Kreu i “Friedrich Ebert”, Hantke: Arrestimi i deputetëve s’ka lidhje me dekriminalizimin

Nga OraNews Përditësimi i fundit 5 Prill 2015, 16:48

Çështjet në ngarkim të dy deputetëve Tom Doshi dhe Mark Frroku janë shoqëruar me mungesë transparence.Kjo është bindja e Frank Hantke, drejtues i Fondacionit “Friedrich Ebert” në Tiranë, që nguron ta shohë arrestimin e dy ligjvënësve si hapin e parë drejt dekriminalizimit të parlamentit.Hantke: “Me aq sa shoh nuk është transparent, por kjo është nga këndvështrimi im. Siç kam dëgjuar, çështja e akuzave të Tom Doshit nuk u çua deri në fund, çështja nuk u çua deri në fund, pra nuk ka një raport final, pa dyshime. Pra njerëzit po presin për këtë. Dhe pastaj kemi çështjen e dytë, e cila nisi pa u mbyllur çështja e parë, ku dëshmitarë të çeshtjes së parë tashmë akuzohen se kanë gënjyer para se çështja e parë të mbyllej, atëherë kthehet në diçka konfuze. Pra të krijohet impresioni se çështja e parë duhet zgjidhur me të dytën”.Por a do ta ndikojë rrugën integruese të Shqipërisë inkriminimi i të zgjedhurve të shqiptarëve?Hantke: “Sigurisht. Jam i sigurt. Sepse një nga pengesat kryesore për rrugën integruese, është mungesa e dialogut politik. Sepse vetëm me dialog mund të zgjidhësh pengesat që mund të vijnë rrugës dhe problemet e së ardhmes. Nuk mund të zhvillosh vendin, qoftë në terma ekonomik, social apo politik, me minorancë. Pse nuk kemi së paku për këto çështje, një dialog mes palëve. Pse vetëm luftojnë? Edhe kur bie shi, njëra palë akuzon tjetrën që është fajtore për shiun. Çdo gjë është një pengesë për të folur bashkë. Kështu që edhe kjo është një pikëpyetje më e madhe, pse dy partitë kryesore nuk bashkëpunojnë?”Në intervistën për Ora News, Hantke flet edhe për ligjin e dosjeve, për të cilin qeveria shqiptare e ka marrë në referencë Gjermaninë. Ai thotë se hapi i rradhës pas hapjes së dosjeve duhet të jetë lustracioni.Hantke: “Me aq sa dimë në këto 20 vitet e fundit në politikë, këto dosje merren si armë nga njëra palët kundër tjetrit dhe nuk është kjo ideja e lustracionit.Ideja është që hap pas hapi, ne të pastrojmë shërbimet publike në përgjithësi. Mendoj se është shumë e rendësishme të flitet me ata njerëz që kanë bërë spiunim dhe viktimat, për të kuptuar se përse ka ndodhur,për ta bërë publike, për t'u përpjekur që palët të kuptojnë njëri-tjetrin. Sepse jo çdokush që ka mbrojtur regjimin e shkuar, duhet të përzihet pa humbur kohë nga vendi.Në Shqipëri situata mund të them se është unike, sepse është shumë shumë vonë. Kjo duhet t'u drejtojë për më shumë kujdes në gjithçka. Por në të vërtetë, mendoj se pas hapit të parë duhet të vijë i dyti. Më pëlqen që nisi, por nuk është mjaftueshëm”.Intervista e plotëKlementina Cenkollari: Së pari dua tju falenderoj për këtë interviste në Ora News.Frank Hantke: Është një kënaqësi për mua.Klementina Cenkollari: Fillimisht dua t’ju pyes për klimën aktuale politike në Shqipëri, 3 muaj para zgjedhjeve. Si e shihni atë?Frank Hantke: Pyetje e vështirë. Me aq sa di, nga takimet me miq dhe partnerë shqiptarë, as vetë shqiptarët nuk e dinë se çfarë po ndodh realisht. Edhe ata janë konfuzë, pra si mund të mos jemi konfuzë ne të huajt. Është diçka shumë dimensionale. Por do doja të nënvizoja, një ose dy pika. Mendoj se ajo çfarë është e qortueshme, është se në politikë kemi një situatë që është e ndarë nga dy blloqe  që nuk janë të aftë të bashkëpunojnë, as për çështje kryesore për vendin. Kam punuar në pothuajse të gjithë vendet në transformim dhe Shqipëria është i vetmi vend ku të dyja  blloqet luftojnë edhe në Bruksel. Ne vendet e tjera, ka luftë të brendshme, por kur ata linin vendin e tyre dhe vinin ne Bruksel, ata qëndronin si një mur i vetëm. Po.  Pra kjo ndarje e thelle, po ul edhe besimin e njerëzve tek politika. Sepse njerëzit e kuptojnë se ka shumë arsye të fshehura që janë pas diskutimeve sipërfaqësore, dhe kështu kur ne bëjme sondazhe, ne bëjmë sondazhe çdo vit, pergjigjet e njerëzve janë pothuajse të njëjta, kur ne pyesim se kë besoni. Dhe pikët me të ulëta i marrin politikanët dhe  partitë politike, parlamentarët e të tjerë. Pra ne duhet të pyesim, si mund të zhvillojmë demokracinë, kur nuk ka një lidhje, ose së paku një lidhje të fortë,  mes qytetarëve dhe politikanëve të tyre. Demokracia është të jetosh me bashkëpunimin mes tyre. Më së paku. Demokracia nuk mund të ekzistojë vetëm prej partive politike, ato janë motori për ndërtimin e demokracisë, por  duhet të ketë besim mes qytetarëve dhe partive. Nëse kjo nuk arrihet, atëherë është shumë e vështirë që vendi të zhvillohet.  Kështu që ndjej se së fundmi, ka shumë mosbesim dhe pikëpyetje dhe shumë pak përgjigje nga politikanët për qytetarët e tyre.Pra përgjigja ime e shkurtër do të ishte, po edhe unë jam konfuz.Klementina Cenkollari: Ju thoni se në Bruksel politikanët shqiptarë nuk arrijnë të jenë një mur, si ndodh në vendet e tjera. Çfarë mendoni se i pengon të jenë një mur?Frank Hantke: Vërtet që nuk e di. Kjo është  një nga pikëpyetjet më të mëdha që kam sepse kur shohim çfarë donin partitë politike të dyja, kur kanë mbajtur përgjegjësi qeverisëse, të dyja palët i thoshin njerëzve, po ne do shkojmë ne BE, ne duam të bëjmë më të mirën tonë. Kështu që mendoj se 90 përqind e gjërave që duhen bërë për tu integruar në BE, mund të bëhen vetëm nëse palët janë bashkë dhe më pas kjo përfshin  edhe njerëzit, sepse integrimi pa njerëzit është i pamundur. Kështu që nuk jam shumë i sigurt, nëse kjo bëhet vetëm sepse palët mendojnë se është e nevojshme kjo luftë përfaqësore kundërshtuese, apo ka edhe diçka tjetër. Kjo është pyetja. Edhe për qytetarët. Cila është arsyeja? Pse ata nuk luftojnë për çështjet kryesore që shqetësojnë shqiptarët? Pse nuk kemi së paku për këto çështje, një dialog mes palëve. Pse vetëm  luftojnë? Edhe kur bie shi, njëra palë akuzon tjetrën që është fajtore për shiun. Çdo gjë është një pengesë për të folur bashkë. Kështu që edhe kjo është një pikëpyetje më e madhe, pse dy partitë kryesore nuk bashkëpunojnë?Klementina Cenkollari: Tashmë partitë politike kanë rënë dakord për atë që njihet si dekriminalizimi, përmes një marrëveshje  të nënshkruar dhjetorin e shkuar. Mendoni se kjo marrëveshje do të implementohet dhe do trajtohet në mënyrën e duhur nga partitë politike në Shqipëri?Frank Hantke: Duhet ta shohim. Ka shumë letra që është mirë ti lexojmë.Kështu që edhe unë bëhem pak më shumë skeptik, pra pak më shumë shqiptar, le ta themi kështu. Duhet të shohim, sepse kjo marrëveshje nuk u bë  sepse deshën dy partitë politike, pra sepse ato thanë le të bëjmë një marrëveshje, por sepse pati një lloj detyrimi nga Parlamenti Europian.Pra u desh ndërhyrja e parlamentareve europianë për të bindur ata. Ndaj le të themi se hapi i parë nuk ishte më pozitivi. Gjtihsesi, unë dua të besoj se ata duan vërtet ta bëjnë këtë. Dhe do ta besoj këtë, sepse gjithmonë e më shumë njerëzit po i shtyjnë politikanët ta bëjnë këtë. Pra ndjej se ka shumë zhgënjim, që duket se po kthehet në një lloj presioni, presion mbi politikën, që nuk mund të veprojë si ka vepruar 5 vjet më parë. Kohët po ndryshojnë, mendjet e njerëzve po ndryshojnë, po ashtu edhe sjellja. Mendoj se do të ketë presion të mjaftueshëm, gjithashtu edhe nga jashtë, për të nisur procesin e dekriminalizimit. Dhe do të shohim si do të ecë. Sigurisht ka shumë gjëra që do të vijnë rrugës, duke nisur dosjet e komunizmit, apo edhe rastet e fundit që po dëgjojmë, çdo gjë duhet të jetë mbi tavolinë, kështu do të shohim një proces të nisur nga të dyja  palët për tu pastruar hap pas hapi. Nuk është kaq e lehtë. Nuk mund të bëhet në vetëm 2 javë.Klementina Cenkollari: Tani që flasim, 2 deputetë janë nën arrest. A mendoni se ky është hapi i parë drejt dekriminalizimit?Frank Hantke: Unë mendoj se nuk është kështu, sepse kjo është një çështje specifike që  u ngrit për arsye të tjera. Jo sepse njëra parti apo tjera, apo të dyja bashkë, thanë duam të nisim pastrimin, por rasti nisi krejtësisht ndryshe.  Çështja nisi sepse Tom Doshi u ngrit dhe tha ca gjëra. Pra nuk ishte ai që u ngrit dhe tha dua të nisë procesi i pastrimit të Parlamentit. Çështja pra kishte arsye të tjera, kështu që nuk mund të themi se ky është hapi i parë. Sigurisht mund të behët pjesë e këtij procesi dhe duhet të behet pjesë e këtij procesi, por nuk ishte nisja fillestare. Ndaj duhet të shohim sesi do të trajtohen këto çështje, dhe sa transparencë do të ketë për qytetarët. Në këndvështrimin tim, është shumë e rëndësishme që qyetarët të shohin se gjërat po bëhen me kujdes dhe transparencë.  Në rast se kjo nuk arrihet, në Parlament mund të bëhen vërtet gjëra shumë të mira, por njerëzit nuk do t'i besojnë dhe ata kanë nevojë për besimin e njerëzve, veçanërisht në keto çështje. Pra njerëzit të shohin dhe të thonë, po ata filluan.  Më pas do të kemi një ndryshim edhe të vetë qytetarëve, sepse shpesh edhe qytetarët nuk bëjne detyrën e tyre. Jo të gjithë i paguajnë taksat, apo faturat  që duhen paguar, e të tjera, sepse shumë thonë pse duhet ta bëj unë kur parlamentarët se bëjnë.Pra kemi nevojë për shembuj të mirë nga lart-poshtë dhe kur qyetarët të shohin se gjërat vërtet po ndryshojnë, ne mund të flasim me qytetarët, me shoqërinë civile, të themi se një erë e re po vjen, ndaj edhe në tashmë duhet të marrim përsipër përgjegjësitë për zhvillimin e shtetit, sikundër kemi parë se kohët e fundit, qytetarët dhe shoqëria civile, nuk është shumë e integruar në çëshjet e zhvillimit.Klementina Cenkollari: Ju thatë se në rastin e dy deputetëve procesi duhet të jetë transparent. A ka qenë i tillë deri më tani?Frank Hantke: Me aq sa shoh, dhe sa informohen nga kolegët shqiptarë, sepse fatkeqësisht unë nuk zotëroj shqipen, nuk lexoj dot gazetat shqiptare apo dëgjoj televizionet shqiptare, me aq sa shoh nuk është transparent, por kjo është nga këndvështrimi im.  Siç kam dëgjuar, çështja e akuzave të Tom Doshit nuk u çua deri në fund, çështja nuk u çua deri në fund, pra nuk ka një raport final, pa dyshime. Pra njerëzit po presin për këtë. Po presin të shohin çfarë po ndodh.  Disa i besojnë atij, disa besojnë se ana tjetër ka të drejtë, por nuk ka një raport final që është i besueshëm për të gjithë ata. Kjo është pika e parë pse them se nuk ka mjaftueshëm transparencë. Dhe pastaj kemi çështjen e dytë, e cila nisi pa u mbyllur çështja e parë, ku dëshmitarë të çeshtjes së parë tashmë akuzohen se kanë gënjyer para se çështja e parë të mbyllej,  atëherë kthehet në diçka konfuze. Pra të krijohet impresioni se çështja e parë duhet zgjidhur me të dytën.Klementina Cenkollari: Kë konsideroni përgjegjës për praninë e personave me rekorde kriminale në Parlament?Frank Hantke: Unë e them gjithmonë se për të kërcyer tango duhen dy persona.  Kështu që nga njëra anë janë partitë që hartojnë listat e deputetëve, kështu që duhet të pyesim kush janë përgjegjësit në parti për listat. Nga ana tjetër qëndrojnë votuesit, qytetarët, ata japin votën e tyre për këta parlamentarë, pra është një çështje e shqiptarëve, nuk është vetëm e politikanëve. Qytetarët kanë një votë, pra ata mund të thonë po ose jo. Pra edhe ata në një mënyrë janë bashkëpërgjegjës.Klementina Cenkollari: A mendoni se këto arrestime, debati për persona të inkriminuar në Parlament, do të ndikojë rrugën integruese të Shqipërisë në Bashkimin EuropianFrank Hantke:  Sigurisht. Jam i sigurt. Sepse një nga pengesat kryesore për rrugën integruese, është mungesa e dialogut politik. Sepse vetëm me dialog mund të zgjidhësh pengesat që mund të vijnë rrugës dhe problemet e së ardhmes. Nuk mund të zhvillosh vendin, qoftë në terma ekonomik, social apo politik, me minorancë. Të duhet 80 përqind e njerëzve, e politikanëve, që të jesh i suksesshëm. Ky problem nuk është pasaporta më e mirë për politikanët shqiptarë në Bruksel. Kjo është e sigurt.  Mënyra sesi nisi dhe si po vijon, nuk është një zhvillim i mirë. Kështu që mendoj se do të ndikojë procesin integrues, sigurisht jo deri në pikën që europianet të thonë jo, sepse dëshira për të integruar Ballkanin është shumë e madhe. Por nga ana tjetër, parlamentarët europianë duhet të ruajnë rregullat që vendos Bashkimi Europian.  Pra atë nuk mund të besojmë se në këtë rast  besojmë këtë gjë, ka disa rregulla që janë të njohura edhe nga pala shqiptare. Pra, siç e them gjithnjë topi tashmë është në fushën shqiptare. Nuk ka një politikan europian të shëmtuar që thotë jo nuk më pëlqejnë shqiptarët dhe jam kundër integrimit.  Jo, sepse është qartësisht e njohur se çfarë duhet të bëjë vendi, për të hedhur hapin e ardhshëm.  Dhe unë jam një nga shumë njerëzit që duam të hidhet sa më shpejt ky hap, por jo më shpejt se ç’duhet.  Kjo do të thotë se duhet të provojmë këtu në Shqipëri, se po ne jemi gati dhe politika duhet të tregojë se është maturuar sa duhet, për këto procese europiane. Nëse shihni se si është ndërtuar Europa, Europa, është një shtëpi e madhe e ndërtuar nga mijëra dhe miliona gurë që quhen kompromise.  Europa është në tërësi kompromis, mes pothuajse 30 shteteve.  Kështu si mund të besojë Europa se një vend që ka këtë mungesë dialogu, do të jetë një partner i mirë dialogu në nivel europian?  Më vjen keq, nuk e shoh këtë. Sigurisht, mënyra sesi politika po punon këtu, do të shihet në Bruksel dhe do të kritikohet në Bruksel,kur flasim për integrim. Kjo është e sigurt. Klementina Cenkollari: Pyetja e fundit për dojset e komunizmit. Ligji i aporvuar nga qeveria i referohet modelit gjerman, thotë ekzekutivi. Por shoqëria civile thotë se procesi është i  paplotë pa lustracion. Cila ka qene eksprianca e Gjermanisë?Frank Hantke: Së pari do doja të thoja se situata që kishim ne në Gjermaninë vitin 1990, me situatën që kemi këtu në Shqipëri tani, është shumë ndryshe. Në  Gjermani, shoqëria civile hyri menjëherë në Shërbimet Sekrete  dhe u përpoq të ruante të gjitha dosjet. Menjëherë. Pra kjo ishte një nga veprimet e para. E mbaj mend shumë mire, sepse kam qenë një nga gjermanët e parë perëndimorë që punoi në vitin 1990 në Gjermaninë Lindore.  Por kjo nuk ndodhi këtu. Pra janë humbur 25 vjet, çfarë mund të ndodhë me dosjet në 25  vjet? Shumë prej tyre do të shkatërrohen.  Ose mund të jenë ndryshuar, tani mund të duken mirë, ose mund të jenë edhe armë për dikë. Nëse i referohemi eksperiencës gjermane, mund të themi se jo çdo dosje ishte e vërtetë edhe në rastet kur ne e morëm dosjen direkt. Pra ka shumë agjentë, që donin të rriteshin në detyre dhe kanë shkruar gjëra që nuk ishin të vërteta, apo që ishin ndryshuar.  Pra është e vështirë të punosh me  këto dosje.  Kjo nuk do të thotë se nuk duhet ti hapim, përkundrazi. Por duhet të jemi më të vëmendshëm nga sa mendojnë shumë njerëz. Ka shumë akuza të gabuara, dhe sigurisht duhet të shohim kush ka përgjegjësi për dosjen.Me aq sa dimë në këto 20 vitet e fundit në politikë, këto dosje merren si armë nga njëra palët kundër tjetrit dhe nuk është kjo ideja e lustracionit.Ideja është që hap pas hapi, ne të pastrojmë shërbimet publike në përgjithësi.  Mendoj se është shumë e rendësishme të flitet me ata njerëz që kanë bërë spiunim dhe viktimat, për të kuptuar se përse ka ndodhur,për ta bërë publike, për t'u përpjekur që palët të kuptojnë njëri-tjetrin.  Sepse jo çdokush që ka mbrojtur regjimin e shkuar, duhet të përzihet pa humbur kohë nga vendi. Ne dimë në Gjermani shumë rast që njerëzit janë detyruar ta bëjnë këtë, janë kërcënuar me familjet, kanë menduar për të afërmit dhe kanë thënë, dakord do ta bëj këtë.  Pra duhet të jemi të kujdeshëm, të mos vrasim, nëse mund të them kështu, njerëzit e gabuar, sepse mund të kenë ndryshuar në 25 vjetët e fundit.Në Gjermaninë Lindore ka pasur shumë raste të tilla, prandaj duhet ti japim  këtyre njerëzve një mundësi. Sikundër kam parë se së fundmi politika nuk është shumë e ndjeshme, druaj se nuk do të bëhet  me kujdesin e mjaftueshëm.  Por kjo është një këshillë që vjen nga unë, referuar eksperiencës gjermane. Sepse mendoj se ka situata të tjera që mund të merrem shembull, si Polonia apo Republika Çeke sepse ne Gjermani ne patëm unfikimin e dy vendeve të ndryshme.Polakët e bënë këtë pas komunizmit, pra në Shqipëri situata mund të them se është unike, sepse është shumë shumë vonë. Kjo duhet t'u drejtojë për më shumë kujdes në gjithçka. Por në të vërtetë, mendoj se pas hapit të parë duhet të vijë i dyti. Më pëlqen që nisi, por nuk është mjaftueshëm.