Tekstet e historisë, beteja e radhës me grekët, debati në "Tonight Ilva Tare"

Nga OraNews Përditësimi i fundit 6 Tetor 2014, 20:46

Tiranë -Përplasja e radhës mes Shqipërisë dhe Greqisë është ajo e teksteve të arsimit parauniversitar.Në  emisionin “Tonight IlvaTare” në studion e "Ora News”, historiani Pëllumb Xhufi ka deklaruar se tekstet e Shqipërisë kanë nevojë për rregullime, por ajo që shqetëson më shumë sipas tij janë tekstet greke, në të cilat thuhen gjera që nuk qëndrojnë. Sipas Xhufit nëse ne tekstet thuhet e vërteta, çdo gjë është në rregull.Debati në studio përballë gazetares Tare dhe njeri - tjetrit mbrëmjen e së hënës, 6 tetor 2014  u zhvillua ndëmjet: Arjan Lames, ekspert i së drejtës ndërkombëtare; Ardit Bidos, gazetar; Valentina Dukës, historiane; Thoma Miços, politikan dhe Pëllumb Xhufit, historian.Pëllumb Xhufi shprehu shqetësim ndaj nacionalizmit grek dhe pati bindjen se historiografia e shtetit fqinj ka bërë gjithçka për t'i paraqitur si greke, jo vetëm territoret por edhe figurat shqiptare.Ndërsa Valentina Duka, historiane e cila ka qenë pjesë e një komisioni të tillë të ngritur në vitin 2004, ështe pro komisioneve për rishikimin e teksteve, por sipas saj politikanët nuk mund të përdorin tribunën parlamentare për të detyruar tekstshkruesit që të pastrojnë tekstet.Politikani Thoma Miço vlerësoi se Greqia, pastrimin e teksteve nga stereotipet, nga ofendimet, nga nxitja kundër një vendi fqinjë, e ka ndëmarrë me inisiativën e saj 2-3 vjet më parë për të pasur të drejtën morale t'ua propozonte edhe edhe vendeve të tjera, si Turqisë, Bullgarisë apo Shqipërisë.Ardid Bido studiues i marrëdhënieve Shqipëri-Greqi thotë se politika shtetërore nuk mund të ndërhyjë në tekstet shkollore. U takon historianëve ta shkruajnë historinë.Heqjen e termave “Vorio Epir” dhe “Çamëri” nga tekstet shkollore të të dy vendeve, ka hapur një debat në historiografinë shqiptare dhe atë grekNdërkohë që Ministria e Arsimit ka rënë dakord për ngritjen e një komisioni të përbashkët për rishikimin e këtyre teksteve, për historianin Pëllumb Xhufi, nuk është hera e parë që merret kjo iniciative, sipas tij është bërë një kërkesë në vitin 2004-2005 nga pala greke, por nuk pati rezultat. Ja në pjesë nga intervista në studiotonightIlva Tare: Është kërkesë e re e vjetër, duhet ta kishim adresuar më parë?Pëllumb Xhufi: Shiko, kjo është një rishfaqje, një kërkesë e vjetër që në vitet 2004-2005 nga pala greke për të parë në frymën edhe të Kartës Europianë të të Drejtave të Njeriut edhe në bazë të rezolutave të Këshillit të Europës dhe të BSH për të parë në mënyrë të dyanshme tekstet shkollore të vendeve përkatëse. U krijua një komision atëhere, për të cilin të jem i sinqertë nuk u mor vesh se ca bëri dhe me cfarë konkluzionesh doli. Unë pata mundësi të shikoj disa tekste parauniversitare greke që kishin ardhur në Ministrinë e Arsimit dhe realisht aty kishte probleme shumë të mëdhaja dhe besova që do kishte një ecuri kjo punë, praktikisht kjo histori u shua dhe kemi një rilançim i cili merr shkas nga deklaratat e dy deputetëve të djathtë grekë, që këtu pati një rezonancë të jashtëzakonshme. Problemi është që këto gjerat duhen bërë me seriozitet. U nis me seriozitet herën e parë, pati një vullnet politik dhe iu la në dorë historianëv, por nuk pati rezultat.Ilva Tare: Çfarë ndodhi zonja Duka, keni qenë anëtare e këtij komisioni?Valentina Duka: Para se të shkoj te Komisioni do të jap një opinionin tim për deklaratat greke. E para kategorikisht jam kundër, jo vetëm për politikanët grekë, por edhe për politikanët shqiptarë, nëse nga tribuna e Parlamentit do të japin urdhëra për të hequr togfjalëshe, apo për të pastruar tekste. Jo se politika nuk duhet të ketë ndjeshmëri ndaj teksteve, por kurrësesi nuk mund të përdorë asnjëlloj politkan, nuk mund të përdorë tribunat politike për të urdhëruar tekstshkruesit si të përgatitin tekstet e Historisë. Tekstet e Historisë janë të shenjta dhe ato i përgatisim specialistët, jo vetëm te ne, por edhe në Greqi. Nëqoftëse ato do të përgatiten sipas deklaratave apo urdhërave politike, ato do të jenë manuale zyrtare politike, që nuk do ti shërbejnë edukimit të brezit të ri. Jam shumë dakord që të ngriehen komisione për të riaprë tekstet, sepse tekstet si në Shqipëri, Greqi, në të gjithë vendet ballkanik, edhe në Europë, sepse është edhe një fenomen europian dhe global janë të mbushura kush më shumë e kush më pak me shprehje nihilizmi, urrejtje për fqinjët, me tjetërsim të historisë në raport me fqinjët etij. Por ka eksperienca të tjera europiane që ne mund t’i marrim baze nëse ne vendosim të krijojmë komisione dhe të rishikojmë këto probleme që unë thashë.Ilva Tare: Çfarë ndodhi në 2004?Valentina Duka: Në vitin 2004 me vendim të qeverisë u krijua një komision, unë do flas për komisionin shqiptar, pjesë e së cilës unë isha dhe që nga pala shqiptare e drejtonte zoti Ceka, i cili është marrë me politikë, por është një historian i mirë, që ka botime përsa i përket historisë së lashtë të Shqipërisë, isha unë, zonja Ana Lalaj, zoti Shaban Sinani, por nuk erdhi, dhe një kolege e Ministrisë së Arsimit, Fatmiroshe Xhemali. Nga pala greke ekipin e drejtonte një diplomat i njohur, por nuk ishte marrë me shkrimin e teksteve. Pjesa tjetër ishin burokratë të ministrisë së Arsimit dhe të Jashtme. Të dyja palët ranë dakord që të merreshin me çështjet e rishikimit të teksteve në raport me sterotipet e shumta që ato kanë dhe u bisedua që pasi të mblidhnim tekstet e njëri-tjetrit, të dy palët të takoheshim në Tiranë.Ilva Tare: Ju i njohët tekstet e palës greke?Valentina Duka: Tekstet e palës greke erdhën dhe në Shqipëri dhe nuk di si është niveli i sotëm i teksteve. Po tekstet e viteve 2000 që unë kam pasur fatin t’i shoh kanë qenë të mbushura me sterotipe, urrejte, tjetërsime, por këto ne konkretisht nuk i prekëm. Vetëm u diskutua në parim që të dyja palët të punonim drejt përmirësimit për të përgatitur tekste që të kontribuonin pajtimit dhe paqes dhe jo nxitjes apo luftënxjtjes në Ballkan. Duke u nisur nga kjo eksperiencë dhe nga eksperienca europiane, nese komisionit do t’i drejtojë politika, komisionet nuk funksionojnë. Historia në Ballkan ka ndjeshmëri të lartë, ku politika fut hundët.Ka dy gjëra të ndryshme për mënyrën sesi prodhohen tekstet në të dy vendet. Greqia, ndryshe nga ku reforma e altertekstit ka 10 vjet që ka funksionuar, Greqia nuk e ka zbatuar reformën e altertekstit dhe nga pikpamja ligjore në Greqi kemi një teskt unik, dhe përgjegjës për prodhimin e tij është Ministria e Arsimit. Te ne është e kundërta. Politika duhet të diskutojë anën ligjore dhe po nuk u diskutua ana ligjore, kurrësesi ekspertët nuk mund të diskutojnë zgjidhjen e problemeve.Ilva Tare: Z.Miço, cilat janë pretendimet e palës greke? A janë rishikuar tekstet prej saj?Çfarë është kjo inisiativë e re?Thoma Miço: Shkak vërtet është bërë deklarata e disa deputetëve në Parlamentin grek dhe e një eurodeputeti në Komisionin Europian por kjo është histori që ka filluar vite më parë. Nevoja e rishikimit të teksteve, sidomos e pastrimit nga stereotipet, ishte nevojë më përpara, ishte në zhvillim, pra ishte një zhvillim i marrëdhënieve. Ka të bëjë me standartet e UNESCO-s, ka të bëjë me traktatin e miqësisë, ka të bëjë me të qënit një vend kandidat për anëtarësim në BE dhe patjetër ka të bëjë me marrëveshjet që bëhen në nivel ndërshtetëror dhe bashkëpunimin që ka Ministria e Arsimit të Shqipërisë me Ministrinë e Arsimit të Greqisë. Pra, u la që të rishikohet edhe njëhërë ringritja e komisioneve; pala shqiptare nga sa jam informuar e ka ngritur komisionin.Me përbërje emrash nuk e di, por me tituj: Kryetari është Zv.ministri i Arsimit dhe pason, këshilltarë dhe me drejtorë të tjerë të ministrisë. Pra, me eksperte dhe siç tha dhe znj.Duka, edhe politika është e përfshirë brenda. Dhe unë jam dakord që politika duhet të rrijë jashtë, porn ë Shqipëri politika është pak më progresiste krahasimisht me botën akademike, historike dhe shoqërinë civile.Ndodh në Shqipëri kjo dhe nga ky këndvështrim unë e përgëzoj qeverinë që e ka risjellë këtë temë, sepse është një temë, jo se imponohet nga dikush, por është mirë që në marrëdhëniet ndërshtetërore kur ekziston një traktat miqësie, tekstet e dy vendeve, sidomos tekstet shkollore,që adresohen tek një moshë e caktuar, tek një klasë e caktuar, është një tekst që inkuadrohet në një program arsimor që miratohet nga MAS dhe ka të bëjë me informacionin që i jep të rinjve shqiptarë, nxënësve shqiptarë, nxënësve të shkollës, me edukimin e tyre, formimin e tyre, me ndërgjegjen kombëtare dhe patjetër të vlerave që ka bashkekzistenca paqësore, harmonia, liria, paqja, demokracia.Pas viteve ’90 e kanë tyë domosdoshme tekstet shqiptare dhe të gjitha tekstet e Evropës Lindore që të mos merren më me demagogji të formimit të një njeriu të ri me tipare marksiste – leniniste.Pala greke ka 2-3 vjet që e ka bërë vetë pastrimin e teksteve. Domethënë, ato që mendonte pala greke se ishin të tepërta, ishin stereotipe, ishin nxitëse, ishin ofenduese, për historinë e një vendi fqinjë dhe nuk e ka bërë vetëm me pjesën e Shqipërisë, historisë që i takon dy vendeve, por edhe me Turqinë, edhe me Bullgarinë,edhe me shtete të tjera.Ilva Tare: Po a e ka bërë këtë me marrëveshje me shtete e tjera apo në mënyrë të njëanshme?Thoma Miço: Marrëveshje nuk ka bërë akoma. Nga ana morale, Greqia mendon që duke e marrë vetë si inisiativë, duke pastruar tekstet e veta – sepse në qoftë se nuk je në rregull vetë, nuk mund të kërkosh nga fqinji yt të bëjë diçka që s’e ke bërë vetë – dhe është në fazën që i propozon palës shqiptare të ulemi me dy komisione – jo komisioni grek të ndërhyjë tek pjesa shqiptare, por vetë pjesa shqiptare dhe komisioni grek të bëjë, të fusin në “listën e zezë”, termat dhe artikulacionet dhe interpretime të historisë dhe gjeografisë së klasave tetëvjeçare, që për mua që e lexova këto ditë, ishte më tepër demagogji historike, gjeografia. Në kohën time nuk kam parë një gjeografi me kaq koncepte historike.Pëllumb Xhufi: Tekstet greke kanë gjera që nuk qëndrojnë fare. Po them vetëm një fraze nga ato tekstet që duhet të ishte parë në komisionin e atyre viteve, dhe është një zonjë Maria Nistazopulo Pelekidhu, e cila shkkruan teskte. Ça thotë ajo? “Shqiptarët një popull i egër erdhi në shekullin e VIII dhe u vendos në Shqipërinë e Veriu. Në shekullin e XIV u hodhën në jug të Shkumbinit dhe u helenizuan dhe që nga Himara deri në Prespë kemi popullsi greke, thotë kjo zonja. Janë 250 mijë grekë thotë ajo. Për PBDNJ thotë që është parti jo vetëm e minoritetit grek, por e të gjithë ortodoksëve të Shqipërisë.Pëllumb Xhufi: Unë pres nga historiografia greke që të thonë këtë gjë; që e ka thënë edhe mbreti Kostandin në vitin 1917, që kur u bë kjo qeveria e Vorioepirit në vitin 1914, që në tekstet e gjen sikur gjithë popullsia, jo vetëm minoritare por edhe ortodokse u bashkua, vetë mbreti i thoshte që minoritarët grekë nuk u bashkuan me këtë. Ata që e bënë ishin ushtarët grekë të veshur me veshje civile, e thotë vetë mbreti. Këtë nuk e thonë tekstet greke, të thuhet e vërteta historike, po u tha e vërteta historike jemi në rregull. Ilva Tare: Z.Lame: Ju thoni që është e paprecedentë një kërkesë e tillë në të drejtën ndërkombëtare.Arjan Lame: Po. Edhe fqinjët, si Italia, ka një problem me ish-Jugosllavinë, sot me Kroacinë dhe Slloveninë, nën thirrje të tilla Italia – Kroacisë apo Sllovenisë, nuk e ka pasur pothuajse atë anën morale t’ia bëjë, pr e kanë organizuar nëpërmjet shfaqjeve, teatrove në Trieste. Unë kam mbaruar vetë në Trieste, nëpërmjet ekspozitave që organizojnë sëbashku, me atë temën e fqinjësisë së mirë. Por historia mbetet histori, me një valencë jo aggressive, por me valencë neutrale.i përket së shkuarës dhe një fantazmë nuk ka pse të sillet në jetë për të bërë politikë. Kjo u thanë edhe në mbledhjen e parë të rajoneve kufitare në Strasburg  që “gjeografia nuk mund të dhunohet përsëri nga historia”...Ardid Bido: Tekstet shkollore të Greqisë e kanë termin Vorio-epir.  Termi Vorio Epir është një term irredentist i krijuar nga politika greke me qëllim irredentizmin ndaj Shqipërisë. Çamëria është një term që ka qenë ekzistent para pavarësisë së Shqipërisë, term i përdorur nga shteti grek por nuk përdoret në tekstet. Oranews.tv