Gjergj Prevazi: Shfaqja ime e parë me Arben Imamin regjisor e Edi Ramën skenograf

Nga OraNews Përditësimi i fundit 21 Korrik 2014, 08:07

Koreografi dhe themeluesi i kompanisë së parë të dance-it në Shqipëri, Gjergji Prevazi flet për festivalin e parë modern të kërcimit, por edhe për kërcimin e parë në moshën 10 vjeçare e shfaqjen e parë ku skenograf ishte Edi Rama.I ftuar në Rtv Ora News, në emisonin “Ora Kulturë”, Prevazi, tregon nevojën që ka kërcimi për gjestin dhe teatrin, të ndërthurura së bashku.Pas themelimit të kompanisë së dance-it dhe pas largimit të shumë koreografëve jashtë vendit, Prevazi solli festivalin e parë të kërcimit modern në Shqipëri, festival i cili pati sukses dhe tashmë bën plot 9 vjet.Më tej ai flet për fillimet në karrierën e tij si artist, studimet, dallimin mes dance-it  klasik dhe modern, grupën e tij tij të baletit si dhe për kompaninë e tij e krijuar në vitin 2006, e cila tashmë ka një shtrirje ndërkombëtare.Prezazi ka shkëputur një detajë të jetës së tij artistike të cilin e quan të rëndësishëm, faktin se në shfaqjen e tij të parë ka punuar me Arben Imamin si regjizor dhe Edi Rama si skenograf.“Është konçidencë, sepse unë sa kam mbaruar studimet jam ftuar të punoj në një shfaqje teatri. Është një kohë e bukur dhe tani që po zhvillohet biseda, sepse rregjizori i shfaqjes ka qenë Arben Imami dhe skenograf ka qënë Edi Rama dhe Ilir Martini. Unë kam qënë një koreograf i ri, i saposhkolluar në atë kohë dhe jam ftuar të punoj si pjesë e stafit “- u shpreh Prevazi.Intervista e plotëArmando Bora- Dua ta nisim te fillimet e tua, i kam ndjekur më herët intërvistat dhe nuk kam zbuluar një element si ka qenë pika e takimit tënd me artin dhe kërcimin në veçanti.Gjergj Prevazi - Është një moment për çdo njeri ku ndalesh reflekton dhe sigurisht inspirohesh drejt një profesioni që do të marrësh, në fakt ka qenë një krejt rastësi pikëtakimi im me kërcimin. Unë rrjedh nga një familje arti, im atë ka qënë muzikant. Që në vogëli e kam ditur që do merrem me art. Krejt rastësisht një mik i babait vjen në shkollë në qytetin e lindjes në Durrës dhe më zgjedh për të kërcyer. U përfshiva në një grup kërcimi në vallen popullore në moshën 10 vjeçar.Armando Bora- Atmosfera në familje ka qenë një lloj baze që nuk je ndjerë në një fushë të huaj besoj?Gjergj Prevazi - Babai ka kërcyer në atë kohë, ka disa foto që më kanë mbetur në mendje, me disa kërcime Ruse në vitet ‘50. Ka qenë një lloj inspirimi. Në ambientin familjare ne jemi rritur nëpër festat familjare, ku im atë merrte fizarmonikën, ne këndonim dhe kërcenim festa shumë të gjalla. Mbase këto janë imazhet e para që i krijohen çdo artisti për të ardhmen e tij. Është një background i jetës, kujtimet e fëmijërisë.Armando Bora- Përmende grupet e kërcimeve amatore, ku kryesisht është kërcyer valle popullore apo valle qytetare. A ke patur ndonjë dëshirë apo tentativë për tu marrë seriozisht me kërcimin klasik?Gjergj Prevazi - Kur kam filluar studimet në Akademinë e Arteve e ndjeja sigurisht një mangësi të madhe dhe i shikoja me admirim shokët e mi të kursit të cilët kishin një background klasik, kishin studiuar 8 vjet në shkollën e baletit. Ajo ç’ka unë i vura synim vetes në ato katër vite, ishte të merrja të gjithë informacionin bazë për ta stiluar këtë kërcim, si sistem dhe si vlera të ushtruara. Duhet ta quaj veten me fat , ne kemi pasur një pedagog shumë të njohur në ato vite, Mitjat Papa, i cili ka qën një metodist i shquar. Qasja karshi baletit ka qënë një njohje. Unë kurrë nuk kam qenë një kërcimtar klasik, por unë e kam njohur atë.Armando Bora- Në rrethet artistike flitet se kërcimtarët e rrethit modern kanë ardhur nga një lloj “dështimi” i karrierës së tyre tek kërcimi klasik. Qëndron ky si mendim ? A ka raste në botë ku kërcimtarët nuk kanë mundur të përmbushin kërcimin klasik dhe janë orientuar drejtë një lloj kërcimi tjetër?Gjergj Prevazi - Kjo sigurisht nuk është e vërtetë. Qasjet karshi një arti apo drejtimi artistik janë nga më të ndryshmet. Unë personalisht kam njohur shumë kërcimtarë të cilët kanë një background klasik dhe janë kërcimtarë shumë të mirë, sigurisht që kam njohur edhe kërcimtarë që nuk kanë background klasik dhe janë po kaq të mirë. Po ju them një kuriozitet, Pina Baush është një nga koreografet e njohura, e cila vërtetë ka bërë një punë të jashtëzakonshme në mentalitetin mbi dance-in, sidomos pas viteve ’70, në Europë dhe më gjërë, ka studiuar me imtësi dance-in Indian. Për të hapur një dritare jo vetëm për veten e saj por dhe për të tjerët. Sa më shumë informacion , aq më shumë pasuri.Armando Bora- A ka diferencë tek spektatori që konsumon kërcimin klasik me atë modern? A ka ky lloj spektatori një lloj edukate, një lloj dashurie më të specifikuar se sa spektatori që konsumon artin e kërcimit modern?Gjergj Prevazi - Në këtë debat ne jemi të vonuar si në të gjitha fushat e vendit tonë. Në fillimet e shekullit 20, ka pasur disa zhvillime të rendësishme përsa i përket dance-it botëror. Momenti i parë i rendësishëm është dalja e një riformatoreje shumë të madhe, Izadora Dankan , e cila promovoi të ashtuquajturin dance-in e lirë. Mohoj investimet e bëra deri në atë kohë të dance-it akademik dhe e startoi pikërisht tek skulpturat e lashta të antikitetit grek. Nga plastika e këtyre skulpturave zhvilloi koreografitë e saj. Hapi shkolla nga Amerika deri në Rusi. U kundërshtua shumë, pavarësisht kundërshtimeve por reformat e saj nuk mbeten pa u përfillur nga legjendarët e dance-it. Momenti tjetër shumë interesant është një nga balerinët më të famshëm të fillim shekullit të XX-të , të cilin Chaplini e ka quajtur gjeni, ky është Nezhinski. Ju bë një ditë thirrje për të vënë në skenë një koreografi për tu bërë koreograf, për habinë e të gjithëve ai nuk vuri një koreografi brenda normave klasike, por ai u mor me një studim të neoritmikës, që është një studim i lëvizjes ekspresioniste europiano-qëndrore dhe të pikturave indiane, ku krijoi të famshem “Pranvera E shenjtë”, që është “skandali” më i madh dhe njëkohësisht proludi i dance-it modern botëror. U bë një skandal sepse njerëzit ishin mësuar me tjetër gjë. Sot spektatori në përgjithësi, spektatori europian, spektatori amerikan është një spektator mendjehapur i cili shkon i uritur për të parë forma të reja përformance. Është një ushqim i cili gjithmonë rifreskohet, bën kombinimet e reja që të këtë risi artistike. Spektatori sot është shumë i hapur, nëse dalin jashtë Shqipërisë.Armando Bora- Dua të insistoj sërish tek ballafaqimi i këtyre dy lloj estetikave apo dy lloj gjuhëve të kërcimit dhe nëse do t’u pyesja me pak fjalë a do mund të përgjigjeshit se cilat janë dallimet kryesore të kërcimit klasik nga ai modern?Gjergj Prevazi - Dance-i klasik ka një fjalor dhe një grup fjalësh të përcaktuara dhe janë të detyruara të respektohen, do paraqitje kritike. Neoklasikja e zbuti pak këtë qëndrim kunddrejt lëvizjeve dhe gjuhës së lëvizjeve, por duke i qëndruar besnike traditës dhe respektit të traditës. Ka disa rryma të dance-i modern, po ato u mbështetën te logjika e ndërtimit të klasave, të formës së ushtrimit klasik, por e pasuruan atë me lëvizje të ndryshme.Armando Bora- Po kuptoj se ndryshimi nuk ekziston vetëm midis kërcimit klasik dhe kërcimit modern, po ka dallime edhe midis dance-it modern dhe atij teatror. Ndoshta dance-i teatror është afruar me shumë nga teknikat e teatrit se sa tek emërtimi dance teatror?Gjergj Prevazi - Dance-i teatror sigurisht operon me mjete teatrale. Pra, një nga kritikat që i bëhej në fillimet e saj Pina Baushit, ishte se ky nuk është dance , nuk është kërcim. U bazua shumë të gjesti për të përcjellë idetë e saj mbi teatrin, por mbi të gjitha idetë e saj mbi jetën, mbi veprimtaritë e njerëzve, mbi reflektimin që jeta e përditshme ka në jetën e një artisti dhe me qellimin e tij pse ai merret me art.Armando Bora- Fillimet e tua janë të hershme në këtë kërcim në Shqipëri, jam i bindur se më përpara nuk ka pasur një eksperiencë apo një traditë,që dikush ka eksperimentuar në këtë lloj fushe. Në çfarë baze teorike e keni nisur punën tuaj të parë , farë ju dha garanci për të nisur rrugën në një fushë në Shqipëri të pa eksploruar më parë.Gjergj Prevazi -Është konçidencë, sepse unë sa kam mbaruar studimet jam ftuar të punoj në një shfaqje teatri. Është një kohë e bukur dhe tani që po zhvillohet biseda, sepse regjizori i shfaqjes ka qenë Arben Imami dhe skenograf ka qënë Edi Rama dhe Ilir Martini. Unë kam qënë një koreograf i ri, i saposhkolluar në atë kohë dhe jam ftuar të punoj si pjesë e stafit . Kjo ka qenë eksperienca ime e parë me teatrin. Pas këtij momenti unë kam punuar me 28 pjesë teatri. Dua të them se teatri për mua është i afërt sa është koreografia. Më bëri të shoh dhe të shfletoj literaturë për lëvizjet në përgjithësi dhe për levizjet në teatër. Aktorët në Shqipëri janë autorë që mbështeten tek zëri, theksi , fjala, dhe më pak kualiteti fizik. Mbas viteve ‘90 në Akademinë e Arteve është bërë një reformë për këtë gjë. Në atë kohë ishte shumë e kufizuar. Ka qenë një emission në “RAI”, çdo ditë të diele në orën 12:30, që quhej “Maratona Destate”, kam parë për herë të parë dishepujt e koreografisë të shekullit 20. Më kujtohet se si i bënin levizjet, duke filluar që nga hapat, nga ecjet normale, që nga kontakti i parë që ka me tokën. Ky lloj frymëzimi më çoj më tej në kërkimet e mia, deri sa kam pasur fat, në vitin 1997, vitin e errët për shqiptarët por të ndritur për mua, te një studio në një shkollë “Zhak le Kok” në Francë, e cila me ka ndryshuar konceptin dhe lëvizjen në përgjithësi.Armando Bora- Po me studentët tuaj si ka ndodhur dhe ata vijnë nga një mungesë eksperiencë të tillë, sepse të shkolla e baletit mungon një lloj formimi i tillë, keni hasur probleme apo vështirësi?Gjergj Prevazi -Ne kemi pasur dhe vazhdojmë të kemi një shkollë kombëtare të baletit me një traditë kombëtare të baletit. Ndoshta është nga shkollat e rralla artistike që vazhdon të prodhojë balerinë që hidhen në tregun Europian. Kur vijnë balerinët me një background klasik hasen me vështirësi të mëdha, sepse ata janë mësuar më një drejtim siç është dance-i i baletit klasik. Eksperienca ime dhe përpunimi i një grupi ushtrimesh, bashkëpunimi me ekspertë të huaj, mënyra nga më të ndryshme të komunikimit dhe mbi të gjitha proçesi që unë ndërtoj me studentët është i tillë që shkon drejt një “Harrese” të asaj strukture që ata kanë mbivendosur në fizikun e tyre gjatë 8 viteve të studimit drejt një lirie më të madhe të shprehjes së trupit. Kërcimtarët e kompanisë time janë pjesëmarrës të gjallë në krijimtari, janë bashkëkrijues të shfaqjes. Siç ndoshta e keni vënë re unë studentët e mii kam në aktivitet të vazhdueshëm skenik, nuk mjaftohemi vetem me kuadrin e programit të shkollës, por marrin pjesë në përformanca, në shfaqje.Armando Bora- Si ju erdhi si nevojë ndërtimi i një festivali në një vend ku njihej kaq pak kërcimi modern, ku kishte kaq pak njerëz profesionistë që mund t shijonin apo kuptonin?Gjergj Prevazi -Pas viteve ’90 Shqipëria përjetoi një situatë kaotike, u braktis nga emrat kryesorë të koreografisë. Situata e koreografisë erdhi në një mënyrë të tillë sa në opinionin publik u krijua një  e gabuar, pasi publiku ishtë mësuar duke shijuar një dance-i klasik dhe valle popullore, por njëkohësisht krijoi dhe një keqkuptim ndërmjet termit modern dhe asaj që vazhdon të ndodhë në shfaqjet televizive. Në fund të vitevë ’90 dhe në fillim të viteve 2000, me iniciativën time unë startova disa workshope në Akademinë e Arteve të cilat konkluduan me krijimin e kompanisë së parë të dance-it në Shqipëri, që është “Albanian Dance Theater Kompani”. Fillimisht me bashkëpunimin tim me një kompani zviceriane ku krijuam sëbashku dy shfaqje dhe morëm pjesë në disa shfaqje ndërkombëtare dhe publiku e priti mjaft mirë. Kjo më bëri të mendoj të krijoi një festival në Shqipëri. Kështu nisi idea e parë dhe mbas shumë përpjekjesh me bashkëpunim dhe të disa miqve të mi artistë, të ideoj dhe të themeloj festivalin e parë të dance-it modern dhe konteporan në Shqipëri. Shkoi mirë nga pritja e publikut. Fillimisht pata përkrahjen e ministrisë së Kulturës e cila erdhi duke u tkurrur, deri sa në 2011 u ndërprenë fondet , ndërkohë që festivali erdhi duke u rritur. Në 2010 Festivali që nga një javë arriti të bëhej 24 ditë. E kemi prezantuar dance-in në çdo qytet, e kemi çuar dance-in kontemporan atje ku njerëzit janë. Festivali ofron workshope për profesionistët dhe dashmirësit e dance-it bashkëkohor. Ajo cila është në e rëndësishme për festivalin , kompani shumë të njohura të huaja kanë kërkuar dhe rikërkuar të kthehen në festival. Me modesti do të thoja që festivali është prekur nga kompani të nivelit botëror, mund të kujtoj këtu Françesko Skaveta që është ndër koreografët më të kërkuar në botë. Ka ardhur parvjet në vitin më të vështirë. Kanë ardhur personalitete të jashtëzakonshëm në festival. Artistë gjermanë , spanjollë, etj. Fetivali është një mundësi për të gjithë të rinjtë shqiptarë që i kanë të pakta mundësitë financiare , që këto shfaqje të shkojnë dhe t’i shikojnë në Paris, në Vienë, në Berlin kur munden ti shikojnë këtu. Është një derë e hapur për të gjithë rininë shqiptare për të konsumuar një art që e konsumojnë moshatarët e tyre në Europë. Në audiencat tona në festival shikon brezin e dyte, të tretë, të rinjë, adoleshent, është e rëndësishme që përballen me risi të reja.Armando Bora- Cila ka qënë gjeografia e trupave që janë ftuar në festival?Gjergj Prevazi -Këtu duhet të them jam shumë krenar sepse kemi arritur të ftojmë trupa nga Amerika deri të Izraeli. Pjesa më e madhe e vendeve europiane, mungon Anglia, por pothuajse është plotësuar harta e Europës. Kemi një gjeografi jashtëzakonisht të zgjeruar nga vendet ku vijnë keta trupa.Armando Bora- Po Shqipëria si është prezantuar në këtë festival?Gjergj Prevazi -Kompania ime, festivalin e ka shtëpinë e vet. Unë si selektor i shfaqjeve që ftoj pjesëmarrësit, kam qënë i hapur për çdo prezencë të artit modern dhe kontemporan në Shqipëri. Eventet e dance-it kontemporan në Shqipëri janë shumë të rralla. Festivali i mirëpret të gjithë kërkimet e reja, nuk është i mbyllur, e rëndësishme është që të ndodhi dhe po ndodhi derën e kanë të hapur.Armando Bora- A ka shërbyer festivali si një pikë takimi ku janë konsumuar idetë dhe këto ide i kanë perçuar te një produksion i ri? E kam fjalën artistë të huaj me artistë shqiptarë.Gjergj Prevazi -Po kjo ka ndodhur para dy vitesh, ku një kompani zviceriane e pranishme në festival, ka përzgjedhur një artist, i cili është kosovar por që ka studiuar në klasën time në akademinë e arteve. Ka luajtur shfaqje në Zvicer dhe në një turne në festivale të rëndësishme të Bashkimit Europian.Armando Bora- Bashkëpunimet që ke patur me teatrin, jam i interesuar për ato vlerat që janë mirëfilli i dance-i të e teatrit, ne veprat ku nuk është shumë prezent teatri, ka dallime mes tyre. A është normale kjo lëvizje,ky qëndrim estetik ndaj produktit?Gjergji Prevazi- Tendenca ime kur startojë një krijim të ri përveç idesë se çfarë do bëjë është dhe një qasje ndryshe në forme dhe stil.