë, blerja e dokumenteve nga media, apo kamerat e fshehta? Sa të ligjshme janë këto?Gavin Millar: Nëse ka interes të mjaftueshëm publik në historinë që mendohet të publikohet, mund të justifikohen hilet, pagesat, kamerat e fshehta apo regjistruesit e fshehtë. Të gjitha këto gjëra janë të mundshme, por duhet të ekzistojë një interes i fortë publik dhe gazetari duhet ta dijë kur vendos që ta përdorë një nga këto teknika se po e bën për një interes të fortë publik. Shumë do të thoshin se ata publikojnë edhe sekrete siç bëri “The Guardian” dhe se kjo është shumë gabim, sepse ato ishin vjedhur nga Edward Snowden, ishin vjedhur nga burimi dhe ato as duhet të preken dhe as duhet të publikohen, por i takon gazetarit dhe redaktorit që ta gjykojnë nëse historia është aq e rëndësishme për publikun dhe i intereson aq shumë publikut saqë trajtimi i atij materiali, hetimi, mbledhja e të dhënave të mund të justifikohet në atë rast.Ilva Tare: Si matet niveli i interesit publik? Si bëhet ky gjykim, si gazetar?Gavin Millar: Shpesh është shumë e vështirë. Dua të them se nuk është e vështirë të thuash se diçka është me shumë interes për publikun dhe ne e dimë se cilat janë këto gjëra. Nëse një politikan i zgjedhur është i korruptuar, kjo është një çështje me shumë interes për publikun, nëse ndodh një fatkeqësi mjedisore që mbahet sekret, edhe kjo është me interes për publikun, nëse ka shpërdorime apo veprime të ndaluara në ushtrimin e profesioneve ligjore, shëndetësore, korrupsion tek gjyqtarët, për të gjitha këto gjëra njerëzit do të shpreheshin se janë sigurisht me interes për publikun. Gjërat vështirësohen aty ku nuk është aq e qartë se çfarë përbën interes për publikun. Ka pasur shumë debate gjatë 10 vjetëve te fundit rreth historive që kanë të bëjnë me jetën private të politikanëve dhe personave të famshëm. A është me interes për publikun që të mësojë për shembull se dikush tradhton gruan? Qoftë ky një politikan anglez, futbollist, yll popi apo aktor?Ilva Tare: Zoti Miller, ne kemi pasur një rast të famshëm në Shqipëri me ish Ministrin e Kulturës, i cili u filmua një mbrëmje në shtëpinë e tij me kamera të fshehtë nga një gazetare që u hoq si dikush që po kërkonte punë. Kamera e fshehtë tregoi se ai përdori pushtetin e tij si ministër për të tentuar një marrëdhënie me gazetaren. Gjykata e Shkallës së Parë këtu në Tiranë shpalli fajtor televizionin që transmetoi pamjet dhe i vuri një gjobë prej 400 mijë Eurosh si dëmshpërblim për ish Ministrin. Gjykata e Apelit e rrëzoi atë vendim, kurse Gjykata e Lartë vendosi rihapjen dhe rihetimin e çështjes në shkallë të parë. Debati në këtë rast në Shqipëri ka qenë “A kishte të drejtë televizioni, gazetarja, që shkoi në shtëpinë e tij një mbrëmje sikur do të intervistohej për një punë dhe a u shkel privatësia e tij nga kamera e fshehtë?”Gavin Millar: Atëherë, pyetja nëse gazetarja është apo jo e justifikuar për hyrjen në shtëpi, është çështje e etikës së gazetares. Normalisht, ne themi se nëse gazetari zotëron informacion që tregon se një politikan do të sillet në një mënyrë të caktuar, atëherë do të ishte me interes për publikun që të marrë vesh nëse ai do të sillet vërtet ashtu. Kjo mund të justifikojë përdorimin e mashtrimit, përdorimin e kamerës së fshehtë. Ajo çka nuk lejohet të bëhet është që të përpiqesh që ta bësh një gjë të tillë pa pasur asnjë lloj informacioni më përpara se një politikan i caktuar sillet kështu. Ne këtë e quajmë një lloj ‘peshkimi’, pra e hedh grepin në lumë e sheh nëse kap peshk. Puna është se gazetari duhet ta dijë se aty rrotull sillen rrotull peshq, para se të përdorë këto lloje teknikash. Nuk ka dyshim që privatësia e tij është prekur, sepse ka qenë shtëpia e tij dhe është bërë një bisedë që ai e ka menduar si bisedë private mes dy njerëzve, por privatësia nuk është absolute, veçanërisht për politikanët. Privatësia e një politikani mund edhe të preket në mënyrë të plotësisht të ligjshme në qoftë se, edhe një herë, ekziston interes i mjaftueshëm publik. Tani, nuk më takon mua të gjykoj se sa interes ka pasur publiku këtu në këtë histori, sepse unë nuk e njoh të gjithë kontekstin, por shumë njerëz mund të mendojnë se ky është shfrytëzim dhe abuzim i pushtetit dhe influencës së një politikani, pra përdorim i pushtetit për të pasur marrëdhënie me një vajzë të re.Ilva Tare: Kush do ta fitonte këtë çështje, nëse do të kishte ndodhur në Mbretërinë e Bashkuar?Gavin Millar: Gjyqtari do t’i shihte me shumë kujdes faktet, do të shihte me shumë kujdes se çfarë dinte gazetarja që përpara se të futej në shtëpi dhe se çfarë kishte thënë politikani dhe do të vendoste nëse kishte interes të mjaftueshëm publik për atë që ishte transmetuar dhe publikuar rreth asaj çfarë kishte thënë politikani. Tani, unë nuk e di saktësisht se çfarë ka thënë politikani, por nëse ai i ka bërë gazetares një propozim në një mënyrë që tregon se ai po përdorte pozitën dhe influencën e tij si politikan i zgjedhur, mendoj se gazetarja do të kishte shumë gjasa për ta fituar çështjen.Ilva Tare: Dhe sipas jush, po shkojnë drejt mbrojtjes së privatësisë apo drejt bërjes së saj më publike?Gavin Millar: Në Evropë, shumë më tepër publike. Dhe unë do ta them shumë qartë, nuk ka ndonjë interes publik për publikimin e fotove topless of Kate Middleton dhe njerëzit janë përpjekur që të argumentojnë se ka interes publik dhe thonë “Nëse supozojmë se fotografi do të kishte qenë një terrorist me armë, ai do ta kishte pasur objektivin krejt zbuluar, mund ta kishte vrarë. Si është siguria e saj? Nuk është mirë fare, por çështja është se kjo është një histori që mund t’ia tregosh publikut nëse dëshiron, pa publikuar fotot...Ilva Tare: Cili është kufiri i ndërhyrjes në jetën private, në jetën seksuale, jetën mjekësore. A ka ndonjë kufi, apo është tepër i paqartë?Gavin Miller: Nuk ekziston një kufi absolut. Çdo rast është një çështje që duhet gjykuar mbi faktet përkatëse, por ka disa fusha të jetës private që përbëjnë thelbin e jetës private: detajet mjekësore, aktiviteti seksual, marrëdhëniet me fëmijën, familjen, gjëra si këto. Të gjithë i vlerësojmë menjëherë këto detaje si private, intime dhe për këtë arsye duhet të ketë një interes shumë të fortë publik për të publikuar gjëra të tilla. Shumë shpesh mund të publikosh diçka të tillë, diçka për historinë, pa publikuar detajet më intime ose pa publikuar fotografi apo një përshkrim të hollësishëm të asaj çka ndodh. Pra, duhet të ketë një ekuilibër në të gjitha këto çështje, por shumë rrallë ndodh që të ketë interes publik për publikimin e informacioneve si për shembull rreth një problemi shëndetësor. Sigurisht, që po t’i kthehemi Miteranit, u bë një zhurmë e madhe për jetën e Miteranit, i cili vuante nga disa sëmundje që nuk i ishin bërë të njohura publikut francez kur ai ishte President i vendit, dhe ndoshta ka një ndryshim të madh midis traditës franceze dhe traditës anglo-amerikane sa i përket të drejtës së publikut për t’u informuar rreth problemeve shëndetësore të Kryeministrit apo Presidentit.Ilva Tare: A mendoni se media udhëhiqet nga interesi publik apo më shpesh thjesht duan të shesin gazetat dhe shkruajnë artikuj për persona publikë, duke menduar se do të shesin më shumë?Gavin Millar: Unë mendoj se ndryshon nga një media në tjetrën, nga një gazetë në tjetrën. Duhet të them se ne jemi me shumë fat në Mbretërinë e Bashkuar që kemi BBC-në, që është një organ jashtëzakonisht i madh i medias dhe publikon një masë të madhe përmbajtjeje në radio, televizion, website, e kështu me radhë dhe që tregon shumë kujdes për t’iu përmbajtur rreptësisht asaj çka përbën interes për publikun. Nga ana tjetër e spektrit kemi gazeta tabloide, që janë haptazi shumë të interesuara për të shitur sa më shumë kopje që të mundin dhe ndoshta jo edhe aq të merakosura për interesin publik, por ato e shohin rolin e gazetarisë si më shumë argëtues sesa si informues. Unë për vete mendoj se jemi me shumë fat në Britani që kemi gjithë këtë larmi dhe në mes sigurisht janë lloje të ndryshme gazetash dhe publikimesh, por ajo çka do të botonte “The Guardian” apo BBC-ja është ndryshe nga ajo çka do të publikonte “The Sun” apo “The Express”.Ilva Tare: Ju këshilloni organizatat e medias. Çfarë u këshilloni zakonisht?Gavin Millar: Ose i këshilloj se si të shmangin përfshirjen në një çështje gjyqësore ose i këshilloj se si të dalin nga një çështje gjyqësore ose shkoj në gjykatë dhe merrem vetë me çështjet e tyre nëse nuk i zgjidh dot ndryshe.Ilva tare: Cilat janë çështjet më të shpeshta të fyerjes dhe shpifjes për të cilat i këshilloni apo me të cilat ato kanë probleme?Gavin Millar: E shpjegova edhe më herët se aludimet mbi faktet mund të publikohen në mënyrë të përgjegjshme dhe të balancuar dhe gazetat e dinë se në fund të fundit, nëse duan ta mbrojnë gazetarinë e tyre, është më shumë gjyqtari sesa redaktori ai që do të vendosë nëse ata janë sjellë në mënyrë të përgjegjshme. Prandaj, ajo çka ndodh shpesh në Mbretërinë e Bashkuar është që vijnë tek një jurist si unë para se ta bëjnë publikimin dhe i tregojnë juristit çdo gjë që ndodh me investigimin, në redaksinë e lajmeve, më tregojnë gjithë materialin që kanë, më tregojnë versionin paraprak të artikullit dhe më thonë “Nëse e nxjerrim këtë, a do të vendosë gjykata se gazetari është sjellë në mënyrë të përgjegjshme në të mirë të interesit publik?”. Dhe unë duhet të veproj si gjyqtar, t’u them se si mund ta ndryshojnë, çfarë kërkimesh të tjera mund të bëjnë, ky është roli im.Ilva Tare: Dhe ju këshilloni “The Guardian” në lidhje me historinë e Edward Snowden. A ishte gjëja e duhur publikimi i informacioneve sekrete që ai nxori?Gavin Millar: Mendoj se ata bënë mirë që publikuan ato që publikuan. Duhet kuptuar se ata publikuan një përqindje jashtëzakonisht të vogël të materialit që ai mori, një pjesë tepër, tepër të vogël dhe u treguan shumë të kujdesshëm që nuk botuan materiale që do të cenonin sigurinë kombëtare dhe kjo ishte vërtet me interes për publikun, në mënyrë që publiku të mësonte se sa kompetenca kishin shërbimet e sigurisë, si NASA, ashtu edhe Zyrat Qendrore të Komunikimit Qeveritar dhe se sa e lehtë ishte bërë për ta që të merrnin informacione dixhitale mbi ne, informacionet me të cilat ne jetojmë, informacionin me të cilin ushqehemi çdo ditë të jetës sonë dhe që ata dinin kaq shumë për ne. Në fund të fundit, u takon politikanëve, qeverive dhe njerëzve të vendosin nëse duhet të ekzistojnë ato kompetenca dhe nëse duhen ushtruar në atë mënyrë, por që njerëzit të mos e dinë se kjo gjë po ndodh është gabim. Prandaj, unë do të thosha se ky ishte një rast i qartë i interesit të publikut.Ilva Tare: Por a u dëmtua reputacioni i qeverisë së Shteteve të Bashkuara në këtë rast për shkak të informacioneve të publikuara? Ata kishin përgjuar Angela Merkel dhe drejtues të tjerë të BE-së.Gavin Millar: Po, por ne nuk shqetësohemi për reputacionin e qeverive. Qeveritë nuk kanë reputacione kur vjen puna tek legjislacioni i fyerjes dhe shpifjes. Çështja në rastin e Edward Snowden ishte se ky ishte një sekret shtetëror dhe a do ta dëmtojë publikimi i këtij sekreti shtetëror interesin kombëtar, sigurinë kombëtare? Kjo ishte çështja, një çështje paksa më ndryshe, e cila është edhe shumë e vështirë për t’u vlerësuar. Prandaj, gazetari duhet të marrë masa që ajo çka publikohet t’i tregojë publikut atë çka është në interes të publikut, pa cenuar sigurinë kombëtare.Ilva Tare: A ka ndryshuar, sipas mendimit tuaj, liria e shprehjes pas WikiLeaks, publikimeve të Assange dhe Edward Snowden në mënyrë të tillë që media dhe gazetarët nuk e kontrollojnë më informacionin? Ka burime të tjera ku mund të publikohet informacioni.Gavin Millar: Po, besoj se po. Mendoj se qoftë kur burimet e marrin informacionin duke përgjuar, qoftë kur janë whistleblowers si Edward Snowden dhe largohen nga organizata bashkë me informacionin, ka lojtarë jashtë medias kryesore në perëndim, të cilët janë në gjendje të fusin në dorë sasi të jashtëzakonshme informacioni dixhital. Pra, nuk flitet më për një njeri me një dosje me letra, flitet për sasi të jashtëzakonshme informacioni dixhital në të dyja këto raste, Assange dhe Snowden, dhe këto paraqesin sfida të mëdha për median e zakonshme, për çka ajo bën dhe se si e bën kur një nga këto burime i afrohet një organizate lajmesh.Ilva Tare: Cili është komenti juaj për informacionet e publikuara në internet?Gavin Millar: Mendoj se pavarësisht të gjithave, është gjë e mirë. Qëndrimi i Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut është që është një mjet shumë i rëndësishëm për lirinë e shprehjes dhe për qarkullimin e informacionit dhe të ideve në një shoqëri demokratike, sepse nuk varemi më nga një numër i vogël organesh apo botuesish - shumë shpesh njerëz shumë të pasur, organizata shumë të pasura - për të përhapur ato ide dhe informacione në shoqëri. Mund ta bëjmë vetë, mund t’i publikojmë vetë dhe mund edhe të zgjedhim çfarë të lexojmë, por mendoj se ka probleme, se nuk ka gazetarë profesionistë, gazetarë të zotë që të kujdesen për përmbajtjen e internetit ashtu siç bëhet në organizatat e mëdha të medias dhe sigurisht që nuk ka as juristë si unë që t’i shohin informacionet para se të publikohen. Megjithatë, pavarësisht këtyre, mendoj se ajo çka duhet të ndodhë është që ne, si konsumatorë të atij informacioni dhe përmbajtjeje, do të duhet të bëhemi shumë mendjemprehtë, shumë gjykues për të vendosur çfarë është mirë, çfarë është keq dhe çfarë është diku në mes dhe do të duhet t’i bëjmë këto gjykime mbi bazën e asaj çka publikohet. Dhe mendoj se kjo do të na bëjë konsumatorë më të mirë të informacionit dhe ideve sesa kemi qenë deri tani.Ilva Tare: Ju mund të keni raste edhe në Mbretërinë e Bashkuar, por në Shqipëri një problem i madh me faqet e internetit janë sidomos komentet, komente urrejtjeje, zemërimi ndaj politikanëve ose personave publikë që përmenden nëpër artikuj. Si mund ta adresojmë këtë çështje?Gavin Millar: Askush nuk ka një zgjidhje, askush, në asnjë vend të botës nuk e ka zgjidhjen e përsosur për këtë çështje për momentin. Zgjidhja më e mirë që kemi është që t’u kërkohet gjithë ofruesve të website-ve, nëpërmjet ligjit dhe rregulloreve, që të zbatojnë atë që quhet procedura e ‘njoftimit dhe heqjes’, që do të thotë se nëse objekti i një komenti ofendues, i një komenti shpifës, i shkeljes së privatësisë, kontakton ofruesin e website-it ose ofruesin e shërbimit të internetit dhe i tërheq vëmendjen drejt asaj çka është publikuar, duke i thënë “Ju lutem, hiqeni”, ata duhet ta heqin, përveçse kur kanë një arsye të fortë për ta mbajtur. Kjo është mënyra se si duhet të funksionojnë dhe nëse nuk veprojnë kështu, atëherë duhet të paditen si botues, ashtu sikurse kushdo tjetër. Megjithatë, nuk është një sistem i përsosur. Interneti as nuk mund të mbahet nën kontroll dhe as nuk mund të zbatosh një sistem rregullimi global, sepse askush nuk mund të bjerë dakord me të njëjtat standarde, kështu që duhet bërë gjëja më e mirë e mundur përmes gjykatave dhe sistemeve rregullatore të secilit vend për t’u imponuar disiplinë ofruesve të website-ve, për të garantuar që nëse vjen një ankesë, ata t’i përgjigjen siç duhet.
