Si dështoi Gjykata e Lartë: paraburgimi nuk kishte nevojë për teori të reja, por për zbatim të ligjit ekzistues

Nga OraNews Përditësimi i fundit 4 Maj 2026, 15:53

Ka diçka thellësisht paradoksale në mënyrën se si drejtësia shqiptare trajton sot çështjen e paraburgimit. Pas më shumë se një dekade praktikë gjyqësore të mbështetur mbi vendimin unifikues të vitit 2011, Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë dolën së fundmi për të shpallur me solemnitet disa parime që, në të vërtetë, kanë qenë pjesë e ligjit shqiptar dhe e standardeve europiane që prej fillimit.

Gjykata e Lartë deklaroi se gjykatat duhet të analizojnë realisht masat alternative ndaj “arrestit në burg”, se rreziku nuk mund të mbështetet vetëm te rëndësia abstrakte e veprës penale dhe se barra e justifikimit të paraburgimit i takon prokurorisë. Në pamje të parë, kjo tingëllon si një hap i madh përpara për mbrojtjen e lirisë personale.

Kodi i Procedurës Penale e ka konsideruar gjithmonë “arrestin në burg” si masë përjashtimore. Nenet 228, 229 dhe 230 kanë kërkuar gjithmonë proporcionalitet, rrezik konkret dhe nevojë reale për kufizimin e lirisë. Edhe jurisprudenca e Gjykatës Europiane për të Drejtat e Njeriut ka qenë prej dekadash e qartë: paraburgimi nuk mund të justifikohet me formula stereotipe, me rëndësinë abstrakte të veprës apo me referenca automatike te marzhi i dënimit.

Atëherë lind pyetja më e pakëndshme: nëse standardi ka qenë gjithmonë aty, çfarë po korrigjon realisht sot Gjykata e Lartë?

Përgjigjja është po aq e thjeshtë sa është e rëndë institucionalisht: po korrigjon vetveten.

Sepse problemi nuk ka qenë mungesa e ligjit. 

Në thelb, sistemi po na thotë: “Ligji ka qenë gjithmonë i saktë, por ne nuk e kemi zbatuar si duhet.” Kjo e zhvendos debatin nga ligji te përgjegjësia institucionale.

Sepse nuk ishte i nevojshëm një ushtrim kaq i madh gjyqësor për të zbuluar se paraburgimi duhet të jetë masë e fundit. Nuk ishte i nevojshëm një mobilizim i Kolegjeve të Bashkuara për të kuptuar se rreziku duhet të jetë konkret. Nuk ishte i nevojshëm një “zhvillim i mëtejshëm i praktikës” për të thënë se barra e provës i takon prokurorit.

Të gjitha këto kanë qenë gjithmonë aty.

Dhe pikërisht për këtë arsye lind perceptimi publik se kjo lëvizje nuk është thjesht juridike, por edhe kontekstuale. Në një klimë ku çështjet e profilit të lartë politik dominojnë debatin publik, koha kur Gjykata e Lartë zgjedh të “rizbulojë” standardet e lirisë personale bëhet po aq e rëndësishme sa vetë përmbajtja e vendimit.

Askush nuk ka nevojë të deklarojë hapur se një praktikë e re lidhet me një çështje konkrete. Në drejtësi, shpesh momenti flet më shumë se fjalët.

Kjo nuk do të thotë se vendimi i fundit është juridikisht i gabuar. Përkundrazi, në përmbajtje ai është i drejtë dhe në përputhje me standardet europiane. Por pikërisht këtu qëndron ironia: Gjykata e Lartë po paraqet si zhvillim të ri atë që duhej të kishte qenë normalitet prej kohësh.

Në fund, problemi më i madh nuk është as te teoria juridike dhe as te formulimet e reja. Problemi është te besueshmëria institucionale.

Sepse një sistem drejtësie nuk gjykohet vetëm nga aftësia për të prodhuar standarde të mira në letër, por nga aftësia për t’i zbatuar ato në mënyrë të qëndrueshme, pa pritur që një moment politik apo publik t’i imponojë nevojën për t’i kujtuar.

Dhe në këtë pikë, vendimi i fundit i Kolegjeve të Bashkuara, më shumë sesa një triumf i ri juridik, mbetet një pranim i heshtur i një dështimi të gjatë institucional./ CNA