Isuf Kalo: S'mund të kemi shëndetësi partiake. Hiqni dorë nga propaganda
Nga OraNews Përditësimi i fundit 7 Tetor 2014, 20:57
Tiranë – Isuf Kalo një nga profesorët e mjekesisë shqiptare që i ka shërbyer për 50 vjet pacienteve nga Enver Hoxha tek me i thjeshti është skeptik për modelin e sistemit të shëndetësisë falas të qeverisë së drejtuar nga kryeministri Edi Rama.I ftuar në studion e “Tonight Ilva Tare” në RTV Ora News mbrëmjen e 7 tetorit, profesori bën apel të mos braktiset sistemi me siguracione.“Të gjitha qeveritë kanë vënë nga një gur dhe nuk ka pasur konflikt mes tyre, befas u vendos që të braktiset kjo rrugë dhe të merret një sistem krej ti ri. Do të lutesha shumë të hezitohen hapat e prishjes të asaj që u ndërtua sepse u ndërtua me shumë vështirësi. Të ecet ngadalë me ndryshimet. Nuk është sistemi sesa mënyra e menaxhimit të tij.”Ndonëse thotë se nuk ka argumenta ligjorë për ta kundërshtuar këtë model, Kalo është i bindur te sistemi miks dhe shprehet kritik për mënyrën e vendimarrjes, pjesë e së cilës nuk ka qenë as ai." Shëndetësia nuk mund të jetë shëndetesi partiake, nuk mund të jetë e një grupi, dikush mik, dikush jo mik, dikush i preferuar, dikush jo. Në jemi për një çështje të përbashkët."Procesi i vendimmarrjes të kalojë nga vendimmjarrja jo me opinione, stil “haxhi propi” (Agjitacion propagandë) në vendimarrje me fakte. Të hiqet dorë nga stili i arrogancës qeveritare, dhe të kthehemi te stili i dialogut i lidershipit dhe bashkëpunimit "Kalo zbulon dy arsye thelbësore përse ky sistem lëngon prej kaq shumë vjetësh dhe njëherësh, ka dhënë edhe zgjidhjen. Së pari, sipas Kalos, “pacienti shqiptar nuk është ende partner me sistemin, partner në vetëmenaxhimin e sëmundjes, që bëhet me anë të strukturës së edukimit të të sëmurëve. së dyti, pacientët tanë ende nuk janë të organizuar.Poshtë videos keni intervitën e zbardhurPjese nga intervistaIlva Tare: Kur u kthyet në 2005-n në Shqipëri, pas 14-15 vjetësh në Danimarkë, e kishit një ëndërr hapjen e Qendrës Kombëtare të Cilësisë, Sigurisë dhe Akreditimit. Sot mund të thoni që e përmbushët ëndrrën apo në një intervistë tuajën lexova se është si një “bingo” profesionale. Fituat ju apo fitoi fati, rastësia?Isuf Kalo: Ideja lindi sepse tamam kjo detyrë mu ngarkua në Organizatën Botërore të Shëndetësisë: cilësia e sistemeve shëndetësore dhe bashkë me një koleg, i cili s’më ndjek dot, sepse ëhstë në Angli, një ekspert i madh, bëmë sëbashku një dokument, një libër, në lidhje me metodologjinë sesi mund të përmirësohen sistemet shëndetësore.Një nga idetë është që duhet të institucionalizohet, do një strukturë që të ngrihet e të marrë një mission; ky mision duhet të jetë legal, të jetë i njohur nga ministria dhe të caktosh hapat pastajsesi do ta zbatosh. Unë e pata bërë këtë “ëndërr” në disa vende të Evropës: në Poloni, në Slloveni, në Bosnje Hercegovinë, por edhe në Danimarkë. Për këtë gjë kam qënë edhe në Greqi dhe kur erdha në Shqipëri –se unë kam dalë edhe njëhërë tjetër në pension, se në OBSH të nxjerrin shumë të ri, 60 vjeç – dhe kur erdha në Shqipëri thashë ta provoj. Ta provoj në kuptimin “pse e kam bërë në vendet e tjerae most a bëj në Shqipëri?”Fati im ishte që ministri i asaj kohe ishte Dr.Solis, të cilin e përshëndes, ish-studenti im dhe ai, ndofta dhe për respekt, më tha “po”. U bë procedura dhe nuk jam i sigurtë a e dinin ata vetë se çfarë po bënin dhe pse po e bënin. Pastaj erdhi Dr.Berisha që e inaguroi me Dr.Cikulin. Puna është tek misioni i qendrës. Shumë vetë pyesnin për çfarë është, çfarë do të bëni. I vumë emrin Qendra Kombëtare e Cilësisë , Sigurisë dhe i Akreditimit të institucioneve shëndetësore shqiptare.Ilva Tare: Emri është pak i komplikuar...Isuf Kalo: Fjala ishte që shëndetësia gjithmonë ka punuar dhe është admiruar nga njerëzit dhe ka dhe shumë glorifikime të saj. Madje doktori mbahet edhe si hero, shumë herë ky është doktor i mirë…etj. por tani që u krijua një treg shëndetësor, që ofrohen në treg për konsumatorët dhe për popullatën një mori shërbimesh, ca publike, ca private, ca në qendra të mëdha, ca në qendra të vogla, ka një thashethemnajë do të thosha unë, një mënyrë subjektive për t’i gjykuar. Kush është qendra më e mirë që unë të zgjidh këtë hall? Kjo është pyetja që bëjnë qytetarët.Ilva Tare: E ofron këtë përgjigje kjo qendër?Isuf Kalo: Absolutisht. Ky është qëllimi i saj. Ajo është ngritur për t’i shërbyer qytetarëve, për të bërë zgjedhjen jo në bazë të reklamës, jo në bazë të mashtrimeve, jo në sajë të manipulimeve, jo në sajë të impresionit që mund të bëjë me strukturën e bukur me mermer etj. etj. por me procesin e një qendre, që aty bëhet një gjë që duhet ashtu siç duhet dhe është e konfirmuar me anë të akreditimit, pra është matur me anë të disa parametrave që quhen standarte. Por këto duhet t’i krijonim. Duhet të krijonim mjetet matëse, duhet të krijonim kulturën e matjes, duhet të krijonim sistemin sesi do të masnim cilësinë në një anë dhe zotësinë në anën tjetër – se janë dy kategori një çikë të ndryshme. Mund të jesh shumë i zoti, por s’e bën cilësore. Bën shumë, por jo tamam. Pra, është shumë herë sasia me cilësinë. Mjekësia është mësuar të raportojë sasinë: Sa shumë të sëmurë ka parë, sa operacione, sa analiza, sa…sa…sa …por nuk raporton: “Si?” Se kjo “si” nuk kërkohet. Nuk kërkohet as nga ministria, sepse nuk matet.Ilva Tare: Po Qendra si e mat?Isuf Kalo: Ne pikërisht krijuam mjetet. Ne ngritëm grupet e punës ku përfshimë të gjitha palët e interesuara. Dhe i krijuam në një mënyrë të njohur. Sepse mund t’i kopjosh nga jashtë, t’i marrë nga amerikanët për shembull ose t’i bësh origjinale të vendit ose merr disa modeled he mund t’i adaptosh. Dhe çfarë ishte që u bëmë një çikë të famshëm në rajon, ishte se ishim të parët që e bëmë, sepse krijuam edhe për spitalet, edhe për qendrat parësore, edhe për farmacitë, edhe për laboratorët, edhe për stomatologjinë. Asnjë vend nuk e ka të gjithë këtë “buqetë” standartesh për t’i matur. Por matja nuk është përmirësim, matja është fakt. Çështja është se çfarë reaksioni krijon matja kur ti matesh, a skuqesh, a turpërohesh, a reagon. Kjo ka të bëjë me kulturën e cilësisë, e cila duhet të stimulohet, sepse ka një padrejtësi të madhe në shtet, se cilësia e mirë dhe cilësia e keqe në shëndetësi paguhen njësoj. Nga njëhërë cilësia e keqe vlerësohet më shumë. Dhe kjo ishte një anomali që ne duhet ta riparonim.Ilva Tare: Në këto dy dekada që jemi, gati dy dekada pas rënies së komunizmit, ku kemi gabuar? Ku ka gabuar politika, intelektualët, që duhet të jepnin një kontribut, ku ka gabuar shoqëria shqiptare me shëndetësinë?Isuf Kalo: Unë nuk them që ka gabuar.Ilva Tare: Derisa janë të pakënaqur pjesa më e madhe e shoqërisë…Isuf Kalo: Ne kemi shumë gjëra që s’shkojnë dhe s’janë aq mirë sa ne duam se është një rrjedhojë historike e kushteve sociale, ekonomike, e mënyrë sesi kemi ardhur deri këtu. Dhe në një emision unë nuk e bëj dot vlerësimin sesa e mirë apo e keqe është shëndetësia. E pikërisht këtë gjë unë ndonjëhërë nuk ua kam pëlqyer edhe lidervë të shëndetësisë që ne e kemi kaq moderne …e gjera të tjera. Matja do parametra, do tregues. Nuk matet me barsaleta dhe me thashetheme dhe perceptime. Perceptimet mund të jenë o të ekzagjeruara euforike ose pastaj subjective dhe negative. Nganjëhërë mund të jenë të drejta.Ilva Tare: Marrim disa parametra: s’ka ilaçe, s’ka aparatura, mjekët nuk kryejnë dot shërbimet, ka mbipopullim të spitaleve, ka marrje infeksioni nëpër spitale.Isuf Kalo: Po sikur unë t’ju them se është shtuar jetëgjatësia mesatare? Se këtë mat OBSH-ja. Është ulur vdekshmëria foshnjore; është ulur vdekshmëria e nënave…Ilva Tare: Kjo ka ardhur si pasojë e përmirësimit të kushteve të të gjithë shoqërisë, jo të shëndetësisë. Ka ardhur në mënyrë të natyrshme, nuk mund të marrin mjekët lëvdata për këtë apo u takon atyre edhe kjo?Isuf Kalo: Është pjesë, shëndetësia nuk është një ishull i izoluar. Dhe mua më duket se kjo ëhstë inerci e kohës kur shëndetësia kishte më shumë karakter, dukej si bamirëse, filantropike etj. sot jemi në një shoqëri të konsumit, konkuruese, që ka parametra të tjera. Mund të them se sot gama e ekzaminimeve që bëhen është shumë më e madhe; që gama e interventeve që bëhen është shumë më e madhe; gama e resurseve që kemi – teknologji dhe medikamente – është shumë më e madhe; niveli i mjekëvë është shumë i madh, sepse janë hapur dhe janë në kontakt me botën e jashtme. Imagjino që çdo vit bëhen kongrese europiane, botërore, por mund të them liderët kryesorë shkojnë në të. Janë ngritur disa struktura që janë shtylla për të ecur më tej, qysh në qeverinë e mëparshme; është ngritur përveç qendrës sonë, Qendra për Edukimin e Vazhdueshëm Profesional, që nuk ka qënë, është ngritur një sistem monitorizimi, që nuk ka qënë por është ngritur Instituti i kujdesit Shëndetësor , që ç’është e vërteta ishte një inovacion në konceptimin e mënyrës sesi duhet bërë blerja në mënyrë që Ministria e Shëndetësisë të mos merret me paratë dhe me pjesën financiare port ë ketë një organizëm që di të bëjë blerjet më të mira, që të maksimalizojë efektin e parasë në dispozicion. Pra, janë disa komponentë . pra, nese ne do të arrijmë të akreditojmë qendrat tona shëndetësore, ne mund të arrijmë të konkurojmë edhe me vende që nuk e kanë këtë sistem akoma. Por po ta arrijmë. Duhet të arrihet në mënyrë të vërtetë, jo në mënyrë fiktive. Nuk është fjala për çertifikata.Ilva Tare: Mos po shikoni vetëm gotën gjysëm plot apo atë gjysëm bosh? Sepse unë e shoh nga prespektiva e pacientit, e atyre që vijnë për të marrë shërbim në spitalet publike shqiptare.Isuf Kalo: Në këtë pikë unë jam edhe më sensitive se sa ju, sepse po të dish historinë time, - jam marrë me diabet, - mjekët që më njohin mua, do të thonë që Isuf Kalaj ka bërë qëndren e edukimit të sëmurëve me diabet, për këtë më njohin si meritë kryesore. Unë në këtë pikë kam qënë ai që e kam paraqitur pacientin si opozitar të sistemit që kritikon të metat e tjera.Ilva Tare: Po paraqes pacientin, që nëse nuk paguan, nuk merr dot shërbim nëse nuk njeh mjekët, për këtë pacient po flas. A jeni në dijeni që ekzistojnë këta?Isuf Kalo: Ne kemi bërë disa studime, dimë edhe ankimimet e pacientëve, di me hollësi se kush është profili, si po shkon ky profil. E kemi ndarë në tre kategori, edhe media se si e pasqyron. Që ka ardhur duke u ulur kolona e ankesave në raport me sa ka qënë më parë. Problemi që më shqetëson mua, është se pacienti dhe qytetari ende nuk është njëlloj partner me sistemin.Ilva Tare: Partner është, sepse paguan taksat dhe shkojnë paratë në buxhetin e shtetit.Isuf Kalo: Unë e dua partner në vetmenaxhimin e sëmundjes.Ilva Tare: Si funksionon?Isuf Kalo: Me anë të sëmurëve, duke bërë vetmenaxhimin e sëmundjes, që bëhet me anë të strukturës së edukimit të të sëmurëve. Kjo e kalon një pjesë të barrës së sistemit tek pacienti. Për shembull, ju vini me një makinë që e ngisni vetë, ta zëmë. Po të mos e ngisnit vetë, do të kishit një shofer. Kjo të jep liri, sepse je mësuar ta bësh vetë një shërbim. Edhe pacientët, sidomos të sëmurët kronik mund të aftësohen. Por nga ana tjetër pacientët tonë ende nuk janë të organizuar. Vendi jonë pavarsisht nga këto suksese, nuk kemi një organizatë shqiptare që të jetë një zë atje ku diskutohet për reformën, platformën.Ilva Tare: I ka pyetur kush pacientët shqiptarë se çfarë po ndodh?Isuf Kalo: Patjetër. Unë i kam pyetur. Ata shoqata që njoh, kam bërë mbledhje me t’a. Kam folur se si ata mund të bëhen një zë i fuqishëm.Ilva Tare: Kam vërejtje për elitën shëndetësore, se sa herë bëhen reforma, unë nuk shoh asnjë mjek me autoritet që të dalë të flasë për reformën.Isuf Kalo: Dritën jeshile unë e shikoj të fuqizimi i pacientëve. Asnjë sistem shëndetësorë nuk do të rregullohet në qoftë se nuk do të kemi pacientë që kërkojnë llogari.Ilva Tare: Po pacienti është në pikë të hallit, ka një të sëmurë dhe nuk e ka mendjen të kërkojë llogari në ato momente, besoj.Isuf Kalo: Jo për të sëmurët akutë. Por 80% e pacientëve janë me sëmundje kronike, kjo është barra kryesore që ne kemi dhe këtu dështon sistemi shëndetësor. Ndihma akute bëhet në përfeksion nga mjekët, i kanë mjetet, por i sëmuri kronik sorollatet nga njëri tek tjetri, ndryshe i del analiza këtu, ndryshe atje aq sa përfundon në kishën e Shën Ndoit, të marrë ndonjë hajmali. Në kuptimin tim, demokratizimi i sistemit shëndetësor do të thotë sa janë përfshirë të sëmurët në procese. Unë pashë me kënaqësi kur qeverisja e re vajti në QSUT-ë, që Kryeministri vajti zyrtarisht. Por ama ishin 3 persona në presidium që s’ishin mjek dhe përpara ishin mjekët. Folën se si do të ndihmojnë pacientët, po pacientët s’qenë aty. Folën për ata, pa ata, sepse thonë që ata nuk dinë të flasin.Ilva Tare: Ose pacientët kanë deleguar, kanë zgjedhur qeverinë e re dhe ata pasojnë dhe interesat e atyre që kanë votuar.Isuf Kalo: Por kjo është demokraci indirekte. Ka dhe demokraci direkte që e bëjnë vendet e tjera. Këtu është demokratizimi, t’u japim pushtet pacientëve, t’u japim zë, t’u japim të drejta. Për shembull, ne kemi bërë një kartë të të drejtave të sëmurëve shqiptar. Është miratuar karta, por rri në mur dhe nuk zbatohet. Edhe mjekët edhe elita, por edhe vetë poacientët nuk e zbatojnë. E ardhmja është të fuqizojmë pacientët. Dhe të ndajmë me t’a detyrat. Sepse sistemit shëndetësor nuk mund të arrijë i vetëm. Ne kemi një alfabetizëm të tmerrshëm shëndetësor, mund të them se 50% e popullsisë janë nën të quajturën shëndetësia “hije”, me paragjykime, me frikë, me mjekime të çuditshme, që kanë humbur besimin të shëndetësia.Ilva Tare: A është model i mirë ky që ka qeveria aktualisht, që Ministri i shëndetësisë nuk është mjek, por dhe një pjesë e drejtuesve në QSUT-së.Isuf Kalo: Në qeverinë e re ka ndodhur një fenomen që kemi një numër të madhe “gjeneralësh” me bluzë të bardhë, të cilët ata vetë nuk janë me bluzë të bardhë, të cilët ardhur nga fusha sociale, ekonomike. Që Ministri të jetë jo mjek kjo ndodh edhe në vende të tjera, kjo ka ndodhur edhe tek ne një herë.Ilva Tare: Pse janë të nevojshëm të jenë mjek nëse janë administrator të sistemit?Isuf Kalo: Nuk po ndodh për herë të parë në Shqipëri, ka ndodhur dhe herë të tjera. Janë shuma të mëdha parash në shëndetësi dhe nuk mund t’ua lëmë t’i përdorin vetëm mjekët, të cilët, kuptohet që nuk kanë aftësinë të bëjnë këtë gjë. Se kam me ata si persona, e kam me fenomenin. Ku e shof problemin e kësaj shkëputje në nivele të larta?Ilva Tare: Ku e shihni?Isuf Kalo: Unë e shoh tek prioriteti dhe fokusimi i tyre është pikërisht në këtë fushë ku përdoren paratë, pra në fushën ekonomike, të cilat kanë të bëjnë me atë pjesën sipërfaqësore të mjeteve shëndetësore.Ilva Tare: Po aparaturat dhe ilaçet duhen blerë?Isuf Kalo: Unë po flas për prioritetet. Në kemi të vjetra, të munguara, sepse çdo gjë që bëhet është e mirë. Kur ke shumë gjëra për të bërë kush është prioriteti? Dhe unë them që padashje është harruar mënyra se si ofrohet kujdesi. Ti mund të marrësh aparatura, po nuk jam i sigurtë se si përdorët aparatura, a përdoret. Nuk kam ndonjë evidencë që ndryshoi dhe nivelin e pacientëve ndonjë gjë. Sepse në fund qellimi final është i parë të pacienti.Ilva Tare: Sepse duhen pak kohë që të shihen këto evidenca, të vihen aparaturat në punë?Isuf Kalo: Sepse nuk shoh që ka një proces, sepse procesi i vendimarrjes është jo bazuar në evidencën mjekësore, siç bëjnë vendet e tjera. Tek ne mungon dhe mund të themi që këtu ka një iniciativë e cila është e admirueshme si zell, si energji, por si metodologji unë do të thosha që shëndetësia nuk është tekonologji. Shëndetësia është kujdes dhe kujdesi është njerëzor. Nuk është si në industrinë e automobilave që mund të blesh rrobot. Të sëmurët janë të pakënaqur, sepse nuk i presin mirë, nuk i dëgjojnë, nuk i kuptojnë.Ilva Tare: Besoj edhe aparaturat janë të rëndësishme?Isuf Kalo: Aparaturat janë të rëndësishme. Unë po them që para së gjithash shtroi problemin a zbatohet praktika mjekësore ashtu siç duhet? Në qoftë se s’bëhet se s’kemi ilaçin dhe paraturat është tjetër gjë. Por në qoftë se themi a e bëjmë siç duhet? Dhe që ta bësh siç duhet, duhet të kesh Udhërrëfyesin e Protokollit Klinik.Ilva Tare: Nuk është aktualisht Udhërrëfyesi i Protokollit Klinik?Isuf Kalo: Ne kemi bërë me Ministrin e mëparshëm rreth 100 udhërrëfyes të tillë, të cilët nuk u botuan. Unë do t’a kisha filluar nga kjo, sepse ka më shumë rëndësi. Udhërrëfyesi të jep disa versione, të jep versionin më të mirë për t’a zgjidhur. Shqipëria nuk prodhon aeroplanë dhe Tirana nuk ka metro, po kjo s’do të thotë që nuk udhëtohet me autobuzë apo makina tjera. Pra, ka shumë opsione dhe teknologjia nuk mund të bëhet metër që t’a dominojë dhe të gëlltisë fonde. Dhe qëndrat shëndetësore të mos kenë alkol, doreza, drita, ujë të ngrohtë, sapun, etj. Shëndetësia nuk është QSUT-ja dhe Tirana nuk është Shqipëri. 50% e njërëzve që vuajnë dhe kanë sëmundje janë në fshat. Kemi 12 spitale rajonale të cilat gjysmat e pacientëve i dërgojnë në QSUT-ë. Unë do ta filloja nga poshtë.Ilva Tare: Por a të del kostoja që të investosh një spital rajonal, ndërkohe që pacientët mund të jenë në numër të ulët dhe nuk e justifikojnë mbajtjen e tyre?Isuf Kalo: Kjo që them unë nuk është ligj. Ne po diskutojmë se kush është orientimi, nga t’ia fillojmë. Nga QSUT-ë apo nga ambulanca e fshatit? Këtu janë dy opsione.Ilva Tare: Këto shqetësime që po ndajmë bashkë, mënyra se si është bërë qasja e Ministrisë së Shëndetësisë, ja keni thënë Ministrit, i keni diksutuar me të?Isuf Kalo: Unë i kam shkruar, po të më ishte dhënë rasti do ja kisha thënë, sigurisht. Por ka ndodhur që Ministri ka qënë i zënë me punët e veta dhe nuk jam thirrur ndonjëherë të diskutoj me publikun. Nuk ka ndodhur që t’i ndajmë kështu. Shëndetësia nuk mund të jetë shëndetësi partiake, nuk mund të jetë e një grupi, dikush mik, dikush jo mik, dikush i preferuar, dikush jo. Në jemi për një çështje të përbashkët. Unë ç’është e vërteta jam nga ata që kam shkruar më shumë se kushdo për publikun. Kam përdorur publicistikën, si mjet për ato probleme. Unë kam ngritur problemi se “si t’i ndihmojmë të sëmurët, që të na ndihmojnë”. Kam shkruar “a duhet të kemi infermierë, apo infermieristikë”, sepse është një armatë e madhe 20 mijë infermierë, të cilët janë të keqpërdorura. Pa efiçencë në potencialin e tyre, tani që kanë marrë edhe diploma universitare. Ky është kapitali njerëzor. Unë shtroi problemin kush është më i rëndësishëm teknologjia apo këta 20 mijë infermierë? Unë jam për infermierët.Ilva Tare: 50 vite eksperiencë gjatë është si përvojë.Isuf Kalo: Mua më duket pak.Ilva Tare: Megjithatë me kaq pak sa thoni ju, disa miq që ju kanë shkruar, pasi kanë mësuar se ju u larguat nga qëndra.Isuf Kalo: Këto janë ato hipërbolat dashamirëse, ka teprime në to, natyrisht me dashamirësi. Më vjen mirë që i dëgjoj, puna është se sa do të arrij t’i justifikoj deri në fund.Ilva Tare: Do i shkruani 50 vitet e eksperiencës tuaj?Isuf Kalo: Unë kam shkruar, kam në dorë një libër të tretë. Dy i kam botuar, shkime publicistike. E kam pasion të shkruaj, sepse mendoj se mjekët kanë shkruar pak, sepse është ndryshe të shkruajnë të tjerët nga jashtë për mjekësinë dhe ndryshe kur shkruan nga brenda. Kur shkruan nga brenda me dashuri dhe me dhimbje për atë që shef, ka një sinqeritet të madh për këtë, pavarsisht se si mund të vlerësohet.Ilva Tare: Ju bëra pak më heret një pyetje për elitën mjekësore në vend. Në fakt është një pjesë e rëndësishme e shtresës intelektuale të këtij vendi. Kam unë përceptim të gabuar, apo edhe në përceptimin tuaj kjo shtresë e rëndësishme ka qënë e pazëshme në këto 24 vite? Juve ju kritikonin edhe në rrjetet sociale në komentet që bënin, për shkak të miqësisë tuaj me doktor Sali Berishën, kur ka qënë Kryeministër nuk e keni kritikuar për ngjarje të rëndësishme siç është ngjarja e Gerdecit, 21 Janari, si një zë intelektual i këtij vendi. Jeni dakort me këta kritikë?Isuf Kalo: S’më ka shkuar në mend. Deri sa nuk e kam uruar për sukseset që ka arritur, as e kam kritikuar për gabimet dhe dështimet që ka pasur. Miqësia jonë ka qënë personale dhe mbetet personale gjithmonë. Është indeks i integritetit të njerëzve kjo gjë, në shkrimet e mia nuk do të gjeni asnjë një vlerësim të politikës, apo të strategjisë. Janë absolutisht të lidhura me demokratizimin e sistemit shëndetësor, i cili mua më duket që është feudal ende. Ka një hierarki brenda saj. Pacienti është ai që ka nevojë dhe ajo që duhet të bindet është infermieria, është si ushtarake. Në qoftë se do të ndryshojë reformën e vërtetë të sistemit shëndetësor, unë e shikoj te mënyra e qeverisjes së drejtimit në kuptimin e demokratizimit të saj. Ka dy modele, është modeli autarkik, ku modeli është epror vartës që duhet të bindësh dhe të urdhërosh, që duhet të mbyllësh gojën. Dhe është modeli demokrat, që ka të bëjë me lidërshipin, që drejtuesi edhe urdhëron edhe ka vision, edhe ndihmon dhe ç’është më kryesorja edhe jep llogari. Para pak ditësh më erdhi një libër nga Presidenti i shoqatës së “Cilësisë” në botë, ai thoshte 4 elementë që duhet të ketë një udhëheqës, midis të tjerave, elemenit i katërt ishte “unë gaboj”. Pra , pranimi i gabimit. Në qoftë se ne kalojmë nga sistemi i zotit “unë”, tek sistemi i zoti “ne”, ky kalim është i vështirë.Ilva Tare: Intelektualët mund të shërbejnë edhe për mirë, duke i thënë disa gjëra hapur, duk jua thënë edhe miqve të tyre në sy edhe duke qënë më kritik me ata që kanë në dorë fatet e vendit.Isuf Kalo: Unë përshembull nuk kam qënë i përfshirë në procesin kur u dizenjua reforma. Tek ne reforma shëndetësore ka filluar menjëherë pas ndryshimit të regjimit dhe të gjitha qeveritë njëra pas tjetrës kanë vënë nga një gurë, nuk ka pasur konflikte midis tyre. Befas në fund u vendos të braktisej kjo rrugë dhe të ndërmerrej një sistem krej i ri. A duhet ndryshuar ky sistem, me çfarë baze u ndryshua ky sistem? Unë argument shkencor nuk mund të gjej, ata që i kanë krahasuar në mënyrë shkencore, unë di të pakten dy apo tre shkrime shkencore shumë serioze, në 1994, 2004 dhe 2007. Që kanë krahasuar sistemin me siguracione dhe sistemin me taksim universal, në asnjë nga të treja nuk ka avazntazh sistemi universal, duke u krahasuar me atë me siguracione. Dhe sistemi me siguracione ka një element që mua më pëlqen shumë. Në qoftë se ne e mësojmë marrjen si me “bibëron” ndihmën, qeveria për popullin si dhuratë, apo shëndeti të krijohet nga komuniteti, familja, etj, me qeverinë në bashkëpunim, ky ekuacion është fondamental për të kuptuar boshtin se si po orientohet demokratizimi i sistemit.Ilva Tare: Merremi pak me modelet. Kishim modelin miks në qeverinë mëparshme, mund të themi që ka qënë funksionues dhe ka qënë i mirë? Nuk e di ju si thoni, por perceptimet pubike nuk janë të tilla.Isuf Kalo: Unë do t’ju pyesja nëse një makin ecën ngadalë a duhet ndërruar?Ilva Tare: Varet sa askidente shkakton makina rrugës.Isuf Kalo: Sistemi u ndërrua me argumentin se ka ecur ngadalë. Ecën ngadalë se makina është e keqe, apo ka gropa, ka gurë.Ilva Tare: Pse nuk dolën mjekët edhe gjatë fushatës së 23 qershorit dhe të thonin që ky model që po propozohet, është i gabuar dhe ne mendojmë ndryshe?Isuf Kalo: Tani për tani për fat të mirë asgjë nuk ka ndryshuar, ne kemi sistemin miks. Një nga matësit që tregon, se sistemi është më i mirë është një lëvizje që ka 4 vite që funskionon, është “European Health Consumer index”, janë vetë konsumatorët dhe pacientët masin efiçencën sa të kënaqur janë dhe se sa plotësohen nga ky sistem. Dhe ky sistem, kjo mënyrë matje ka 6 rubrika, ka me pika, po t’i kesh për të gjitha, fiton 1000 pikë. Në vitin 2009, unë propozova që të futeshim dhe ne , - sepse ishte për vendet e BE-së, - le të dalim të fundit, por le të jemi në garë. Në fakt nuk dolën të fundit, morëm 540 pikë nga 1000 të mundëshme. Doli në vend të parë Hollanda që ka sistemin miks, në vend të dytë doli Danimarka, që ka sistemin me taksim të përgjithshëm, në vend të tretë doli Austria që e ka me siguracione. Kjo tregoi se nuk ka rëndësi lloji i sistemit, por se si zbatohet sistemi. Makina se si ngitet, sa benzinë i kë futur, sa shërbim i kë bërë. Nuk u bë ndonjë qamet se ndërrohet kjo, unë e kam te procesi i vendimarrjes, procesi i përfshirjes të të gjithë zërave në argument, sidomos të kalojmë në vendimarrje jo me opinione, jo me stil Haxhi Propi por me evidencë, me krahasim.Ilva Tare: Kush është stili i Haxhi Propit?Isuf Kalo: Haxhi Propi, propagandë.Ilva Tare: Po besoj se i kemi lënë pas në ’90?Isuf Kalo: Stili është i njëjtë.Ilva Tare: Ende dhe sot ka stil agjitacion dhe propagand?Isuf Kalo: Unë e shikoj shumë të mediatizuar. Të them të drejtën kam qënë 15 vjet në Danimarkë por nuk i kam parë ndonjëherë liderit të jenë në ndonjë konferencë, sepse kanë punë të tjera më të mëdha për të bërë. Ky protagonizëm mediatik nuk e shton suksesin e mjekësisë, për mendimin tim duhet të aktivizojnë njerëz që merren direkt me progres raportin. Madje ka njerëz që thonë që popullariteti është inevers proporcional me minutazhin e daljes në televizon.Ilva Tare: Modelin universal e ka Britania, është një nga shëmbujt që është marrë më së shumti.Isuf Kalo: E ka Britania, por edhe ajo pë rrëshqet, po e bën miks. Edhe në Danimarkë drejtohet me bord, nuk e drejton Ministri apo qeveria, është bordi; dhe pothuajse 1/3 e bordit janë qytetarë të cilët përcjellin zërin e komunitetit. Edhe në Angli, i tillë është ndërtuar modeli, sepse është bërë me marrëveshje. Nuk do të thosha se është një sistem i keq, përderisa në Danimarkë është në vend të dytë.Ilva Tare: Mos nuk është sistemi profesor, por janë njerëzit që e bëjnë?Isuf Kalo: Krahasimi që u bë në vendet e Europës dhe nxori të parë tre sisteme, tre lloje të ndryshme, tregon që nuk është lloji, është mënyra e përdorimit të tij. Secili sistem është i mirë, por sistemi miks mua më duket që përfaqëson të dyja dhe është dëshira ime, por unë s’kam asnjë fuqi vendimarrëse. Do të lutesha shumë që mos të nxitohet në hapat e prishjes të kësaj që është ndërtuar, sepse u ndërtua me shumë vështirësi. Dhe dihej që Banka Botërore kur ka propozuar siguracionet, e ka pasur këtë rezervë që vendet e varfëra në zhvillim e kanë shumë të vështirë krijimin e një solidariteti që të paguajnë, sepse njerëzit u kthyen te jeta individuale pas kolektivizimit dhe jetës publike të komanduar. Unë them të ecet ngadale, nuk është sistemi se sa mënyra e menaxhimit të tij. Ne këtë sistem duhet t’ua bëjmë të njohur njerëzve. Ti hedhim mbi tavolinë faktet.Ilva Tare: Si ndiheni kur thonë doktori i Enver Hoxhës?Isuf Kalo: E has shpesh. Kjo ka qenë dhe paradoksi. Unë kam qenë 15 vjet në Danimarkë, dhe më pak me Enver Hoxhën por njerëzit atë mbajnë mend. Unë e kam quajtur si nder dhe privilegj profesional. Janë kujtimet e jetës time dhe as kam ndërmend ti deformoj. Ai ishte një person që më besoi jetën e tij, dhe ai ishte një njeri që nuk besonte kollaj prandaj unë e quaj privilegj dhe ndihem pak i përkëdhelur në sedër nga kjo. Por nga ato plane, që disa e mburrin dhe disa e shajnë nuk kam të bëj, le të merren historianët, sociologët. Ai ka qenë pacienti im dhe do ta kujtoj si pacientin më të veçantë që kam pasur.Ilva Tare: Nuk keni pasur ndonjë moment pendese si mbajta në jetë një njeri që e quajnë diktatorIsuf Kalo: Unë mjekova diktatorin, jo diktaturën. Njerëzit e kanë me diktaturën. Diktatura është sistem. Nëse nuk e bënte Enver Hoxha do e bënte dikush tjetër. Unë nuk I kam shërbyer diktaturës dhe kjo ka qenë dhe pika e ndarjes pak me bllokun. Ka shumë që më mbajnë mëri ndofta dhe për miqësinë me Sali Berishën, sepse nga një anë pas pasur pacient Enver Hoxhën, nga ana tjetër mik të ngushtë Sali Berishën. Ndiqni të plotë emisionin “Tonight Ilva Tare” Kush është Isuf Kalo?Isuf Kalo, një nga profesorët e mjekësisë shqiptare, që i ka shërbyer për 50 vjet, pacientëve nga Enver Hoxha deri tek më i thjeshti. Ka lindur në Luzat të Tepelenës në vitin 1942. U specializua në disa vende të Europës për diabetologji dhe është një nga novatorët të këtij specialiteti në Shqipëri. Në 1991, pas një konkursi ndërmjet dhjetra mjekëvë nga vende të ndryshme të botës, doli i pari dhe u punësua nga Organizata Botërore e Shëndetësisë në krye të Programit europian për sëmundjen e diabetit dhe më vonë, deri në 1995-n, si drejtues i sistemeve shëndetësore në Europë. Prej viti 2005 themeloi Qendrën Kombëtare të Cilësisë, Sigurisë dhe Akreditimit të institucioneve shëndetësore në Shqipëri prej nga u largua pak ditë më parë për të vazhduar një lloj dhe një mënyrë pune të re sepse Kalo ka dalë në pension. Por, siç ua shpjegoi vetë bashkëpunëtorëve me një letër, “ky mission mbaron kur mbaron vuajtja njerëzore dhe zemra pushon përfundimisht.”ar.sh/Oranews.tv
