PAMJE/ Magjia e Preljocaj ndriçon Romën: Një triumf artistik me rrënjë shqiptare

Nga Alba Kepi Përditësimi i fundit 17 Prill 2026, 09:38

Për disa net radhazi, skena prestigjioze e Teatro dell’Opera di Roma në Roma është shndërruar në një tempull të artit bashkëkohor, ku publiku përjeton një nga ngjarjet më të veçanta të sezonit: një mbrëmje e dedikuar tërësisht koreografit me origjinë shqiptare Angelin Preljocaj.

Përmes këtij programi të rrallë, tre prej veprave më të rëndësishme të repertorit të tij vijnë së bashku për herë të parë në një skenë të vetme, duke ofruar një udhëtim artistik të pasur dhe të shumëdimensionuar.

Kthimi i Preljocaj në Romë nuk është thjesht një rikthim i zakonshëm, por një moment që thekson lidhjen e tij të vazhdueshme me skenat më të mëdha evropiane. Çdo paraqitje e tij është një dëshmi e evolucionit të një artisti që ka ditur të ndërtojë një gjuhë unike koreografike, ku ndërthuren forca fizike, ndjeshmëria emocionale dhe një kërkim i vazhdueshëm estetik.

Mbrëmja hapet me “Annonciation” (1995), një duet i fuqishëm dhe intim që trajton momentin e shpalljes hyjnore si një përvojë thellësisht njerëzore. Në këtë vepër, Preljocaj e zhvendos fokusin nga dimensioni thjesht fetar në atë trupor dhe emocional, duke e paraqitur Marinë jo vetëm si figurë biblike, por si një qenie që përballet me një transformim të brendshëm. Lëvizjet janë të përmbajtura, por të ngarkuara me tension, duke krijuar një dialog të vazhdueshëm mes pranimit dhe rezistencës ndaj fatit.

Në qendër të programit qëndron “La Stravaganza” (1997), një koreografi që mishëron në mënyrë simbolike përplasjen dhe bashkëjetesën e kulturave. E krijuar fillimisht për New York City Ballet, kjo vepër reflekton mbi temën e migrimit dhe identitetit, një dimension që lidhet drejtpërdrejt me historinë personale të vetë koreografit. Përmes kontrastit mes muzikës baroke dhe energjisë moderne, Preljocaj krijon një univers ku e shkuara dhe e tashmja bashkëjetojnë, duke treguar se identiteti është gjithmonë në lëvizje dhe në transformim.

Programi përmbyllet me “Noces” (1989), një nga krijimet më të fuqishme dhe më të njohura të tij, mbi muzikën e Igor Stravinskij. E frymëzuar nga ritualet martesore të Evropës Lindore, kjo koreografi e shndërron ceremoninë e martesës në një reflektim mbi raportin mes individit dhe komunitetit. Në skenë, trupi kolektiv bëhet një forcë që herë mbështet e herë shtyp individin, duke nxjerrë në pah tensionin mes dëshirës personale dhe normave shoqërore.

Rrënjët shqiptare të Preljocaj janë një element i rëndësishëm në ndërtimin e identitetit të tij artistik. I lindur në Francë nga prindër të ardhur si refugjatë politikë nga veriu i Shqipërisë, ai ka arritur të ndërtojë një karrierë të jashtëzakonshme ndërkombëtare. Formimi i tij përfshin ndikime të fuqishme nga baleti klasik dhe vallëzimi modern, si dhe bashkëpunime me figura të mëdha si Merce Cunningham, që kanë ndikuar ndjeshëm në zhvillimin e stilit të tij.

Në vitin 1984 ai themeloi kompaninë e tij, e cila sot njihet si një nga trupat më të rëndësishme të baletit bashkëkohor në Evropë. Veprat e tij janë pjesë e repertorit të institucioneve më prestigjioze në botë, nga Opera e Parisit deri te New York City Ballet, duke e vendosur atë në mesin e koreografëve më me ndikim të kohës sonë.

Vetë Teatro dell’Opera di Roma mbart një histori të pasur që i jep këtij eventi një dimension të veçantë. I inauguruar në vitin 1880 si Teatro Costanzi, ky teatër ka qenë një nga qendrat kryesore të operës dhe baletit në Itali, duke pritur premierat e shumë veprave të rëndësishme dhe duke mirëpritur artistë nga e gjithë bota. Në këtë skenë historike, arti i Preljocaj fiton një rezonancë të re, duke lidhur traditën me eksperimentimin bashkëkohor.

Këto mbrëmje nuk janë vetëm një ngjarje artistike, por edhe një moment reflektimi mbi rolin e artit në shoqërinë moderne. Përmes veprave të tij, Preljocaj na fton të reflektojmë mbi identitetin, kujtesën dhe marrëdhëniet njerëzore, duke përdorur trupin si një mjet të fuqishëm shprehjeje.

Në Romë, për disa net, arti i baletit kapërcen kufijtë e skenës dhe bëhet një përvojë e thellë emocionale. Dhe në qendër të kësaj përvoje qëndron një artist me rrënjë shqiptare, i cili vazhdon të lërë gjurmë të pashlyeshme në hartën botërore të kulturës.