Kushtetuesja i hapi rrugë zbatimit të marrëveshjes për Butrintin, zbardhet vendimi i arsyetuar: Pse u rrëzua kërkesa e deputetëve të opozitës

Pak javë më parë Gjykata Kushtetuese vendosi me shumicë votash që të rrëzojë kërkesën e deputetëve të opozitës për shfuqizimin e marrëveshjes midis qeverisë dhe Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim, AADF për lënien në menaxhim të Parkut Kombëtar të Butrintit.

Sot GJK ka zbardhur të arsyetuar vendimin e marrë në 24 prill.

Njoftimi:

Vendim nr. 34 datë 24.04.2024
(V-34/24)
Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga : Holta Zaçaj, Kryetare,
Marsida Xhaferllari, Fiona Papajorgji, Elsa Toska, Sandër Beci, Ilir Toska, Genti Ibrahimi,
Marjana Semini, Sonila Bejtja, anëtarë, me sekretare Enina Kotoni, në datat 15.06.2023,
11.07.2023, 04.10.2023, 13.11.2023, 30.11.2023 dhe 21.03.2024 mori në shqyrtim në seancë
plenare publike dhe mbi bazë të dokumenteve çështjen nr. 8 (Nj) 2022 të Regjistrit Themeltar, që
u përket:
KËRKUES: JO MË PAK SE NJË E PESTA E DEPUTETËVE TË
KUVENDIT TË SHQIPËRISË, përfaqësuar nga deputetja Ina
Zhupa dhe avokatët Rudina Jasini, Agron Alibali, Franci Nuri, Ivi
Kaso dhe Ledio Nuraj, me autorizim.
SUBJEKTE TË INTERESUARA:
PRESIDENTI I REPUBLIKËS, në mungesë.
KUVENDI I SHQIPËRISË, përfaqësuar nga Mimoza Arbi dhe
Erind Mërkuri, me autorizim.
KËSHILLI I MINISTRAVE, përfaqësuar nga Herald Jonuzaj,
Irma Qosja, Entela Çipa dhe Sonila Kora, me autorizim.
KONTROLLI I LARTË I SHTETIT, përfaqësuar nga Koço
Sokoli dhe Qeram Cibaku, me autorizim.
FONDACIONI PËR MENAXHIMIN E BUTRINTIT,
përfaqësuar nga avokatët Artan Hajdari, Eris Hysi, Fatma Muça dhe
Ekflodia Leskaj, me autorizim.
AVOKATI I POPULLIT, përfaqësuar nga Alket Jaupi dhe Enio
Haxhimihali, me autorizim.
OBJEKTI: Shfuqizimi i ligjit nr. 50/2022, datë 23.05.2022 “Për miratimin e
marrëveshjes për administrimin e nënzonave të trashëgimisë
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 2
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të
Butrintit, ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për
Menaxhimin e Butrintit”, si i papajtueshëm me Kushtetutën e
Republikës së Shqipërisë.
Pezullimi i zbatimit të ligjit nr. 50/2022, datë 23.05.2022 “Për
miratimin e marrëveshjes për administrimin e nënzonave të
trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut
Kombëtar të Butrintit, ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe
Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit”, deri në hyrjen në fuqi
të vendimit të Gjykatës Kushtetuese.
BAZA LIGJORE: Nenet 3, 4, pika 1, 5, 6, 7, 11, 13, 15, 18, pika 1, 59, pika 1,
shkronja “g”, 116, pika 1, 117, 118, 122, 124, 131, pika 1,
shkronja “a”, 134, pika 1, shkronja “c”, 162 dhe 163 të
Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë (Kushtetuta); Konventa
për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore dhe Natyrore Botërore
(Konventa e Parisit), e miratuar nga UNESCO; Karta Evropiane
e Autonomisë Vendore; ligji nr. 8577, datë 10.02.2000 “Për
organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të
Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar (ligji nr. 8577/2000).
GJYKATA KUSHTETUESE,
pasi dëgjoi relatoren e çështjes Sonila Bejtja, mori në shqyrtim pretendimet e kërkuesit, që
ka kërkuar pranimin e kërkesës, qëndrimin e subjektit të interesuar, Presidentit të Republikës
(Presidenti), i cili e ka lënë këtë çështje në vlerësim të Gjykatës, prapësimet e subjekteve të
interesuara, Kuvendit të Shqipërisë (Kuvendi), Këshillit të Ministrave dhe Fondacionit për
Menaxhimin e Butrintit (FMB), që kanë kërkuar rrëzimin e kërkesës, parashtrimet e subjektit të
interesuar, Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), që ka kërkuar pranimin e kërkesës, mendimin e
Avokatit të Popullit, si dhe diskutoi çështjen në tërësi,
V Ë R E N:
I
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 3
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
Rrethanat e çështjes
1. Kuvendi ka miratuar ligjin nr. 27/2018, datë 17.05.2018 “Për trashëgiminë kulturore dhe
muzetë” (ligji nr. 27/2018), cili ka për qëllim ruajtjen, mbrojtjen, vlerësimin dhe administrimin e
trashëgimisë kulturore kombëtare, trashëgimisë kulturore muzeore, peizazhit, si kontribues në
ruajtjen e kujtesës kombëtare, përfaqësimit material dhe të dukshëm të identitetit kombëtar, si
shprehje e vlerave kulturore, si dhe nxitjen e zhvillimit kulturor në vend, duke siguruar dhe
parandalimin e trajtimit të paligjshëm të objekteve kulturore (neni 1) dhe për objekt përcaktimin e
rregullave, procedurave dhe të autoriteteve shtetërore përgjegjëse për ruajtjen, mbrojtjen,
vlerësimin, administrimin e pasurive e të vlerave të trashëgimisë kulturore, trashëgimisë kulturore
muzeore, si dhe vlerave kombëtare të peizazhit, pavarësisht vendndodhjes së tyre në territorin e
Republikës së Shqipërisë. Në lidhje me mënyrën e administrimit të pasurive kulturore në pronësi
publike, neni 171 i ligjit nr. 27/2018 ka parashikuar se ajo mund të jetë: direkte, që realizohet
nëpërmjet strukturave organizative të specializuara në varësi të institucioneve shtetërore ose
subjekteve të tjera publike me autonomi shkencore, organizative, financiare dhe me personel të
specializuar tekniko-shkencor ose në bashkëpunim me organe të tjera të administratës publike;
indirekte, që realizohet nëpërmjet: a) fondacioneve të posaçme; b) fondacioneve të krijuara nga
institucionet e specializuara të trashëgimisë kulturore; c) personave fizikë apo juridikë, publikë
ose privatë, të cilëve pasuria kulturore u jepet në administrim nëpërmjet procedurave publike të
përcaktuara me VKM dhe vendim të Këshillit Kombëtar të Menaxhimit të Pasurive Kulturore
(KKMPK), bazuar në vlerësimin krahasimor të projekteve të paraqitura.
2. Në nenin 172 të ligjit nr. 27/2018 parashikohet se administrimi i pasurive të trashëgimisë
kulturore mund të kryhet edhe nga persona juridikë jofitimprurës, të bashkëthemeluar ndërmjet
institucioneve shtetërore, të përfaqësuar nga ministria përgjegjëse për trashëgiminë kulturore, dhe
personave fizikë ose juridikë privatë, vendas apo të huaj, sipas rregullave të parashikuara në këtë
ligj dhe në legjislacionin civil në fuqi. Personi juridik i krijuar për këtë qëllim organizohet në
formën e fondacionit sipas legjislacionit civil në fuqi për organizatat jofitimprurëse dhe
parashikimet e këtij ligji për aq sa janë të zbatueshme, duke ruajtur pavarësinë e funksionimit dhe
të respektimit të tyre nga ana e shtetit. Rregullat bazë të organizimit dhe funksionimit të
fondacioneve të posaçme të trashëgimisë kulturore vendosen në bashkëpunim me ministrinë
përgjegjëse për trashëgiminë kulturore, në marrëveshjen e posaçme që lidhet ndërmjet palëve.
Sipas pikës 5 të këtij neni, ministria përgjegjëse për trashëgiminë kulturore lidh marrëveshje me
fondacionet e posaçme të trashëgimisë kulturore për administrimin, e cila i nënshtrohet miratimit
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 4
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
nga ana e Këshillit të Ministrave, në rastet e administrimit të pasurive kulturore me rëndësi
kombëtare dhe lokale, dhe miratimit në Kuvend, në rastet e administrimit të pasurive kulturore me
rëndësi universale, sipas parashikimeve të këtij ligji.
3. Në mbështetje të nenit 12, pika 4, të ligjit nr. 27/2018, Këshilli i Ministrave ka miratuar
vendimin nr. 625, datë 04.09.2019 “Për miratimin e rregullave të administrimit të pasurive
kulturore publike dhe të funksionimit të subjekteve juridike të themeluara në formën e fondacionit”
(VKM nr. 625/2019), i cili ka për objekt miratimin e rregullave të administrimit të pasurive
kulturore publike dhe të funksionimit të subjekteve juridike të themeluara në formën e fondacionit,
me qëllim ruajtjen, mbrojtjen, vlerësimin dhe miradministrimin e pasurive kulturore publike, duke
garantuar aksesin e publikut në këto pasuri dhe përmirësimin e shërbimeve në to.
4. Në datën 15.10.2019 Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF), një
organizatë jofitimprurëse, e organizuar dhe themeluar sipas ligjeve të shtetit të Delaware në Shtetet
e Bashkuara të Amerikës, që vepron përmes degës së saj në Shqipëri, e regjistruar me vendimin
nr. 359, datë 18.03.2011 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë, i ka paraqitur ministrisë
përgjegjëse shprehjen e interesit për krijimin e fondacionit të posaçëm për administrimin indirekt
të pasurisë kulturore në nënzonat A3 të Parkut Kombëtar të Butrintit (Parku i Butrintit). Me
vendimin nr. 3, datë 06.04.2020, KKMPK-ja ka vendosur vlerësimin si partner strategjik të AADFsë për themelimin e fondacionit të posaçëm.
5. Në datën 24.02.2021 ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe AADF-së është lidhur një
marrëveshje bashkëpunimi për themelimin e fondacionit “Fondacioni për Menaxhimin e Butrintit”
(Marrëveshja për Themelimin e Fondacionit). Sipas nenit 2 të saj, fondacioni krijohet me qëllim
administrimin, ruajtjen dhe mbrojtjen e pasurisë kulturore, sigurimin e aksesit dhe shërbimet për
publikun në të, promovimin e saj dhe aktivitetet studimore e kërkimore, si dhe përdorimin,
qarkullimin dhe veprimtaritë arkeologjike të pasurisë kulturore, duke menaxhuar dhe zhvilluar atë
në mënyrën më të mirë të mundshme, duke siguruar mjetet e nevojshme financiare dhe stafin e
specializuar, me qëllim ruajtjen dhe zhvillimin e saj për të gjithë kohëzgjatjen e administrimit
indirekt.
6. Në datën 11.06.2021 palët e Marrëveshjes për Themelimin e Fondacionit kanë miratuar
Aktin e Themelimit, i cili është regjistruar me vendimin nr. 858, datë 21.07.2021 të Gjykatës së
Rrethit Gjyqësor Tiranë. Në vijim, mes Ministrisë së Kulturës dhe FMB-së është lidhur
marrëveshja “Për administrimin e pasurisë kulturore të nënzonës së trashëgimisë dhe peizazhit
kulturor të Parkut Kombëtar të Butrintit” (Marrëveshja e Administrimit), me anë të së cilës
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 5
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
Ministria e Kulturës, si përfaqësuese e Qeverisë së Republikës së Shqipërisë, i jep FMB-së të
drejtën ekskluzive dhe detyrimin për administrimin indirekt të pasurisë kulturore dhe të të drejtave
dhe detyrimeve të tjera të parashikuara në këtë marrëveshje, në përputhje me legjislacionin e
zbatueshëm dhe marrëveshjen e bashkëpunimit (pika 4.1).
7. Këshilli i Ministrave, bazuar në nenet 78 dhe 83, pika 1, të Kushtetutës dhe nenin 172,
pika 5, të ligjit nr. 27/2018, ka paraqitur projektligjin për miratimin e Marrëveshjes së
Administrimit. Në vijim, Kuvendi, në seancën plenare të datës 23.05.2022, ka miratuar ligjin nr.
50/2022 “Për miratimin e marrëveshjes për administrimin e nënzonave të trashëgimisë kulturore
dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe
Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit” (ligji nr. 50/2022). Ligji është kthyer për rishqyrtim nga
Presidenti me dekretin nr. 13703, datë 20.06.2022. Pas rrëzimit të dekretit nga Kuvendi në seancën
plenare të datës 14.07.2022, ligji është botuar në Fletoren Zyrtare nr. 108, datë 29.07.2022 dhe ka
hyrë në fuqi 15 ditë pas botimit.
8. Me kërkesën e datës 14.11.2022, një grup prej 36 deputetësh, në cilësinë e subjektit
kushtetues jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit, i është drejtuar Gjykatës Kushtetuese
(Gjykata) me kërkesë për shfuqizimin e ligjit nr. 50/2022 si të papajtueshëm me Kushtetutën, duke
kërkuar edhe pezullimin e zbatimit të këtij akti deri në hyrjen në fuqi të vendimit të Gjykatës.
9. Me vendimin e datës 15.12.2022, Kolegji i Gjykatës ka vendosur kalimin e çështjes për
shqyrtim paraprak në Mbledhjen e Gjyqtarëve, e cila, me vendimin e datës 22.12.2022, ka
vendosur kalimin e çështjes për shqyrtim në seancë plenare publike.
II
Pretendimet në Gjykatën Kushtetuese
10. Kërkuesi, jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit, ka parashtruar në mënyrë
të përmbledhur se ligji nr. 50/2022 bie ndesh me:
10.1. Identitetin kombëtar dhe trashëgiminë kulturore, pasi shteti nuk mund të heqë dorë
nga detyrimi për të ruajtur, administruar e zhvilluar Parkun e Butrintit si përfaqësues
i identitetit dhe trashëgimisë kombëtare, duke ia dhënë me koncesion një personi
juridik privat. Neni 59 i Kushtetutës është përdorur indirekt si baza e vetme
kushtetuese në mbështetje të nismës ligjvënëse, por kjo dispozitë nuk mund të merret
e veçuar nga nenet 3 dhe 4 të Kushtetutës. Statuti dhe Marrëveshja për Themelimin
e Fondacionit parashikojnë se shteti do të luajë rolin e tij nëpërmjet një përfaqësimi
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 6
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
të paqenë në Bordin e Drejtorëve, i cili përbëhet nga 5 anëtarë, ku përfaqësuesit e
shtetit janë në pakicë dhe ku vetëm ministrja paraqitet në cilësi shtetërore, ndërsa
përfaqësuesi tjetër nuk ka asnjë funksion shtetëror. Për më tepër, përfaqësuesi tjetër i
caktuar në Bordin e Drejtorëve, konkretisht avokatja F.B., ka qenë e përfshirë më
parë si eksperte ligjore për përgatitjen e studimit të fizibilitetit dhe për negocimin e
marrëveshjeve për krijimin dhe funksionimin e vetë fondacionit të posaçëm, duke
vënë kështu në dyshim interesin shtetëror që përfaqëson. Gjithashtu, përbërja e bordit
është përcaktuar në mënyrë nominale, çka lë hapësirë që të humbë përfaqësimi i
ministrit përgjegjës në të ardhmen. Nga ana tjetër, referuar pikës 9.2 të Marrëveshjes
së Administrimit, FMB-ja duhet të përcaktojë edhe qasjen për zbulimet që lidhet
drejtpërdrejt për nga natyra me identitetin kombëtar dhe territorin, veçanërisht kur
anëtar i përzgjedhur i bordit është një figurë kontroverse, që në botime dhe leksione
publike është shprehur për një “narrativë të re” për Butrintin. Duke marrë në dorë
administrimin e Parkut të Butrintit, FMB-ja merr përsipër prerogativa që i takojnë si
detyrim sovran dhe ekskluziv shtetit shqiptar e që nuk mund të transferohen te një
subjekt privat, ndërkohë që sipas neneve 5 e 29 të Konventës së Parisit menaxhimi i
drejtpërdrejtë dhe ekskluziv nga shteti i një vendi të trashëgimisë botërore është kusht
i domosdoshëm për përmbushjen e detyrimeve në pajtueshmëri me këtë konventë.
Parashikimet e Marrëveshjes së Administrimit përbëjnë rrezik edhe për nxjerrjen
jashtë shtetit të pasurive kombëtare shqiptare, çka rrezikon tjetërsimin (humbjen) dhe
pse jo shitjen e tyre për sa kohë që shteti nuk është më garant.
10.2. Parimin e shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve normative, pasi ligji nr.
50/2022 është nxjerrë në kundërshtim me nenin 122 të Kushtetutës, për sa kohë që
në Konventën e Parisit nuk ka asnjë dispozitë që lejon menaxhimin ose administrimin
e pasurive kulturore kombëtare nga ente/organizata jofitimprurëse (OJF) private.
Sipas neneve 4, 5, 6, 17 dhe 29 të Konventës së Parisit, menaxhimi ose administrimi
i vendeve/siteve të trashëgimisë botërore të shpallura ose të marra në mbrojtje nga
UNESCO është detyrim dhe përgjegjësi ekskluzive dhe e patransferueshme e shtetit
palë. Për sa i takon rolit të fondacioneve, Konventa e Parisit në nenin 17 parashikon
se ato kanë si qëllim “vetëm të ftojnë donacione” dhe se duhet të jenë vendase, jo të
huaja. Pavarësisht miratimit të ligjit nr. 27/2018, që ka parashikuar format e
administrimit të pasurive kulturore, dhe të ligjit të posaçëm nr. 50/2022, zbatimi i
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 7
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
drejtpërdrejtë i Konventës së Parisit nuk e zhbën fuqinë detyruese të saj në drejtim të
përgjegjësisë së shtetit shqiptar. Përplasja me Kushtetutën dhe Konventën e Parisit
shfaqet në momentin kur vihen në zbatim nenet 171 dhe 172 të ligjit nr. 27/2018, që
kërkojnë hartimin dhe nënshkrimin e një kontrate dhe konkretizimin e një forme
bashkëpunimi të përcaktuar në detaje, që duhet të miratohet sërish përmes një ligji
dhe të jetë në harmoni me parashikimet konventore, qoftë për sa i përket përgjegjësisë
së shtetit për të përmbushur detyrimet e tij, qoftë për sa i përket pjesëmarrjes dhe rolit
të tij në fondacionin e posaçëm, të cilat nuk ofrohen në rastin konkret.
10.3. Ligji nr. 50/2022 praktikisht ka transferuar pasurinë pronë publike te një subjekt
privat, i cili mund të bëjë ç`të dojë, madje të ndërtojë aty edhe objekte komerciale që
nuk kanë lidhje direkte me sitin konkret. Dispozitat e marrëveshjes që parashikojnë
vlerësimin e monitorimin (pika 24) dhe korrigjimin e rasteve të mospërmbushjes dhe
ndërhyrjen e ministrisë (pika 28) ngrenë shqetësime serioze për zbehjen e atributeve
sovrane të shtetit shqiptar për kontrollin e plotë dhe efektiv të territorit të tij, si dhe
parimin e sovranitetit. Në relacionin e projektligjit nuk argumentohet arsyeja për
lidhjen e marrëveshjes me një subjekt privat dhe përse shteti shqiptar nuk ka fonde të
mjaftueshme apo kapacitete të tjera jofinanciare që të menaxhojë vetë një pasuri si
Butrinti. Referuar jurisprudencës kushtetuese vetëm mungesa e fondeve financiare
nuk përligj interesin publik të miratimit të ligjit. Duke qenë se zhvillimi i zonave të
caktuara mbart interes publik, Gjykata duhet të vlerësojë nëse kjo ndërhyrje respekton
ose jo edhe parimin e proporcionalitetit. Ligji nr. 5o/2022 përmban kritere
favorizuese për fondacionin në raport me subjekte të tjera private potencialisht të
interesuara për të konkurruar për këtë projekt zhvillimi, kritere që janë dekurajuese
dhe të vështira për t`u përmbushur nga entitete të tjera.
10.4. Parimin e ligjshmërisë të parashikuar nga neni 118 i Kushtetutës, për shkak të
procedurës për dhënien e statusit “partner strategjik” AADF-së, pasi ligji nr. 27/2018
nuk i ka dhënë kompetenca KKMPK-së që të vlerësojë si të tillë një subjekt që synon
të marrë administrimin e një pasurie kulturore me vlera universale. Sipas nenit 40,
pika 2, shkronja “a”, të ligjit nr. 27/2018 ky organ ka kompetencë të miratojë vetëm
strategjitë për administrim të qëndrueshëm ekonomik dhe format e bashkëpunimit në
trashëgiminë kulturore. Ky parim cenohet edhe nga kreu IV i VKM-së nr. 279, datë
02.05.2019 “Për përbërjen, mënyrën e funksionimit, kompetencat dhe shpërblimin e
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 8
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
anëtarëve të Këshillit Kombëtar të Menaxhimit të Pasurive Kulturore” (VKM nr.
279/2019), i cili i ka dhënë KKMPK-së më shumë kompetenca nga ato që parashikon
ligji nr. 27/2018. Të njëjtin tejkalim, në shkelje të rezervës ligjore, e gjejmë edhe te
VKM-ja nr. 625/2019, kreu IV, seksioni A, pika 1, e tij, që i jep KKMPK-së një
kompetencë që nuk e ka sipas ligjit dhe as nuk mund ta kryejë, nisur dhe nga kriteret
që përcaktojnë emërimin e anëtarëve të këtij organi. Duke qenë se AADF-ja e gëzon
statusin e saj në mënyrë antiligjore, ekzistenca e fondacionit është antikushtetuese.
10.5. Parimin e kontrollit të financave publike, pasi shmanget tërësisht kontrolli i shtetit
për të ardhurat që do të gjenerohen nga një pasuri kombëtare. Sipas nenit 5, pika 1,
shkronja “o”, të aktit të themelimit të fondacionit, ai ka edhe të drejtën që pasurinë
kulturore ta japë në përdorim tek të tretët, me synim rritjen e të ardhurave. Duke qenë
se objekti i Marrëveshjes së Administrimit është, ndër të tjera, dhënia në administrim
e pasurisë publike me qëllim rritjen e të ardhurave për ta përmirësuar atë, kurrsesi
nuk mund të shmanget kontrolli i KLSH-së. Pas hyrjes në fuqi të marrëveshjes FMBsë do t`i transferohen paratë që Parku i Butrintit ka gjendje aktualisht, pra bëhet fjalë
për para publike. Me krijimin e FMB-së i hiqet mundësia KLSH-së të kontrollojë se
çfarë bëhet me paratë e pasurisë publike, duke qenë ai një subjekt privat që sipas
pikës 26.5 të statutit nuk auditohet nga ky organ.
10.6. Parimin e ndarjes dhe balancimit të pushteteve dhe atë të autonomisë vendore, pasi
në momentin e miratimit të ligjit nr. 50/2022, neni 54, shkronja “e”, i ligjit nr.
139/2015, datë 17.12.2015 “Për vetëqeverisjen vendore” (ligji nr. 139/2015)
parashikonte kompetencën e këshillit bashkiak që të vendoste me shumicë të cilësuar
miratimin e tjetërsimit ose dhënies në përdorim të pronave të tretëve, ndërkohë që
Bashkia Sarandë nuk është konsultuar dhe nuk është shprehur me votim për kalimin
në përdorim të sipërfaqeve që administroheshin prej saj. Ligji nr. 50/2022 i ka hequr
asaj bashkie ushtrimin e kompetencave të saj për Butrintin dhe zhvillimet rreth tij.
Shkelja e parashikimeve të Kartës Evropiane të Autonomisë Vendore ka të bëjë me
heqjen e rolit të pushtetit vendor për planet zhvillimore të zonës dhe për mbledhjen e
të ardhurave nga aktivitete të kryera në territorin e bashkisë, mungesën e konsultimit
paraprakisht me autoritetet vendore duke munguar një vendimmarrje ose thjesht një
diskutim në këshillin bashkiak, si dhe injorimin e opinionit të banorëve të zonës, të
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 9
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
cilët kanë protestuar disa herë në hyrje të parkut dhe kanë qenë pjesëmarrës në tryezat
e organizuara nga shoqëria civile.
10.7. Raporti i misionit të përbashkët të UNESCO/ICOMOS mbështet pretendimet se ligji
nr. 50/2022 nuk ruan rolin parësor të shtetit palë si garant i mbrojtjes së Vlerave të
Jashtëzakonshme Universale (OUV), duke ia lëshuar atë një OJF-je private. Sipas
këtij raporti është shkelur parimi i “rolit parësor” të shtetit palë sipas Konventës së
Parisit, rrjedhimisht edhe Kushtetuta. Ai mbështet qëndrimin se legjislacioni i
miratuar, përfshirë ligji nr. 50/2022, janë raste të korrupsionit legjislativ ose ligjit të
bërë me porosi (tailor made law) dhe se ky ligj zhvesh shtetin palë nga atributet
sovrane të identifikimit, mbrojtjes, konservimit, prezantimit dhe transferimit te brezat
e ardhshëm të pasurisë. Raporti del hapur kundër qasjes së FMB-së dhe ngre
shqetësimin se marrëveshja mund të përkeqësojë OUV-të që janë vulnerabël dhe që
mund të përkeqësohen për shkak të prioriteteve aktuale të financimit të FMB-së. Në
lidhje me Qendrën e Vizitorëve raporti shprehet se nuk ka marrë informacionin e
kërkuar dhe se shteti duhet të mbajë përgjegjësi për ndërtimet dhe të ruajë parametrat
e OUV-ve. Raporti kritikon edhe heqjen e sipërfaqes 600 ha nga Zona B buferike,
duke e konsideruar si cenim të një pjese të territorit të pasurisë, çka ka rezultuar në
një ndryshim të konsiderueshëm në regjimin e mbrojtjes së kësaj zone.
10.8. Po në drejtim të këtij raporti, ai ngre shqetësimin për mangësitë e anëtarëve të Bordit
të Drejtorëve në drejtim të njohurive të cunguara të fushës dhe thekson se menaxhimi,
posedimi dhe të drejtat ekskluzive duhet t`u lihen organeve shtetërore, duke përdorur
kapacitetet shkencore dhe teknike, si dhe eksperiencën e akumuluar ndër vite. Ai
parashtron qëndrimin negativ të UNESCO-s ndaj propozimit për modelin hibrid të
menaxhimit “indirekt” dhe nxjerr në pah mangësinë thelbësore të ligjit nr. 50/2022
dhe akteve të tij, konkretisht moskryerjen e vlerësimeve të ndikimit në trashëgimi
nga ana e autorëve të planit të biznesit. Kritikat thelbësore të raportit mbështetin
qëndrimin e kërkuesit se Konventa e Parisit nuk ka qenë në vëmendjen e arkitektëve
të modelit të administrimit indirekt të Butrintit dhe as në hartimin e ligjit nr. 27/2018.
Raporti evidenton si mangësi mungesën e pushtetit vendor dhe vë theksin në
rëndësinë e pjesëmarrjes së tij në administrimin e pasurisë, madje në Bordin e
Drejtorëve, çka mbështet pretendimet e kërkuesit për shkeljen e Kartës së
Autonomisë Vendore. Raporti nxjerr në pah edhe korrespondencat e shumta mes
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 10
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
UNESCO-s dhe shtetit shqiptar që prej vitit 2015, që kanë qenë shqetësim i kërkuesit
për sa kohë që këto akte janë të domosdoshme për gjykimin kushtetues dhe marrja e
tyre është penguar nga subjektet e interesuara, të cilat kanë fshehur edhe vetë këtë
raport.
11. Subjekti i interesuar, Presidenti, me shkresën nr. 411/1 prot., datë 04.05.2023, ka
informuar se e ka të pamundur të mbajë një qëndrim në lidhje me këtë çështje, duke e lënë atë në
vlerësim të Gjykatës.
12. Subjekti i interesuar, Kuvendi, në mënyrë të përmbledhur, ka prapësuar si vijon:
12.1. Për legjitimimin
12.1.1. Pretendimi për cenimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kulturore lidhet
me përbërjen e Bordit të Drejtorëve të FMB-së, që rregullohet nga akti i
themelimit, i cili nuk është objekt i këtij gjykimi. Vlerësimi dhe dhënia e statusit
“investitor strategjik” AADF-së është bërë në përputhje me ligjin nr. 27/2018 dhe
VKM-në nr. 625/2019. Shteti nuk zhvishet në asnjë moment nga përgjegjësia e tij
për ruajtjen dhe zhvillimin e pasurisë kulturore të Butrintit, pasi ai, nëpërmjet
Ministrisë së Kulturës, është edhe administrues, edhe kontrollues.
12.1.2. Në lidhje me pretendimin për cenimin e parimit të ligjshmërisë, kërkuesi nuk
legjitimohet ratione temporis, pasi ka paraqitur argumente për
antikushtetutshmërinë e ligjit nr. 27/2018 dhe të VKM-ve nr. 279/2019 e nr.
625/2019, për rrjedhojë ai është paraqitur jashtë afatit ligjor 2-vjeçar të përcaktuar
nga neni 50, pika 1, i ligjit nr. 8577/2000.
12.1.3. Kërkuesi nuk legjitimohet edhe për pretendimin për cenimin e parimit të kontrollit
të financave publike, pasi ai u referohet akteve të themelimit të një OJF-je
(statutit), të cilat nuk janë objekt kontrolli kushtetues. Pretendimi për cenimin e
nenit 163 të Kushtetutës është i pabazuar, pasi mënyra e administrimit të të
ardhurave të FMB-së rregullohet sipas ligjit nr. 8788, datë 07.05.2001 “Për
organizatat jofitimprurëse” (ligji nr. 8788/2001). As ligji nr. 50/2022, as neni 26 i
statutit të FMB-së nuk e pengojnë KLSH-në të ushtrojë kontroll në pjesën e
fondeve që kanë burim buxhetin e shtetit.
12.2. Për themelin e çështjes
12.2.1. Pretendimi për cenimin e parimit të shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve
normative është i pabazuar, pasi FMB-ja merr vetëm administrimin e pasurisë
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 11
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
kulturore dhe jo pronësinë e saj, ndërkohë që kërkuesi nuk ka sjellë asnjë argument
konkret për të mbështetur këtë pretendim dhe nuk ka referuar në asnjë dispozitë
konkrete kushtetuese të cenuar. Në lidhje me parimin e proporcionalitetit kërkuesi
nuk përmend asnjë të drejtë ose vlerë kushtetuese që të jetë prekur për shkak të
themelimit dhe funksionimit të një fondacioni nga shteti në bashkëpunim me një
organizatë joqeveritare për administrimin e një pjese të trashëgimisë kulturore.
12.2.2. Në lidhje me pretendimin për papajtueshmërinë me Konventën e Parisit, në nenin
17 të saj parashikohet krijimi i fondacioneve për mbrojtjen e trashëgimisë
kulturore dhe detyrimi i vendeve anëtare për të kontribuar në ekzistencën e tyre.
Krijimi i fondacionit dhe modeli i zgjedhur për administrimin e tij kanë për qëllim
rritjen e donacioneve dhe financimeve në fushën e trashëgimisë kulturore. Kjo bën
të mundur që të ardhurat e realizuara nga administrimi të përdoren ekskluzivisht
për mbrojtjen e pasurisë kulturore me vlera universale. Për rrjedhojë, nuk kemi të
bëjmë me asnjë konflikt kushtetues dhe as mes legjislacionit të brendshëm dhe atij
ndërkombëtar. Përkundër sa pretendon kërkuesi, neni 17 i Konventës së Parisit
nuk vendos kufizime për formën, mënyrën ose subjektin të cilit duhet t’i kalojë
ose jo në administrim një pasuri e tillë. As neni 4 i Konventës së Parisit nuk vendos
ose imponon ndonjë ekskluzivitet të autoriteteve shtetërore dhe përjashtimin
absolut të subjekteve private në detyrën për të garantuar identifikimin, mbrojtjen,
konservimin, prezantimin dhe transmetimin e vlerave të trashëgimisë kulturore.
Ministria mbetet përgjegjëse dhe ruan rolin e saj kryesor në menaxhimin e të gjithë
trashëgimisë botërore të vendit, si dhe vijon të veprojë si pika qendrore për të gjitha
këto çështje dhe për raportimin periodik pranë UNESCO-s. Ky rol i saj garantohet
nga ligji nr. 50/2022 përmes monitorimit të vazhdueshëm, kontrollit fizik, si dhe
kontrollit përmes lejeve, licencave dhe autorizimeve që duhet të marrë FMB-ja për
çdo aktivitet në administrimin e pasurisë kulturore.
12.2.3. Pretendimi për cenimin e parimit të ndarjes dhe balancimit të pushteteve dhe të
autonomisë vendore është i pabazuar, pasi për shkak të rëndësisë së tij si pasuri
kulturore universale, Parku i Butrintit nuk ka qenë asnjëherë në administrim të
pushtetit lokal, por të Ministrisë së Kulturës.
12.2.4. Në lidhje me raportin e misionit të përbashkët UNESCO/ICOMOS, shpjegimet e
këtij organi kanë fuqi rekomanduese dhe nuk përbëjnë të drejtë ndërkombëtare të
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 12
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
detyrueshme, ndaj nuk mund të shërbejnë për kontrollin e ligjit të kundërshtuar.
Raporti nuk ka ngritur shqetësime në lidhje me mënyrën e menaxhimit të nënzonës
A3 apo nëse zgjidhja e dhënë nga Kuvendi cenon Konventën e Parisit. Ai,
pavarësisht shqetësimeve, nuk e vendos Parkun e Butrintit në pasuritë e rrezikuara
dhe konfirmon nevojën për kalimin sa më parë në administrim të FMB-së të
pasurisë sipas marrëveshjes. Raporti nuk ngre shqetësime në lidhje me konflikte
normash kushtetuese në plan të brendshëm ose ndërkombëtar. Problematika
kryesore dhe rekomandimet kanë të bëjnë me zonimin e Parkut të Butrintit, çka
nuk lidhet me ligjin nr. 50/2022. Raporti vë theksin në rekomandimet e mëparshme
të UNESCO-s për përfshirjen e të gjithë parkut në kompetencat e Ministrisë së
Kulturës dhe rekomandimet shkojnë më tej, duke sugjeruar që FMB-ja nuk duhet
të kufizohet vetëm në administrimin e nënzonës A3, por të të gjithë Parkut të
Butrintit. Megjithatë, kjo çështje lidhet me politikat e shtetit në administrimin e
pasurisë së trashëgimisë kulturore, kurse çështjet e tjera lidhen me sipërfaqet e
lëvizura nga parku, që nuk parashikohen ose rregullohen nga ligji nr. 50/2022.
13. Subjekti i interesuar, Këshilli i Ministrave, në mënyrë të përmbledhur, ka parashtruar
si vijon:
13.1. Për legjitimimin
13.1.1. Pretendimi për cenimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kombëtare ka të
bëjnë tërësisht me përbërjen e bordit, pra me dispozitat e aktit të themelimit të
FMB-së, të cilat nuk janë objekt kërkese. Për më tepër, akti i themelimit për nga
natyra nuk hyn në juridiksionin e kësaj Gjykate, por në atë të gjykatave të
juridiksionit të zakonshëm. Gjithsesi, ministri përgjegjës për trashëgiminë
kulturore është kryetar i Bordit të Drejtorëve dhe referuar nenit 13 të statutit,
emërimi i tij si kryetar lidhet me funksionin. Ministria e Kulturës, në dallim nga
AADF-ja, paraqitet në funksion të dyfishtë, si bashkëthemeluese dhe si organ
monitorues.
13.1.2. Në lidhje me pretendimin për cenimin e nenit 118 të Kushtetutës, kërkuesi nuk i
referohet përmbajtjes së ligjit nr. 50/2022, por akteve të tjera ligjore ose nënligjore
që nuk janë objekt i këtij gjykimi kushtetues. Vlerësimi i partnerit strategjik është
bërë nga KKMPK-ja në bazë të kritereve të parashikuara nga ligji nr. 27/2018 dhe
aktet e tjera nënligjore. Kriteret e referuara nga kërkuesi si antikushtetuese janë
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 13
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
përcaktuar nga VKM-të nr. 279/2019 dhe nr. 625/2019, të cilat nuk janë objekt
kërkese, ndaj nuk i nënshtrohen shqyrtimit kushtetues. Pavarësisht kësaj, kriteret
e parashikuara nga këto VKM nuk cenojnë parime dhe të drejta kushtetuese.
13.1.3. Pretendimi për cenimin e parimit të kontrollit të financave publike i referohet nenit
5, pika 1, shkronja “o”, të aktit të themelimit të FMB-së, që nuk është objekt i këtij
gjykimi kushtetues. Në asnjë dispozitë të Marrëveshjes së Administrimit apo ligjit
nr. 50/2022 nuk është parashikuar përjashtimi i veprimtarisë së FMB-së nga
auditimi i KLSH-së. Objekt auditimi nga KLSH-ja janë fondet e shtetit shqiptar
në fondacion, si dhe veprimtaria ekonomike në menaxhimin e të ardhurave që
vijnë nga Parku i Butrintit, si pasuri publike, por jo fondet që investohen nga
AADF-ja.
13.1.4. Në thelb, të gjitha pretendimet e kërkesës bazohen në vlerësimin e
kushtetutshmërisë së nenit 172 të ligjit nr. 27/2018, që parashikon të drejtën e
administrimit të pasurive të trashëgimisë kulturore edhe nga OJF-të, si dhe
procedurën për këtë qëllim. Ligji nr. 27/2018 ka prodhuar efekte që nga data
27.06.2018 dhe nuk është bërë objekt i gjykimit kushtetues.
13.2. Për themelin e çështjes
13.2.1. Në lidhje me pretendimin për cenimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë
kulturore, modeli i administrimit të nënzonës së trashëgimisë dhe peizazhit
kulturor të Parkut të Butrintit nëpërmjet administrimit indirekt përmes krijimit të
një fondacioni të dedikuar, erdhi si nevojë e gjetjes së vlerave të reja të
administrimit në funksion të ruajtjes, mbrojtjes dhe rritjes së vlerave të
trashëgimisë kulturore. Kjo, pasi sistemi aktual i menaxhimit nuk garantonte në
perspektivë mbrojtjen dhe ruajtjen e vlerave kulturore e natyrore të sitit dhe
zhvillimin e integruar të tij, si dhe nuk siguronte të ardhura sipas pritshmërive që
duhet të ketë një pasuri me vlera kaq të rëndësishme kombëtare universale.
13.2.2. Pretendimi për cenimin e parimit të shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve
normative është i pabazuar, pasi ligji nr. 50/2022 ka miratuar Marrëveshjen e
Administrimit në përputhje me parashikimet e ligjit nr. 27/2018. Në asnjë rast dhe
në asnjë dispozitë të marrëveshjes nuk parashikohet kalimi i pronësisë së Parkut,
e cila i mbetet shtetit përgjatë gjithë kohëzgjatjes së saj. Qëllimi i FMB-së është
mirëmenaxhimi i aseteve të Parkut, pasuri botërore nën mbrojtjen e UNESCOS-s,
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 14
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
dhe në rastin konkret respektohen të gjitha rekomandimet e rëndësishme të
mirëcaktuara dhe mirëkoordinuara me këtë të fundit që në fazën e planit të
menaxhimit të integruar. Për sa i takon pretendimit për cenimin e parimit të
proporcionalitetit, përzgjedhja e formës së administrimit të një prone shtetërore,
qoftë edhe të një pasurie që përbën vlerë të trashëgimisë kulturore, është
kompetencë që i takon vetë shtetit, ndaj nuk mund të klasifikohet si shkelje e të
drejtave dhe lirive themelore sipas nenit 17 të Kushtetutës.
13.2.3. Neni 4 i Konventës së Parisit nuk trajton mjetet dhe mënyrat se si shtetet palë do
të realizojnë detyrimet në nivel të brendshëm, por përcakton vetëm pozicionin e
shtetit në raport me UNESCO-n dhe komunitetin ndërkombëtar. Neni 17 i
konventës nuk ndalon ngritjen, bashkëpunimin dhe përfshirjen e fondacioneve në
administrimin e pasurive kulturore, përkundrazi inkurajon shtetet të rrisin
financimet për mbrojtjen e këtyre pasurive. As nenet 5, 6 dhe 29 të konventës nuk
parashikojnë ndonjë ndalim për modelin e administrimit të pasurisë kulturore nga
një fondacion. Pavarësisht nga forma e administrimit, funksionet e ruajtjes,
mbrojtjes, kontrollit teknik, inspektimit dhe mbikëqyrjes ushtrohen nga Ministria
e Kulturës në përputhje me ligjin nr. 27/2018.
13.2.4. Pretendimi për cenimin e parimit të ndarjes dhe balancimit të pushteteve dhe të
autonomisë vendore është i pabazuar, pasi sipas ligjit nr. 8743, datë 22.02.2001
“Për pronat e paluajtshme të shtetit”, Parku i Butrintit ka qenë gjithnjë në pronësi
dhe në administrim të pushtetit qendror dhe nuk i është transferuar asnjëherë
njësisë së qeverisjes vendore. Për sa kohë nuk gëzon titull pronësie për këtë pasuri
asaj nuk i është cenuar asnjë e drejtë. Për sa u përket veprimeve me karakter
ndërtimor, ato kryhen në përputhje me përcaktimet e legjislacionit në fuqi, dhe
Marrëveshja e Administrimit nuk parashikon heqjen e këtyre kompetencave apo
shmangien e këtyre organeve. Ajo nuk përmban as ndonjë dispozitë që të cenojë
të drejtën e bashkisë për të arkëtuar taksat dhe tarifat vendore sipas legjislacionit
në fuqi. Përpara miratimit të marrëveshjes është kryer një proces i gjatë konsultimi,
janë zhvilluar tryeza, takime me palë të interesuara, ekspertë, si dhe konsultimi
publik sipas parashikimeve ligjore në fuqi. Ministria e Kulturës është konsultuar
edhe me profesionistë e grupe interesi, si dhe ka mbajtur komunikim të
vazhdueshëm me Qendrën e Trashëgimisë Botërore pranë UNESCO-s.
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 15
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
13.2.5. Raporti i misionit të përbashkët UNESCO/ICOMOS nuk ka sjellë asnjë ndikim
ose implikim në gjykimin e kushtetutshmërisë së ligjit nr. 50/2022 dhe
Marrëveshjes së Administrimit. Përmbajtja e raportit ka të bëjë me elemente fakti
dhe jo ligji dhe opinionet e shprehura në të përbëjnë vlerësime të rrafshit të
dobishmërisë dhe jo të natyrës juridike.
14. Subjekti i interesuar, KLSH-ja, në mënyrë të përmbledhur, ka parashtruar si vijon:
14.1. Marrëveshja e Administrimit bie ndesh me nenin 162 të Kushtetutës. Pasuria
objekt i marrëveshjes së miratuar me ligjin nr. 50/2022, për nga natyra, është
brenda fushës së kompetencës së KLSH-së, ndërkohë që ky ligj e anashkalon këtë,
duke penguar KLSH-në në ushtrimin e funksionit dhe kompetencave të saj.
Përmbajtja e nenit 26, pika 5, të statutit të FMB-së dhe e nenit 18 të Marrëveshjes
për Themelimin e Fondacionit cenojnë sferën e kompetencave dhe pavarësinë e
KLSH-së dhe ato janë pjesë integrale e vetë Marrëveshjes së Administrimit.
14.2. Ligji nr. 50/2022 bie ndesh me parimin e shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së
akteve juridike, pasi cenon kompetencat e një organi kushtetues, KLSH-së, duke
bërë që një akt ligjor i miratuar me shumicë të thjeshtë të ketë epërsi mbi ligjin
organik të këtij organi, i miratuar me shumicë të cilësuar.
15. Subjekti i interesuar, FMB-ja, në mënyrë të përmbledhur, ka prapësuar si vijon:
15.1. Për legjitimimin
15.1.1. Pretendimet për mënyrën e krijimit, statutin, organizimin e brendshëm, si dhe
procedurën e shpalljes së tij partner strategjik i përkasin juridiksionit të zakonshëm
gjyqësor, për rrjedhojë nuk mund të shqyrtohen nga Gjykata.
15.1.2. Pretendimi për cenimin e parimit të kontrollit të financave publike nuk rezulton të
jetë ngritur për kundërshtimin e ligjit nr. 50/2022, për rrjedhojë del jashtë
juridiksionit kushtetues. Marrëveshja e Administrimit nuk ndalon ushtrimin e
kontrollit nga KLSH-ja dhe parashikimet e nenit 26.5 të statutit të FMB-së nuk e
pengojnë KLSH-në të ushtrojë kontroll të fondeve që kanë burim buxhetin e
shtetit. Kjo dispozitë parashikon se fondet e financuara nga AADF-ja nuk janë
objekt i KLSH-së, pasi ato nuk janë fonde publike të shtetit shqiptar.
15.1.3. Kërkuesi nuk legjitimohet ratione temporis për pretendimin për cenimin e parimit
të ligjshmërisë, pasi ai ka të bëjë me përmbajtjen e ligjit nr. 27/2018 dhe të VKM-
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 16
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
ve nr. 279/2019 e nr. 625/2019, për rrjedhojë është paraqitur jashtë afatit 2-vjeçar
të përcaktuar nga neni 50, pika 1, i ligjit nr. 8577/2000.
15.2. Për themelin e çështjes
15.2.1. Pretendimi për cenimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kulturore është
i pabazuar. Sipas raportit të KLSH-së të datës 30.04.2021, Ministria e Kulturës
dhe institucionet e specializuara në fushën e trashëgimisë kulturore kanë shfaqur
dobësi në marrjen e masave për ruajtjen dhe mbrojtjen e trashëgimisë kulturore të
parqeve arkeologjike, ndaj administrimi nga vetë shteti ka pasur probleme dhe nuk
ka rezultuar efektiv. Administrimi indirekt i pasurive kulturore, bazuar në nenet
171 dhe 172 të ligjit nr. 27/2018, konsiston në krijimin e një subjekti jofitimprurës
të posaçëm. Në këtë kuptim, është përgjegjësi e vetë shtetit të ruajë trashëgiminë
kulturore, por pa e kufizuar atë në ushtrimin e detyrave të tij vetë ose nëpërmjet
bashkëpunimit me palë private. Qëllimi i FMB-së është mbrojtja, ruajtja,
zhvillimi, promovimi dhe menaxhimi më i mirë i pasurisë kulturore, ndërsa shteti
mbetet pronar i vetëm i kësaj pasurie. Ky model administrimi është përdorur edhe
nga vende të tjera. Për sa u përket pretendimeve për përbërjen e Bordit të
Drejtorëve, ky organ nuk parashikohet në marrëveshjen e miratuar me ligjin nr.
50/2022, por në aktet e themelimit, të cilat nuk janë objekt i juridiksionit
kushtetues, për më tepër as objekt kërkese. Gjithsesi, pjesëmarrja dhe
vendimmarrja në atë bord është e balancuar dhe ndryshimi i numrit të anëtarëve
bëhet vetëm me shumicë të cilësuar, ndërsa përcaktimi i anëtarëve në mënyrë
nominale buron nga ligji nr. 8788/2001.
15.3. I pabazuar është edhe pretendimi për cenimin e parimit të shtetit të së drejtës dhe
të hierarkisë së akteve normative, pasi FMB-ja merr në administrim dhe jo në
pronësi pasurinë kulturore. Në lidhje me kriterin e proporcionalitetit kërkuesi nuk
përmend asnjë të drejtë ose vlerë kushtetuese që të jetë prekur për shkak të
themelimit dhe funksionimit të një fondacioni nga shteti në bashkëpunim me një
OJF. Qëllimi i Konventës së Parisit është përcaktimi i rregullave për krijimin e një
sistemi kolektiv të mbrojtjes së trashëgimisë botërore që nuk synon të zëvendësojë
shtetet palë dhe as të përcaktojë rregulla administrimi apo menaxhimi që duhet të
zbatohen për ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe natyrore botërore. Parashikimet
e nenit 4 të Konventës së Parisit nuk vendosin apo imponojnë asnjë ekskluzivitet
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 17
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
të autoritetit shtetëror të një shteti dhe përjashtimin absolut të subjekteve private
në detyrën për të garantuar identifikimin, mbrojtjen, konservimin, prezantimin dhe
transferimin e vlerave të trashëgimisë kulturore. Mënyra se si shtetet palë
organizojnë administrimin e pasurive është një çështje e brendshme që i përket
sovranitetit shtetëror. Ligji nr. 50/2022 është në përputhje me Konventën e Parisit,
pasi Ministria e Kulturës mbetet përgjegjëse dhe ruan rolin e saj kryesor në
menaxhimin e trashëgimisë botërore të Shqipërisë, si dhe vijon të veprojë si pika
qendrore për të gjitha këto çështje dhe raportimin në UNESCO. Edhe neni 5 i
Konventës së Parisit nuk vendos asnjë detyrim menaxherial të autoritetit shtetëror
për pasuritë kulturore. Kurse neni 17 i saj inkurajon shtetet palë që të krijojnë
fondacione për mbledhjen e donacioneve dhe financimeve në fushën e
trashëgimisë kulturore.
15.4. Pretendimi për cenimin e parimit të ndarjes dhe balancimit të pushteteve dhe të
autonomisë vendore është i pabazuar, pasi Parku i Butrintit nuk ka qenë asnjëherë
në administrim të pushtetit lokal, por të Ministrisë së Kulturës për shkak të
rëndësisë si pasuri kulturore universale. Gjithsesi, duke marrë në konsideratë
rekomandimet e UNESCO-s, ministria ka zhvilluar disa seanca konsultimesh në
nivel vendor dhe qendror.
15.5. Raporti i misionit të përbashkët UNESCO/ICOMOS nuk ka shprehur asnjë
shqetësim për kapërcim të kufijve të Kushtetutës dhe ligjit apo mospërputhje me
konventat ndërkombëtare në fushën e trashëgimisë kulturore. Ai konfirmon
nevojën për kalimin sa më parë të pasurisë në administrim të FMB-së. Raporti
është një dokument me fuqi rekomanduese dhe që hartohet në kuadër të
monitorimit të pasurisë trashëgimi botërore dhe ai nuk shpreh rezerva për krijimin
e FMB-së, por e referon si rekomandim të përmbushur nga plani i menaxhimit të
integruar të Parkut të Butrintit. Raporti pranon administrimin indirekt dhe e njeh
FMB-në si institucion të ligjshëm, duke lënë rekomandime dhe duke i dhënë
përgjigje shqetësimeve të kërkuesit. Problematika kryesore dhe rekomandimet
kanë të bëjnë me zonimin e Parkut që nuk parashikohet nga ligji nr. 50/2022, por
me akte nënligjore.
16. Subjekti i interesuar, Avokati i Popullit, në mënyrë të përmbledhur, ka parashtruar si
vijon:
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 18
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
16.1. Në lidhje me pretendimin për cenimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë
kulturore, nëpërmjet Marrëveshjes së Administrimit i janë dhënë FMB-së
kompetenca mjaft të gjera, pasi ajo mund të vendosë vetë për kryerjen e kërkimeve
arkeologjike, miratimin e të gjitha llojeve të ndërhyrjeve dhe aktiviteteve në
pasurinë kulturore apo për kufizime të përkohshme të hyrjes në Park të
përfaqësuesve të institucioneve shtetërore (përfshirë punonjësit e Institutit të
Arkeologjisë). Kjo situatë pasigurie juridike (në kushtet kur do të duhej të
parashikohej me ligj dhe jo me protokolle bashkëpunimi garantimi i të drejtave të
Institutit Arkeologjik), në aspektin praktik mund të krijojë probleme për gërmimet
arkeologjike në të ardhmen, ndërkohë që në aspektin juridik nuk është në harmoni
me parimin e shtetit të së drejtës, sipas nenit 4 të Kushtetutës.
16.2. Me miratimin e ligjit nr. 50/2022 situata e zbatimit të planeve të menaxhimit mund
të komplikohet, pasi duket sikur FMB-ja do të marrë kompetenca për zbatimin e
planeve të hartuara nga ajo vetë. Bashkëhartimi dhe miratimi i planeve të
menaxhimit të pasurive të përfshira në listën e UNESCO-s nga institucionet
shtetërore është standard i pranuar si nga konventat ndërkombëtare, ashtu edhe nga
manualet e UNESCO-s në zbatim të tyre. Për arritjen e një standardi, në kuadër të
ruajtjes dhe mbrojtjes sa më të mirë të identitetit dhe trashëgimisë kombëtare,
rekomandohet harmonizimi në përputhje me legjislacionin e fushave të kulturës
dhe mjedisit. Gjithashtu, edhe zbatimi i detyrimeve ndërkombëtare për territorin e
Parkut dhe zonën rreth tij ka nevojë për parashikime ligjore specifike para se të
kalohet në forma të reja administrimi, siç parashikon ligji nr. 50/2022.
Rekomandohet, gjithashtu, rishikimi e përmirësimi i bazës rregullatore të krijimit
të marrëdhënies me fondacionin, me qëllim ofrimin e garancive të plota për
përmbushjen e funksioneve dhe detyrimeve themelore të shtetit që rrjedhin nga
konventat dhe Kushtetuta, sikurse edhe mbajtjen nën kontroll të vazhdueshëm të
veprimtarisë së fondacionit për verifikimin e respektimit të detyrimeve kombëtare
dhe ndërkombëtare mjedisore, me qëllim që të mos preket niveli i mbrojtjes
mjedisore në këtë pasuri botërore dhe zonë Ramsar. Rekomandohet të saktësohet,
gjithashtu, lloji i përgjegjësisë që mbajnë përfaqësuesit e AADF-së në fondacion.
16.3. Në marrëveshjen e miratuar me ligjin nr. 50/2022 konstatohen një sërë çështjesh
që nuk janë në harmoni me parashikimet e akteve ndërkombëtare dhe me nenet 3
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 19
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
dhe 59, shkronja “g”, të Kushtetutës, pasi mund të përbëjnë premisa për cenimin
e identitetit dhe të trashëgimisë kulturore. Këto konsistojnë në uljen e nivelit të
kontrollit për miradministrimin e Parkut dhe mungesën e parashikimit të garancive
konkrete dhe masave reale në rast të shkeljes së marrëveshjes. Sipas aktit të
themelimit, por edhe Marrëveshjes së Administrimit, të gjitha kontrollet e
ushtruara më parë nga Ministria e Kulturës dhe KLSH-ja nuk do të ushtrohen më
dhe strukturat e kontrollit që më parë ishin në varësi të Ministrisë së Kulturës do
të zëvendësohen me Njësinë e Monitorimit të Fondacionit, ndërsa kontrolli
financiar do të kryhet nëpërmjet një shoqërie auditimi të jashtme, çka nuk garanton
parimin e parashikuar në nenin 5, shkronja “g”, të Konventës së Parisit.
16.4. Disa parregullsi të tjera, jo të nivelit kushtetues, kanë të bëjnë me pjesëmarrjen e
Ministrisë së Kulturës në FMB, pasi legjislacionet që rregullojnë veprimtarinë e
institucioneve shtetërore dhe fondacioneve janë të ndryshme. Përfshirja e dy
neneve në ligjin nr. 27/2018 dhe nxjerrja e një akti nënligjor të ministrit të Kulturës
në zbatim të tyre, janë të pamjaftueshme për të rregulluar pjesëmarrjen e
institucioneve shtetërore publike në fondacione. Kuvendi, në tejkalim të
parashikimeve ligjore, ka miratuar një marrëveshje të ndryshme nga ajo që
parashikon neni 172, pika 5, i ligjit nr. 27/2018, pra një marrëveshje tjetër nga ajo
që kanë nënshkruar palët.
III
Procesi në gjykimin kushtetues
17. Në mbledhjen e datës 22.12.2022, Mbledhja e Gjyqtarëve mori në shqyrtim kërkesën
për pezullimin e ekzekutimit të ligjit nr. 50/2022. Sipas nenit 45, pika 1, të ligjit nr. 8577/2000,
Gjykata, kryesisht ose me kërkesë të palëve, kur vlerëson se zbatimi i ligjit ose aktit mund të sjellë
pasoja që prekin interesa shtetërorë, shoqërorë ose të individëve, sipas rastit, me vendim të
Mbledhjes së Gjyqtarëve ose në seancë plenare urdhëron pezullimin e tij. Duke pasur parasysh
përmbajtjen e kësaj dispozite, si edhe referuar argumenteve të kërkuesit në mbështetje të këtij
kërkimi, Mbledhja e Gjyqtarëve vendosi rrëzimin e kësaj kërkese si të pabazuar, duke vlerësuar se
kërkuesi nuk ka arritur të provojë ardhjen e pasojave të rënda ose të pariparueshme nga përmbajtja
e aktit të kundërshtuar, çka përbën edhe kriterin thelbësor për të vendosur pezullimin e ekzekutimit
të dispozitës/aktit të kundërshtuar.
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 20
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
18. Në datën 12.01.2023 Aleanca për Mbrojtjen e Butrintit ka paraqitur kërkesë për të
marrë pjesë në gjykimin kushtetues, në cilësinë e subjektit të interesuar, kërkesë që në aspektin
formal është paraqitur nga disa individë që janë identifikuar si përfaqësues dhe themelues të kësaj
shoqate. Mbledhja e Gjyqtarëve, pasi vlerësoi interesin e tyre referuar tri cilësive juridike të
prezantuara, pra: i) si organizatë; ii) si grup interesi; iii) si individë, me vendimin e datës
22.02.2023 vendosi rrëzimin e kërkesës.
19. Në datën 23.01.2023 kërkuesi ka paraqitur përpara Gjykatës kërkesat për thirrjen në
gjykim të disa ekspertëve dhe dëshmitarëve, si edhe për kërkimin, administrimin dhe më pas
vënien në dispozicion të dokumentacionit të përcaktuar prej tij nga disa organe shtetërore. Me
vendimin e datës 31.01.2023, Mbledhja e Gjyqtarëve vendosi rrëzimin e këtyre kërkesave. Sipas
saj, referuar natyrës së gjykimit kushtetues dhe fakteve të parashtruara, ato nuk vlerësohet se janë
të tilla që të kërkojnë sqarim apo njohuri të posaçme në fusha të caktuara, pra të imponojnë thirrjen
në këtë gjykim të dëshmitarëve ose ekspertëve të fushës. Për sa i përket administrimit të
dokumentacionit të kërkuar nga kërkuesi, u vlerësua se ai mund ta ushtrojë lirisht këtë të drejtë në
institucionet përkatëse.
20. Me kërkesën e datës 27.01.2023 kërkuesi ka kërkuar thirrjen në gjykim, në cilësinë e
subjekteve të interesuara, të Presidentit dhe Avokatit të Popullit. Me vendimin e datës 31.01.2023,
Mbledhja e Gjyqtarëve vendosi pranimin e kërkesës, duke vlerësuar se thirrja e këtyre subjekteve
është në interes të gjykimit kushtetues.
21. Në datën 16.03.2023 Akademia Alternative Shkencore Rrënjët Tona ka paraqitur
kërkesë për të marrë pjesë në gjykim në cilësinë e subjektit të interesuar, kurse me kërkesën e datës
17.03.2023 kërkuesi i është drejtuar Gjykatës për: “Dhënien e kohës së arsyeshme/mjaftueshme
për studimin e parashtresave të palëve të interesuara, si dhe përgatitjen e qëndrimeve dhe/apo
kundërshtimeve mbi to, si dhe kërkesa të tjera procedurale”, duke kërkuar: i) për shkak të
kompleksitetit të çështjes dhe akteve voluminoze të saj, t`i japë kohën e arsyeshme/mjaftueshme
për studimin e parashtrimeve të palëve të interesuara dhe për përgatitjen e qëndrimeve dhe
kundërshtimeve në lidhje me to; ii) kundërshtimin e thirrjes si subjekt të interesuar të FMB-së; iii)
thirrjen në gjykim të disa ekspertëve dhe dëshmitarëve. Pas shqyrtimit të kërkesave të mësipërme,
me vendimin e datës 05.04.2023, Mbledhja e Gjyqtarëve vendosi rrëzimin e kërkesës së
Akademisë Alternative Shkencore Rrënjët Tona, duke vlerësuar se ky subjekt nuk legjitimohet për
të ndërhyrë në këtë çështje në cilësinë e subjektit të interesuar. Në lidhje me kërkesën e paraqitur
nga kërkuesi, Mbledhja e Gjyqtarëve vendosi pranimin e saj pjesërisht, duke i lënë atij kohën e
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 21
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
nevojshme për paraqitjen e prapësimeve për parashtrimet e subjekteve të interesuara, ndërkohë që
vendosi rrëzimin për pjesën tjetër.
22. Në seancën plenare publike të zhvilluar në datën 11.07.2023 kërkuesi ka parashtruar
disa kërkesa paraprake: i) detyrimin e subjektit të interesuar, Këshillit të Ministrave, për të
vendosur në dispozicion informacionin që lidhet me komunikimet zyrtare ndërmjet Këshillit të
Ministrave/Ministrisë së Kulturës dhe UNESCO-s për menaxhimin e Butrintit, duke filluar nga
viti 2019 e në vijim, procesverbalet e takimeve midis përfaqësuesve të UNESCO-s dhe
përfaqësuesve të shtetit shqiptar për menaxhimin e Parkut, si dhe procedurën e ndjekur për
zgjedhjen e shtetasit R.H., si anëtar i Bordit të Drejtorëve të FMB-së; ii) thirrjen e 5 dëshmitarëve
me njohuri specifike që ndihmojnë në gjykimin kushtetues; iii) thirrjen si subjekt të interesuar të
AADF-së; iv) përjashtimin si subjekt të interesuar të FMB-së; v) pezullimin e zbatimit të ligjit nr.
50/2022 deri në vendimmarrjen e Gjykatës. Me vendim të po kësaj date, Gjykata vendosi pranimin
vetëm të kërkesës për vënien në dispozicion të komunikimeve zyrtare ndërmjet Këshillit të
Ministrave/Ministrisë së Kulturës dhe UNESCO-s prej vitit 2019 e në vijim. Gjykata i la kohë
kërkuesit deri më 25.07.2023 për t’u njohur me to dhe për t`i bërë me dije nëse ka nevojë për
dokumentacion tjetër shtesë për sa i përket këtij kërkimi, ndërkohë që Këshillit të Ministrave i la
kohë deri më 25.07.2023 për të vënë në dispozicion të kërkuesit, duke i depozituar pranë Gjykatës,
dy shkresat e identifikuara prej tij në seancë plenare. Në lidhje me kërkesat e tjera paraprake
Gjykata vendosi rrëzimin e tyre.
23. Në datën 24.07.2023 Këshilli i Ministrave ka paraqitur në Gjykatë komunikimet e
mbajtura mes tij dhe UNESCO-s, materiale të cilat i janë komunikuar kërkuesit me shkresën e
datës 25.07.2023. Në datën 28.07.2023 kërkuesi i është drejtuar sërish Gjykatës, duke pretenduar
se materialet e paraqitura nga Këshilli i Ministrave nuk janë të plota dhe se ky subjekt nuk ka
paraqitur asnjë nga materialet e kërkuara në seancën plenare të datës 11.07.2023. Mbledhja e
Gjyqtarëve, me vendimin e datës 31.07.2023, bazuar në nenin 42 të ligjit nr. 8577/2000, vlerësoi
t`i shqyrtojë këto pretendime në seancën plenare të radhës, më 21.09.2023.
24. Me kërkesën e datës 11.09.2023 kërkuesi ka kërkuar shtyrjen e seancës së radhës, duke
kërkuar paraqitjen e kopjeve të përkthyera në gjuhën shqipe e të certifikuara sipas ligjit të disa prej
dokumenteve të paraqitura në gjuhën angleze nga subjekti i interesuar, Këshilli i Ministrave.
Mbledhja e Gjyqtarëve, me vendimin e ndërmjetëm të datës 12.09.2023, vendosi rrëzimin e
kërkesës dhe detyrimin e subjektit të interesuar, Këshillit të Ministrave, që të paraqesë, në afatin e
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 22
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
caktuar, të përkthyera zyrtarisht në gjuhën shqipe dhe në formën e kërkuar nga ligji, aktet dhe
dokumentet e përcaktuara nga kërkuesi.
25. Me shkresën nr. 1177/10 prot., datë 13.09.2023, subjekti i interesuar, Këshilli i
Ministrave, ka parashtruar para Gjykatës se ai ka zbatuar detyrën e lënë në seancën plenare të datës
11.07.2023, duke paraqitur, në formën që ai gjendet (në gjuhën angleze), dokumentacionin e plotë
të cilësuar si “provë” nga kërkuesi. Sipas tij, dokumentacionin e kërkuar nga kërkuesi nuk e
konsideron si “provë” dhe element i nevojshëm dhe i domosdoshëm për procesin gjyqësor dhe
kërkuesi ka qenë në dijeni të plotë të faktit se dokumentacioni i paraqitur me kërkesën e tij është
në gjuhë të huaj, duke pasur kohën e nevojshme për të paraqitur pranë Gjykatës prova që
konsideron të vlefshme, në formën e parashikuar nga ligji. Mbledhja e Gjyqtarëve, duke konstatuar
se subjekti i interesuar, Këshilli i Ministrave, nuk ka përmbushur, brenda afatit të caktuar, detyrën
e caktuar dhe duke vlerësuar se zhvillimi efektiv i seancës plenare të planifikuar për datën
21.09.2023 bëhej i pamundur, me vendimin e datës 18.09.2023 vendosi shtyrjen e saj për në datën
04.10.2023, duke i rikërkuar këtij subjekti të interesuar të përmbushë detyrën e caktuar deri më
27.09.2023.
26. Në seancën plenare publike të datës 04.10.2023 kërkuesi ka kërkuar marrjen e
mendimit amicus curia nga Komiteti Juridik i UNESCO-s në lidhje me përputhshmërinë e ligjit
nr. 50/2022 me Konventën e Parisit dhe në alternativë ose njëkohësisht të kërkohet nga Qendra e
Trashëgimisë Botërore e UNESCO-s vënia në dispozicion e Raportit të Misionit të UNESCO-s
sapo të finalizohet dhe të jetë e mundur të shpërndahet (kërkesa e parë). Në përfundim të kësaj
seance, Gjykata u la palëve kohë deri në datën 06.10.2023 për të paraqitur me shkrim edhe kërkesat
për marrje të provave, në formën e kërkuar nga ligji.
27. Në datën 06.10.2023 kërkuesi ka paraqitur para Gjykatës kërkesa: për të mos marrë
në konsideratë, në cilësinë e provës, dokumentin “Mendim ligjor eksperti”, të dy profesorëve të
Universitetit të Gjenevës, i paraqitur nga subjekti i interesuar, FMB-ja (kërkesa e dytë); për vënien
në dispozicion në cilësinë e provave për të gjitha palët në procesin kushtetues të dokumenteve të
referuara gjatë parashtrimeve të tyre nga subjektet e interesuara, si dhe të disa provave të
rikërkuara, konkretisht: 1) vendimi për ndryshimin e Bordit të Drejtorëve të FMB-së dhe procesi
dokumentar i bërë për këtë vendim; 2) dosja përzgjedhëse e kandidatit R.H. nga Ministria e
Kulturës; 3) shkresa e znj. Elva Margariti drejtuar KLSH-së, ku shpreh garancitë se ajo mund të
auditojë Butrintin; 4) marrëveshja e vitit 2002 ose 2003 midis qeverisë shqiptare dhe AADF-së,
që lidhet me përfshirjen e saj në Butrint; 5) kontrata e datës 06.09.2023 midis FMB-së dhe
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 23
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
arkitektit japonez për projektin e Qendrës së Vizitorëve; 6) raporti i Misionit të UNESCO-s në
Shqipëri i tetorit 2023; 7) procesverbali i takimit të datës 15.02.2023 mes Kryeministrit dhe
drejtoreshës së përgjithshme të UNESCO-s që lidhet me Butrintin dhe/ose çdo komunikim tjetër
që lidhet me këtë takim; 8) procesverbali i takimit të datës 15.02.2023 mes ministres së Kulturës
dhe drejtoreshës së përgjithshme të UNESCO-s që lidhet me Butrintin dhe/ose çdo komunikim
tjetër që lidhet me këtë takim; 9) komunikimet mes organizmave të UNESCO-s, gjegjësisht të
Misionit Këshillimor të UNESCO-s për Butrintin, me përfaqësues të shtetit shqiptar gjatë
periudhës kohore 20-30 tetor 2022 (Misioni i UNESCO-s për Butrintin i përbërë nga përfaqësues
të World Heritage Center dhe ICOMOS) (kërkesa e tretë); për zbatimin e vendimit të ndërmjetëm
të Mbledhjes së Gjyqtarëve të datës 11.07.2023 dhe marrjen e materialeve (provave) të
domosdoshme për gjykimin kushtetues, duke argumentuar që të evidentohet nga subjekti i
interesuar, Këshilli i Ministrave, se cila shkresë apo e-mail zyrtar përmban informacionet e
dërguara UNESCO-s dhe komentet e kësaj të fundit për disa pika thelbësore në lidhje me zbatimin
e Konventës së Parisit, duke identifikuar edhe informacionin përkatës (kërkesa e katërt); për
zëvendësimin e subjektit të interesuar, FMB-së, me AADF-në (kërkesa e pestë).
28. Në lidhje me këto kërkesa, Gjykata, me vendimin e ndërmjetëm të datës 10.10.2023,
në lidhje me kërkesën e parë dhe pikën 6 të kërkesës së tretë, rezervoi të drejtën të shprehet në një
moment të mëvonshëm. Gjykata gjeti të bazuar pikën 3 të kërkesës së tretë, duke i kërkuar subjektit
të interesuar, Këshillit të Ministrave, të vërë në dispozicion të Gjykatës shkresën e znj. Elva
Margariti drejtuar KLSH-së, ndërkohë që vendosi rrëzimin për pjesën tjetër. Kurse për t`i dhënë
përgjigje kërkesës për marrjen e një opinioni amicus curia nga organizmat e UNESCO-s, Gjykata
vlerësoi të kërkojë informacion nga UNESCO nëse ky organ jep opinione ligjore amicus curiae
për gjykatat kushtetuese të shteteve anëtare të Konventës së Parisit në lidhje me pajtueshmërinë e
masave/legjislacionit kombëtar me këtë konventë, si dhe informacion në lidhje me kohën kur
raporti i UNESCO-së për vitin 2023 do të jetë publik. Me shkresën e datës 25.10.2023 Zyra e
Standardeve Ndërkombëtare dhe Çështjeve Ligjore të UNESCO-s ka kthyer përgjigje se
Konferenca e Përgjithshme e UNESCO-s do të mbahej në datat 7-22 nëntor 2023 dhe se “Komiteti
Ligjor i Konferencës së Përgjithshme nuk është i mandatuar të japë opinione ligjore “amicus
curiae” për gjykatat kushtetuese të shteteve anëtare të Konventës së Trashëgimisë Botërore”. Për
rrjedhojë, me vendimin e datës 30.10.2023, Gjykata vendosi rrëzimin e kësaj kërkese për sa kohë
që ajo është ligjërisht e pamundur.
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 24
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
29. Në datën 27.10.2023 kërkuesi i është drejtuar Gjykatës me kërkesë për vënien në
dispozicion nga subjekti i interesuar të shkresës nr. 1827 prot., datë 19.04.2023 të Këshillit të
Ministrave drejtuar Ministrisë së Kulturës, duke pretenduar se ka shërbyer si zanafillë e ndryshimit
thelbësor të qëndrimit të KLSH-së në seancë plenare dhe se ndodhemi përpara një rrethane të re
për të cilën ai nuk ka pasur dijeni. Gjykata, me vendimin e datës 30.10.2023, vendosi pranimin e
kërkesës, duke i kërkuar subjektit të interesuar, Këshillit të Ministrave, që për nevoja të këtij
gjykimi kushtetues të paraqesë të gjithë praktikën që lidhet me shkresën nr. 1827 prot., datë
19.04.2023 brenda datës 02.11.2023.
30. Me vendimin e datës 02.11.2023 Gjykata ka vendosur të pranojë kërkesën e paraqitur
nga kërkuesi për shtyrjen e seancës plenare të caktuar për t`u zhvilluar në datën 08.11.2023. Në
seancën plenare të datës 13.11.2023 kërkuesi paraqiti kërkesë për përjashtimin nga gjykimi të tre
anëtarëve të trupit gjykues, për të cilat Gjykata, pasi dëgjoi edhe palët e tjera në gjykim, vendosi
rrëzimin e tyre, duke vlerësuar se asnjë nga këta gjyqtarë nuk gjendet në kushtet e parashikuara
nga neni 36 i ligjit nr. 8577/2000. Në vijim Gjykata, pasi mori në shqyrtim edhe disa kërkesa të
tjera të paraqitura nga kërkuesi gjatë seancës, vendosi mbylljen e hetimit gjyqësor dhe
administrimin e provave, përveç atyre të refuzuara me vendim të ndërmjetëm dhe caktimin e
seancës plenare në datën 30.11.2023 për paraqitjen e konkluzioneve përfundimtare dhe për t`i
dhënë mundësinë kërkuesit që në rast të miratimit të raportit të UNESCO-s të paraqesë pretendimet
e tij në lidhje me të brenda kësaj date.
31. Në datën 22.12.2023 kërkuesi, përmes postës elektronike, i është drejtuar Gjykatës
duke e informuar për e-mail-in e po kësaj date të Zyrës së UNESCO-s, në përgjigje të informacionit
të kërkuar nga ky subjekt dhe në datën 29.12.2023 ka paraqitur kërkesë për të kërkuar Gjykata,
zyrtarisht, nga Ministria e Kulturës, si organi përgjegjës i Institutit Kombëtar të Trashëgimisë
Kulturore (IKTK), raportin e misionit të UNESCO-s dhe ICOMOS-it të tetorit të vitit 2022 dhe
vënien e tij në dispozicion të palëve. Për këtë arsye, kërkuesi ka kërkuar riçeljen e seancës plenare
në mbështetje të nenit 44 të ligjit nr. 8577/2000.
32. Në përgjigje të shkresës së Gjykatës nr. 133 prot., datë 25.01.2024, IKTK-ja, me
shkresën nr. 114/1 prot., datë 26.01.2023, ka informuar se në datat 14.09.2023 dhe 02.10.2023,
përmes postës elektronike dhe materialit shkresor, është përcjellë pranë këtij institucioni raporti
final i misionit të përbashkët UNESCO/ICOMOS për Qendrën e Pasurisë Botërore Butrint. Në
këto kushte, Gjykata, në mbështetje të nenit 44, pika 1, të ligjit nr. 8577/2000, duke vlerësuar se
administrimi i këtij raporti është i nevojshëm për sqarimin e aspekteve të kësaj çështjeje dhe
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 25
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
shqyrtimin e saj, me vendimin e datës 30.01.2024, vendosi riçeljen e seancës plenare dhe
zhvillimin e saj mbi bazë të dokumenteve.
33. Me shkresën e datës 01.02.2024, Gjykata i është drejtuar IKTK-së për vënien në
dispozicion të një kopjeje të këtij raporti, i cili i është përcjellë nga kjo e fundit me shkresën e datës
02.02.2024, në gjuhën angleze. Me shkresën e datës 07.02.2024, Gjykata ka informuar palët në
gjykim për përcjelljen e raportit dhe se ai është në proces përkthimi, kurse me shkresën e datës
12.02.2024 u ka vënë në dispozicion kopje të tij në gjuhën angleze dhe të përkthyer në gjuhën
shqipe.
34. Në datën 13.02.2024 kërkuesi i është drejtuar Gjykatës me kërkesë për marrjen e
dokumentacionit të plotë në lidhje me komunikimin e IKTK-së me UNESCO-n. Sipas kërkuesit,
nevojitej të administrohej edhe raporti i gjendjes së konservimit të Butrintit që do të shqyrtohet në
sesionin e 46 të Komitetit të Trashëgimisë Botërore, i përmendur në seancën e datës 30.11.2023
nga subjekti i interesuar, Këshilli i Ministrave, si me rëndësi dhe i domosdoshëm për gjykimin
kushtetues. Në lidhje me këtë kërkesë, me vendimin e ndërmjetëm të datës 14.02.2024, Gjykata
vendosi rrëzimin e saj si të pabazuar.
35. Me kërkesën e datës 19.02.2024 kërkuesi i është drejtuar sërish Gjykatës, duke e vënë
në dijeni për një dokument të UNESCO-s të datës 04.10.2023, të nënshkruar nga drejtori i Qendrës
së Trashëgimisë Botërore, drejtuar Ambasadores së Delegacionit të Përhershëm të Shqipërisë në
UNESCO, duke kërkuar nga Gjykata të konfirmojë nga subjekti i interesuar, Këshilli i Ministrave,
autenticitetin dhe vërtetësinë e tij dhe nëse kjo konfirmohet, caktimin e një afati kohor të
arsyeshëm, në mënyrë që kërkuesi të parashtrojë analizën dhe konkluzionet lidhur me të, si dhe
argumentet që sjell ky dokument në mbështetje të kërkesës. Me vendimin e ndërmjetëm të datës
20.02.2024, Gjykata vendosi rrëzimin e kërkesës.
IV
Vlerësimi i Gjykatës Kushtetuese
A. Për juridiksionin e Gjykatës Kushtetuese
36. Gjykata ka pohuar se juridiksioni kushtetues e merr përcaktimin e natyrës dhe kufijve
të tij drejtpërdrejt nga neni 124 i Kushtetutës, sipas të cilit: “1. Gjykata Kushtetuese zgjidh
mosmarrëveshjet kushtetuese dhe bën interpretimin përfundimtar të saj. 2. Gjykata Kushtetuese i
nënshtrohet vetëm Kushtetutës.”. Kjo dispozitë kushtetuese përcakton funksionin themelor të saj,
që lidhet me dhënien e drejtësisë kushtetuese nëpërmjet interpretimit përfundimtar të normës
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 26
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
kushtetuese, ndërkohë që juridiksioni kushtetues detajohet në dispozitat e tjera të Kushtetutës, ku
veçanërisht neni 131 parashikon kompetencën kushtetuese sipas natyrës së çështjes. Megjithatë,
Gjykata vendos edhe për çështje që parashikohen shprehimisht në norma të tjera kushtetuese (shih
vendimet nr. 1, datë 23.01.2023; nr. 38, datë 09.12.2022; nr. 36, datë 04.11.2021 të Gjykatës
Kushtetuese). Nga ana tjetër, po në drejtim të juridiksionit të saj, Gjykata ka theksuar se natyra e
pretendimeve të ngritura është një nga elementet përcaktues të juridiksionit kushtetues për
shqyrtimin e një çështjeje konkrete dhe se, në përputhje me kompetencat e parashikuara nga
Kushtetuta, ajo e përcakton vetë juridiksionin e saj gjatë shqyrtimit të çështjeve, rast pas rasti (shih
vendimet nr. 29, datë 02.07.2021; nr. 4, datë 15.02.2021 të Gjykatës Kushtetuese).
37. Gjykata vëren se në datën 24.02.2021 ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe AADF-së
është lidhur Marrëveshja për Themelimin e Fondacionit dhe, në vijim, mes Ministrisë së Kulturës
dhe FMB-së është lidhur Marrëveshja e Administrimit, me anë të së cilës fondacionit i është dhënë
e drejta ekskluzive dhe detyrimi për administrimin indirekt të pasurisë kulturore dhe të të drejtave
e detyrimeve të tjera të parashikuara në këtë marrëveshje, në përputhje me legjislacionin e
zbatueshëm dhe marrëveshjen e bashkëpunimit (pika 4.1 e marrëveshjes). Në mbështetje të nenit
172, pika 5, të ligjit nr. 27/2018, që parashikon se marrëveshja i nënshtrohet miratimit në Kuvend
në rastet e administrimit të pasurive kulturore me rëndësi universale, Kuvendi ka miratuar ligjin
nr. 50/2022, i cili është botuar në Fletoren Zyrtare nr. 108, datë 29.07.2022. Ligji nr. 50/2022 në
nenin 1 të tij parashikon: “Miratohet marrëveshja për administrimin e nënzonave të trashëgimisë
kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet Ministrisë së
Kulturës dhe Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit, sipas tekstit që i bashkëlidhet këtij ligji”,
kurse në nenin 2 parashikon hyrjen në fuqi 15 ditë pas botimit në Fletoren Zyrtare.
38. Gjykata thekson, së pari, se ligji nr. 50/2022, ashtu si edhe çdo ligj tjetër, nuk
përjashtohet nga kontrolli kushtetues në kuptim të përmbajtjes së nenit 131, pika 1, shkronja “a”,
të Kushtetutës. Megjithatë, duke pasur parasysh përmbajtjen e ligjit objekt kërkese, edhe pse palët
në proces nuk kanë paraqitur pretendime në këtë drejtim, Gjykata vlerëson të ndalet paraprakisht
në vlerësimin e juridiksionit të saj për kontrollin e akteve objekt kërkese. Për rrjedhojë, Gjykata
vlerëson të vërë në diskutim çështjen e juridiksionit të saj për kontrollin e ligjit miratues në aspektin
substancial, pra për kontrollin e Marrëveshjes së Administrimit të lidhur ndërmjet Ministrisë së
Kulturës dhe FMB-së, bashkëlidhur ligjit nr. 50/2022.
39. I pyetur në seancë plenare në lidhje me natyrën e kësaj kontrate, subjekti i interesuar
Kuvendi u përgjigj se marrëveshja e miratuar me ligjin nr. 50/2022, si akt normativ i miratuar nga
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 27
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
Kuvendi me procedurë parlamentare, është jashtë sferës së përkufizimeve të Kodit Civil dhe Kodit
të Procedurave Administrative. Sipas këtij subjekti, çfarëdo karakteri të ketë në vetvete
Marrëveshja e Administrimit (sui generis, hibride apo në sferën e së drejtës publike) fakt i
pakundërshtueshëm është se ajo ka marrë fuqinë dhe efektin e ligjit, pra është akt normativ (ligj) i
miratuar nga Kuvendi në përputhje me funksionin e tij ligjvënës.
40. Gjykata vëren se sipas jurisprudencës kushtetuese vetëm aktet normative mund të jenë
objekt i kontrollit abstrakt dhe, në këtë kuptim, karakteri normativ i aktit të kundërshtuar është
elementi përcaktues që ndan juridiksionin kushtetues nga ai i gjykatave të zakonshme. Për këtë
qëllim, gjatë ushtrimit të kontrollit abstrakt të normës, Gjykata ndalet, paraprakisht, në natyrën e
aktit të kundërshtuar, çka lidhet drejtpërdrejt me juridiksionin kushtetues për shqyrtimin
substancial të tij (shih vendimet nr. 29, datë 02.07.2021; nr. 86, datë 30.12.2016 të Gjykatës
Kushtetuese). Një akt me karakter normativ vendos norma të përgjithshme sjelljeje me karakter
abstrakt, i shtrin efektet mbi një kategori të pacaktuar subjektesh dhe nuk është shterues në
zbatimin e tij (shih vendimet nr. 29, datë 02.07.2021; nr. 86, datë 30.12.2016; nr. 14, datë
21.03.2014 të Gjykatës Kushtetuese). Natyra normative e aktit është e lidhur me fuqinë e
përgjithshme të tij, në pikëpamje të aftësisë për të prekur situatën juridike të personave juridikë
apo fizikë me anë të krijimit të të drejtave ose detyrimeve për ta (shih vendimin nr. 29, datë
02.07.2021 të Gjykatës Kushtetuese).
41. Gjykata thekson se, në parim, ligjet kanë natyrë të përgjithshme, çka është ndër tiparet
tipike dhe thelbësore të akteve me natyrë normative dhe që i dallojnë ato nga aktet me natyrë
individuale. Në këtë kuptim, Gjykata thekson se ajo nuk vë në diskutim natyrën jo normative të
vetë Marrëveshjes së Administrimit, palë të së cilës janë një institucion publik me personalitet
juridik, Ministria e Kulturës dhe një person juridik privat, FMB-ja. Qëllimi i kësaj marrëveshjeje,
si një akt vullneti mes palëve, është administrimi efektiv, sipas një modeli administrimi indirekt të
pasurisë së trashëgimisë kulturore, i parashikuar nga ligji, që synon konservimin, mbrojtjen dhe
rritjen e vlerave të trashëgimisë kulturore të pasurisë kulturore, përmes së cilës, Ministria e
Kulturës, si përfaqësuese e Qeverisë së Republikës së Shqipërisë, i jep FMB-së të drejtën
ekskluzive dhe detyrimin për administrimin indirekt të pasurisë kulturore dhe të të drejtave dhe
detyrimeve të tjera të parashikuara në këtë marrëveshje, duke përcaktuar të drejtat dhe detyrimet e
fondacionit, por pa u kufizuar në to.
42. Si përjashtim nga rregulli i përgjithshëm i natyrës së akteve normative, ligjvënësi ka
zgjedhur të parashikojë në legjislacionin e brendshëm modele të tilla që lejojnë Kuvendin të
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 28
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
ndërhyjë për miratimin edhe të akteve që, pavarësisht se nuk normojnë rregulla të përgjithshme
sjelljeje, mbartin në vetvete interes publik ose kombëtar. Gjykata në jurisprudencën e saj ka
theksuar se ruajtja e trashëgimisë kulturore dhe, kur është e mundur, administrimi i saj, kanë për
qëllim, ndër të tjera, kujdesin për burimet historike, kulturore dhe artistike, mbrojtja dhe
promovimi i të cilave u përket autoriteteve shtetërore dhe, në këtë drejtim, ato gëzojnë një hapësirë
vlerësimi në përcaktimin e interesit të përgjithshëm të shoqërisë (shih vendimin nr. 29, datë
02.07.2021 të Gjykatës Kushtetuese).
43. Në rastin konkret rezulton se neni 53 i ligjit nr. 27/2018 ka bërë klasifikimin e pasurive
kulturore të paluajtshme, për sa i përket rëndësisë së tyre kulturore, kërkimore dhe rëndësisë
sociale, ku në kategorinë “me rëndësi universale” bëjnë pjesë vlerat e paluajtshme kulturore që
janë në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Në vijim, në nenin 172, pika 5, të këtij ligji
është parashikuar se në rastet kur administrimi i pasurive të trashëgimisë kulturore me rëndësi
universale kryhet nga persona juridikë jofitimprurës, marrëveshja e lidhur nga ministria
përgjegjëse për trashëgiminë kulturore me fondacionin e posaçëm për administrimin i nënshtrohet
miratimit në Kuvend.
44. Në kuptim të sa më sipër, Parku Kombëtar i Butrintit përfaqëson një nga zonat e
trashëgimisë kulturore, arkeologjike, mjedisore dhe turistike të vendit. Për shkak të vlerave të tij
historiko-kulturore qyteti antik i Butrintit është përfshirë në Listën e Monumenteve të Mbrojtura
të Pasurisë Kombëtare dhe në vitin 1992 ai është përfshirë edhe në Listën e Trashëgimisë Botërore
të UNESCO-s. Për rrjedhojë, qëllimi i parashikimit përmes ligjit nr. 27/2018 të ndërhyrjes së
Kuvendit në këtë rast, si përfaqësues i vullnetit të popullit, lidhet me detyrimin e shtetit, të
sanksionuar në Kushtetutë dhe Konventën e Parisit, për mbrojtjen dhe ruajtjen e këtyre vlerave të
pasurisë universale. Nisur nga kjo premisë, edhe pse në rastin konkret jemi para një përjashtimi
nga rregulli i natyrës së përgjithshme të aktit të miratuar nga Kuvendi, natyra e pasurisë kulturore
kombëtare në fjalë përcakton edhe interesin publik në rastin konkret, i cili, në vlerësimin e
ligjvënësit, është i tillë që nuk mund të vlerësohet apo përcaktohet nga organe të tjera të pushtetit
publik. Gjykata vlerëson se edhe pse tipikisht nuk jemi para një akti me karakter të përgjithshëm,
që ka normuar rregulla të përgjithshme të sjelljeve, marrëveshja që i bashkëlidhet ligjit nr. 50/2022
ka marrë, për këtë shkak, veshje formale me ligj.
45. Megjithatë, kjo nuk është e mjaftueshme për të përcaktuar juridiksionin kushtetues në
rastin konkret, për sa kohë që ai nuk aktivizohet automatikisht vetëm sepse një akt i caktuar me
natyrë jo normative vishet formalisht me ligj për shkak të miratimit të tij nga Kuvendi, për sa kohë
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 29
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
ai është i lidhur ngushtësisht edhe me natyrën kushtetuese të pretendimeve të ngritura. Gjykata
vëren se kërkuesi nuk ka ngritur pretendime në lidhje me procedurën parlamentare të miratimit të
akteve objekt kërkese, pra për anën formale, por pretendimet e parashtruara në kërkesë kanë të
bëjnë me anën përmbajtësore të këtyre akteve. Kërkuesi ka pretenduar se parashikimet e
marrëveshjes bien ndesh me identitetin kombëtar dhe trashëgiminë kulturore, si dhe me parimet e
shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve normative, të ligjshmërisë, të kontrollit të financave
publike, të ndarjes e balancimit të pushteteve dhe atë të autonomisë vendore, pretendime këto që,
për nga natyra e tyre, bëjnë pjesë në juridiksionin kushtetues.
46. Për sa më sipër, Gjykata arrin në përfundimin se ajo ka juridiksion për kontrollin e
kushtetutshmërisë së akteve objekt kërkese, në kuptim të nenit 131, pika 1, shkronja “a”, të
Kushtetutës, për sa kohë që jo vetëm që marrëveshja e miratuar me ligjin nr. 50/2022 dhe që i
bashkëlidhet atij për këtë shkak ka marrë veshje formale me ligj, por edhe bazuar në natyrën
kushtetuese të pretendimeve të parashtruara në kërkesë, që janë elementet përcaktuese të
juridiksionit kushtetues.
B. Për legjitimimin e kërkuesit
B.1. Për legjitimimin ratione personae
47. Çështjen e legjitimimit (locus standi) Gjykata e ka vlerësuar si një ndër aspektet
kryesore që lidhet me vënien në lëvizje të një procesi kushtetues. Në lidhje me subjektin kushtetues
jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit, të parashikuar në nenin 134, pika 1, shkronja
“c”, të Kushtetutës dhe nenin 49, pika 1, të ligjit nr. 8577/2000, Gjykata ka theksuar se interesi
publik i këtyre funksionarëve publikë është i prezumuar, pasi një kërkesë e tyre vë në lëvizje një
kontroll abstrakt e objektiv të aktit normativ dhe interesi që kërkohet të mbrohet lidhet me
respektimin e parimeve kushtetuese dhe me funksionimin e rregullt të shtetit të së drejtës (shih
vendimet nr. 35, datë 15.06.2023; nr. 18, datë 07.07.2022; nr. 55, datë 27.07.2016 të Gjykatës
Kushtetuese).
48. Në këtë kuptim, Gjykata vlerëson se kërkuesi legjitimohet ratione personae si në
aspektin formal, në kushtet kur kërkesa është paraqitur nga një numër prej 36 deputetësh të
Kuvendit, ashtu edhe substancial për vënien në lëvizje të kontrollit abstrakt të pajtueshmërisë me
Kushtetutën të akteve objekt kërkese.
B.2. Për legjitimimin ratione temporis
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 30
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
49. Sipas subjekteve të interesuara, Kuvendit dhe FMB-së, në lidhje me pretendimin për
cenimin e parimit të ligjshmërisë kërkuesi nuk legjitimohet ratione temporis, pasi argumentet kanë
të bëjnë me antikushtetutshmërinë e ligjit nr. 27/2018 dhe VKM-ve nr. 279/2019 e nr. 625/2019,
për rrjedhojë është paraqitur jashtë afatit ligjor 2-vjeçar të përcaktuar nga neni 50, pika 1, i ligjit
nr. 8577/2000.
50. Sipas nenit 50, pika 1, të ligjit nr. 8577/2000, afati për paraqitjen e kërkesës për
kontrollin e pajtueshmërisë së ligjit ose të akteve të tjera normative me Kushtetutën është 2 vjet
nga hyrja në fuqi e aktit. Ligji nr. 50/2022 është botuar në Fletoren Zyrtare nr. 108, datë 29.07.2022
dhe ka hyrë në fuqi 15 ditë pas botimit, kurse kërkesa është paraqitur në Gjykatë më 14.11.2022,
pra brenda afatit ligjor. Për rrjedhojë, kërkuesi legjitimohet edhe ratione temporis.
51. Gjykata vëren, gjithashtu, se edhe pse nuk janë objekt i kërkesës në shqyrtim, në
përmbajtje të saj janë ngritur pretendime që kanë të bëjnë me përmbajtjen dhe zbatimin e neneve
171 dhe 172 të ligjit nr. 17/2018. Po kështu, kërkuesi ka kundërshtuar edhe përmbajtjen e
parashikimeve të VKM-ve nr. 279/2019 dhe nr. 625/2019, pasi në kundërshtim me nenin 118 të
Kushtetutës i kanë dhënë KKMPK-së, organi që ka vendosur dhënien e statusit “partner strategjik”
AADF-së, kompetenca përtej atyre të dhëna me ligj, duke cenuar kështu rezervën ligjore. Gjykata
konstaton se ligji nr. 27/2018 është botuar në Fletoren Zyrtare nr. 86, datë 12.06.2018 dhe ka hyrë
në fuqi 15 ditë pas botimit, kurse VKM-të janë botuar në Fletoret Zyrtare nr. 64, datë 06.05.2019
dhe nr. 132, datë 25.09.2019, çka përcakton edhe momentin e hyrjes në fuqi të këtyre akteve dhe
nga i cili fillon edhe afati 2-vjeçar për të kërkuar kontrollin abstrakt të pajtueshmërisë me
Kushtetutën. Për rrjedhojë, kërkuesi nuk legjitimohet ratone temporis për kundërshtimin e këtyre
akteve normative, pasi pretendimet e tij janë paraqitur jashtë afatit ligjor 2-vjeçar.
B.3. Për legjitimimin ratione materiae
52. Gjykata, referuar thelbit të kërkesës në shqyrtim, vëren se kërkuesi ka pretenduar se
ligji nr. 50/2022 ka cenuar identitetin kombëtar dhe trashëgiminë kulturore, pasi shteti ka hequr
dorë nga detyrimi për të ruajtur, administruar e zhvilluar Parkun si përfaqësues i identitetit dhe
trashëgimisë kombëtare, duke ia dhënë me koncesion një personi juridik privat edhe pse këto
prerogativa i takojnë si detyrim sovran dhe ekskluziv shtetit shqiptar dhe nuk mund të transferohen
te një subjekt privat. Po në këtë drejtim, kërkuesi ka pretenduar se statuti dhe Marrëveshja për
Themelimin e Fondacionit parashikojnë se shteti do të luajë rolin e tij nëpërmjet një përfaqësimi
të paqenë në Bordin e Drejtorëve, i cili përbëhet nga 5 anëtarë, të përcaktuar në mënyrë nominale,
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 31
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
ku përfaqësuesit e shtetit janë në pakicë dhe ku vetëm ministrja paraqitet në cilësi shtetërore, ndërsa
përfaqësuesi tjetër nuk ka asnjë funksion shtetëror. Po sipas kërkuesit, është cenuar edhe parimi i
shtetit të së drejtës dhe i hierarkisë së akteve normative, pasi ligji nr. 50/2022 është nxjerrë në
kundërshtim me nenin 122 të Kushtetutës, për sa kohë që në Konventën e Parisit nuk ka asnjë
dispozitë që lejon menaxhimin ose administrimin e pasurive kulturore kombëtare nga ente/OJF
private, ndërkohë që ky është detyrim dhe përgjegjësi ekskluzive dhe e patransferueshme e shtetit
palë.
53. Sipas subjekteve të interesuara, Kuvendit dhe Këshillit të Ministrave, pretendimi për
cenimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kulturore lidhet me përbërjen e Bordit të
Drejtorëve të FMB-së, parashikime që nuk janë pjesë e Marrëveshjes së Administrimit, por e aktit
të themelimit të fondacionit, i cili nuk është objekt i këtij gjykimi. Sipas këtyre subjekteve, shteti
nuk zhvishet në asnjë moment nga përgjegjësia e tij për ruajtjen dhe zhvillimin e pasurisë kulturore
të Butrintit, pasi ai, nëpërmjet Ministrisë së Kulturës, është edhe administrues, edhe kontrollues.
54. Sipas subjektit të interesuar, FMB-së, pretendimet për mënyrën e krijimit, statutin,
organizimin e brendshëm, si dhe procedurën e shpalljes së tij partner strategjik i përkasin
juridiksionit të zakonshëm gjyqësor, për rrjedhojë nuk mund të shqyrtohen nga Gjykata.
55. Gjykata, duke pasur parasysh thelbin e këtyre pretendimeve të kërkuesit, vlerëson se
ato kanë të bëjnë në thelb me përmbushjen e detyrimit nga ana e shtetit për respektimin dhe
mbrojtjen e pasurisë kulturore universale e lidhur kjo me identitetin kombëtar, si detyrime që
burojnë nga Kushtetuta dhe Konventa e Parisit, e cila si një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar
që ka epërsi mbi ligjet e vendit, përcakton detyrimin e shtetit që në miratimin e kuadrit ligjor të
brendshëm të ruajë dhe mbrojë rolin parësor të shtetit për mbrojtjen dhe konservimin e pasurisë së
trashëgimisë kulturore. Për rrjedhojë, Gjykata vlerëson se këto pretendime me natyrë kushtetuese
do të shqyrtohen në vijim së bashku, në këndvështrim të parimit të identitetit kombëtar dhe të
trashëgimisë kulturore të lidhur me parimin e shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve ligjore.
Kurse për sa u përket pretendimeve të kërkuesit, po në drejtim të identitetit kombëtar dhe
trashëgimisë kulturore, që kanë të bëjnë me raportin e përfaqësimit të shtetit në Bordin e Drejtorëve
sipas statutit dhe Marrëveshjes për Themelimin e Fondacionit, Gjykata vlerëson se ato nuk mund
të merren në shqyrtim prej saj për sa kohë që aktet e formimit dhe organizimit të brendshëm të
FMB-së nuk janë objekt kërkese dhe nuk i nënshtrohen kontrollit kushtetues.
56. Kërkuesi ka pretenduar cenimin e parimit të ligjshmërisë të parashikuar nga neni 118
i Kushtetutës, për shkak të procedurës për dhënien e statusit “partner strategjik” AADF-së. Sipas
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 32
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
tij, ligji nr. 27/2018 nuk i ka dhënë kompetenca KKMPK-së që të vlerësojë si të tillë një subjekt
që synon të marrë administrimin e një pasurie kulturore me vlera universale dhe ky organ ka
kompetencë të miratojë vetëm strategjitë për administrim të qëndrueshëm ekonomik dhe format e
bashkëpunimit në trashëgiminë kulturore. Sipas kërkuesit, ky parim cenohet edhe nga përmbajtja
e VKM-së nr. 279/2019, me të cilën Këshilli i Ministrave ka autorizuar KKMPK-në me më shumë
kompetenca nga ato që i ka dhënë Kuvendi me ligjin nr. 27/2018 dhe VKM-në nr. 625/2019, duke
i dhënë KKMPK-së një kompetencë që nuk e ka sipas ligjit dhe as nuk mund ta kryejë, nisur dhe
nga kriteret që përcaktojnë emërimin e anëtarëve të këtij organi. Sipas kërkuesit, duke qenë se
AADF-ja e gëzon statusin në mënyrë antiligjore, ekzistenca e FMB-së është antikushtetuese.
57. Sipas subjektit të interesuar, Këshillit të Ministrave, argumentet e kërkuesit në lidhje
me parimin e ligjshmërisë lidhen me akte ligjore ose nënligjore që nuk janë objekt i këtij gjykimi
kushtetues. Sipas këtij subjekti, vlerësimi i partnerit strategjik është bërë nga KKMPK-ja në bazë
të kritereve të parashikuara nga dispozitat e ligjit nr. 27/2018 dhe aktet e tjera nënligjore dhe
kriteret e referuara nga kërkuesi si antikushtetuese janë përcaktuar në VKM-të nr. 279/2019 dhe
nr. 625/2019, të cilat për sa kohë nuk janë pjesë e objektit të kërkesës nuk mund t’i nënshtrohen
shqyrtimit kushtetues.
58. Gjykata vëren se në mbështetje të parashikimeve të ligjit nr. 27/2018, AADF-ja, një
organizatë jofitimprurëse, e organizuar dhe themeluar sipas ligjeve të shtetit të Delaware, SHBA,
që vepron përmes degës së saj në Shqipëri, e regjistruar me vendimin nr. 359, datë 18.03.2011 të
Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë, në datën 15.10.2019 i ka paraqitur ministrisë përgjegjëse
shprehjen e interesit për krijimin e fondacionit të posaçëm për administrimin indirekt të pasurisë
kulturore në nënzonat A3 të Parkut të Butrintit. Me vendimin nr. 3, datë 06.04.2020, KKMPK-ja
ka vendosur vlerësimin si partner strategjik të AADF-së për themelimin e fondacionit të posaçëm.
Në datën 24.02.2021 ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe AADF-së është lidhur Marrëveshja për
Themelimin e Fondacionit dhe, në vijim, mes Ministrisë së Kulturës dhe FMB-së, është lidhur
Marrëveshja e Administrimit, që është objekt i këtij gjykimi.
59. Gjykata vëren se pretendimet e kërkuesit në këtë drejtim kanë të bëjnë me statusin që
i është njohur AADF-së si partner strategjik, pra në thelb me përmbajtjen e vendimit të KKMPKsë, i cili, jo vetëm që nuk është pjesë e këtij gjykimi, por për nga natyra e tij është një akt individual,
për rrjedhojë Gjykata nuk ka juridiksion ratione materiae për shqyrtimin e tij.
60. Kërkuesi ka pretenduar edhe cenimin e parimit të kontrollit të financave publike, pasi
shmanget tërësisht kontrolli i shtetit për të ardhurat që do të gjenerohen nga një pasuri kombëtare.
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 33
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
Kërkuesi ka pretenduar se duke qenë se objekti i Marrëveshjes së Administrimit është, ndër të
tjera, dhënia në administrim e pasurisë publike, me qëllim rritjen e të ardhurave për ta përmirësuar
atë, kurrsesi nuk mund të shmanget kontrolli i KLSH-së. Sipas tij, me krijimin e FMB-së i hiqet
mundësia KLSH-së të kontrollojë se çfarë bëhet me paratë e pasurisë publike, sepse ajo është
subjekt privat dhe nuk auditohet nga ky organ, ndalim ky i shprehur në pikën 26.5 të statutit.
61. Sipas subjektit të interesuar, Kuvendit, pretendimi për cenimin e nenit 163 të
Kushtetutës është i pabazuar, pasi fondacioni është një OJF, për rrjedhojë mënyra e administrimit
të të ardhurave rregullohet sipas ligjit nr. 8788/2001. Sipas këtij subjekti, neni 26 i statutit të FMBsë nuk e pengon KLSH-në të ushtrojë kontroll në pjesën e fondeve që kanë burim buxhetin e shtetit
dhe as ligji nr. 50/2022 nuk përmban ndonjë ndalim që fondet e buxhetit të shtetit të kontrollohen
nga ky organ.
62. Sipas subjektit të interesuar, Këshillit të Ministrave, ky pretendim i referohet nenit 5,
pika 1, shkronja “o”, të aktit të themelimit të FMB-së, që nuk është objekt i këtij gjykimi kushtetues
dhe në asnjë dispozitë të Marrëveshjes së Administrimit ose ligjit nr. 50/2022 nuk është
parashikuar përjashtimi i veprimtarisë së FMB-së nga auditimi i KLSH-së. Sipas këtij subjekti,
objekt auditimi nga KLSH-ja është përdorimi i fondeve të transferuara në fondacion nga shteti
shqiptar, si dhe veprimtaria ekonomike në tërësi e tij në menaxhimin e të ardhurave që vijnë nga
Parku, si pasuri publike, por jo fondet që investohen nga AADF-ja.
63. Sipas subjektit të interesuar, FMB-së, Marrëveshja e Administrimit nuk ndalon
ushtrimin e kontrollit nga KLSH-ja dhe parashikimet e nenit 26.5 të statutit nuk pengojnë
kontrollin e fondeve që kanë burim buxhetin e shtetit. Sipas tij, fondet e financuara nga AADF-ja
nuk janë objekt i KLSH-së, pasi ato nuk janë fonde publike të shtetit shqiptar, duke qenë AADFja subjekt i kontrollit nga autoritetet përkatëse të përcaktuara në statutin e themelimit.
64. Subjekti i interesuar, KLSH-ja, në prapësimet e tij drejtuar Gjykatës, është shprehur
se Marrëveshja e Administrimit bie ndesh me nenin 162 të Kushtetutës, pasi për nga natyra e saj
juridike pasuria që jepet në administrim është brenda fushës së kompetencës së KLSH-së,
ndërkohë që ligji e pengon këtë organ në ushtrimin e funksionit dhe kompetencave të tij. KLSHja ka pretenduar se përmbajtja e pikës 5 të nenit 26 të statutit të FMB-së dhe e nenit 18 të
Marrëveshjes për Themelimin e Fondacionit cenojnë sferën e kompetencave dhe pavarësinë e
KLSH-së dhe ato janë pjesë integrale e vetë Marrëveshjes së Administrimit, duke cenuar edhe
parimin e shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve juridike, pasi me një ligj të miratuar me
shumicë të thjeshtë cenohen kompetencat e miratuara me shumicë të cilësuar. Në seancën plenare
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 34
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
publike të datës 30.11.2023, përfaqësuesi i KLSH-së ndryshoi qëndrim në lidhje me këtë
pretendim, duke kërkuar interpretim pajtues të dispozitave të ligjit nr. 50/2022 dhe të kuadrit ligjor
të auditimit të jashtëm në sektorin publik, me qëllim sqarimin e kompetencave që ka KLSH-ja për
auditimin e mënyrës së përdorimit, administrimit dhe mbrojtjes së fondeve publike që lidhen me
Parkun e Butrintit.
65. Sipas nenit 162, pika 1, të Kushtetutës, KLSH-ja është institucioni më i lartë i
kontrollit ekonomik e financiar. Ajo u nënshtrohet vetëm Kushtetutës dhe ligjeve dhe sipas nenit
163 të saj, KLSH-ja kontrollon: a) veprimtarinë ekonomike të institucioneve shtetërore e të
personave të tjerë juridikë shtetërorë; b) përdorimin dhe mbrojtjen e fondeve shtetërore nga organet
e pushtetit qendror dhe atij vendor; c) veprimtarinë ekonomike të personave juridikë, në të cilët
shteti ka më shumë se gjysmën e pjesëve ose të aksioneve, ose kur huatë, kreditë dhe detyrimet e
tyre garantohen nga shteti. Në kuptim të këtyre kompetencave, Gjykata, referuar përmbajtjes së
akteve të kundërshtuara, vëren se ato nuk përmbajnë parashikime që të mos lejojnë ushtrimin e
kompetencës kushtetuese të këtij organi për kontrollin e përdorimit të fondeve publike në
kundërshtim me parashikimin kushtetues. Bazuar edhe në aktet e administruara gjatë këtij gjykimi,
ashtu si edhe në qëndrimet e vetë palëve, Gjykata konstaton se në rastin konkret nuk vihet në
diskutim e drejta e KLSH-së për ushtrimin e kompetencës së saj për kontrollin e fondeve publike
të administruara nga FMB-ja, për sa kohë që ushtrimi i kësaj kompetence është i lidhur me natyrën
e fondeve (burimin e tyre) dhe jo të entitetit që i administron ato, ndërkohë që nga ky kontroll
përjashtohen vetëm kontributet financiare që vijnë nga burime të tjera jopublike dhe që i
nënshtrohen parashikimeve të legjislacionit në fuqi dhe të vetë marrëveshjes. Për rrjedhojë, në
vlerësimin e Gjykatës ky pretendim është haptazi i pabazuar.
66. Kërkuesi ka pretenduar edhe cenimin e parimit të ndarjes dhe balancimit të pushteteve
dhe atë të autonomisë vendore, pasi në momentin e miratimit të ligjit nr. 50/2022, neni 54, shkronja
“e”, i ligjit nr. 139/2015 parashikonte kompetencën e këshillit bashkiak që të vendoste me shumicë
të cilësuar miratimin e tjetërsimit ose dhënies në përdorim të pronave të tretëve, ndërkohë që
Bashkia Sarandë nuk është konsultuar dhe nuk është shprehur me votim për kalimin në përdorim
të sipërfaqeve që administroheshin prej saj. Sipas kërkuesit, shkelja e parashikimeve të Kartës
Evropiane të Autonomisë Vendore ka të bëjë me heqjen e rolit të pushtetit vendor për planet
zhvillimore të zonës, por edhe për mbledhjen e të ardhurave nga aktivitete të kryera në territorin e
asaj bashkie, mungesën e konsultimit paraprakisht me autoritetet vendore, duke munguar një
vendimmarrje ose thjesht një diskutim në këshillin bashkiak, si dhe injorimin e opinionit të
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 35
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
banorëve të zonës, të cilët kanë protestuar disa herë në hyrje të Parkut të Butrintit dhe kanë qenë
pjesëmarrës në tryezat e organizuara nga shoqëria civile. Kërkuesi ka pretenduar se nëpërmjet ligjit
nr. 50/2022, Bashkisë së Sarandës po i hiqet ushtrimi i kompetencave të saj për Butrintin dhe
zhvillimet rreth tij, siç janë ato të infrastrukturës mbështetëse.
67. Sipas subjekteve të interesuara, Kuvendit dhe Këshillit të Ministrave, ky pretendim
është i pabazuar, pasi kjo pasuri nuk ka qenë asnjëherë në administrim të pushtetit lokal, por të
Ministrisë së Kulturës, për shkak të rëndësisë së saj si pasuri kulturore universale. Sipas subjektit
të interesuar, Këshillit të Ministrave, për sa u përket veprimeve me karakter ndërtimor, ato kryhen
në përputhje me përcaktimet e legjislacionit në fuqi, në rastin konkret atij për planifikimin dhe
zhvillimin e territorit, në bazë të të cilit organet vendore janë ato që miratojnë aktet në funksion të
zhvillimit të territorit. Sipas këtij subjekti, Marrëveshja e Administrimit nuk parashikon heqjen e
këtyre kompetencave dhe as shmangien e këtyre organeve, si dhe nuk përmban asnjë dispozitë që
të cenojë të drejtën e bashkisë për të arkëtuar taksat dhe tarifat vendore sipas legjislacionit në fuqi.
Po sipas tij, përpara miratimit të marrëveshjes është kryer një proces i gjatë konsultimi, janë
zhvilluar një sërë tryezash e takimesh me palë të interesuara, ekspertë, si dhe konsultimi publik
sipas parashikimeve ligjore në fuqi.
68. Sipas subjektit të interesuar, FMB-së, Parku i Butrintit nuk ka qenë asnjëherë në
administrim të pushtetit lokal, por në administrim të Ministrisë së Kulturës, për shkak të rëndësisë
si pasuri kulturore universale. Sipas tij, duke marrë në konsideratë rekomandimet e UNESCO-s,
ministria ka zhvilluar disa seanca konsultimesh në nivel vendor dhe qendror.
69. Gjykata vëren se në përgjigje të informacionit të kërkuar nga Gjykata, Bashkia e
Sarandës, me shkresën nr. 4/1 prot., datë 23.01.2023, ka informuar Gjykatën se bazuar në VKMtë nr. 531, datë 31.10.2002, nr. 495, datë 22.07.2014 dhe nr. 82, datë 02.03.2000, Parku Kombëtar
i Butrintit është shpallur në mbrojtje të shtetit dhe për administrimin e tij është ngarkuar Zyra e
Administrimit dhe Koordinimit (ZAK), njësi nën juridiksionin e Ministrisë së Kulturës. Gjykata
vëren, gjithashtu, se sipas VKM-së nr. 450, datë 01.07.1998 “Për administrimin e qytetit antik të
Butrintit”, ky i fundit, si pjesë e trashëgimisë kulturore kombëtare dhe asaj botërore, vihet tërësisht
në konservimin e Ministrisë së Kulturës (pika 1). Për arsye të administrimit të Parkut Kombëtar të
Butrintit është krijuar dhe ZAK-ja, e cila është në varësinë e Ministrisë së Kulturës (pika 2). Në
këtë kuptim, Gjykata evidenton se Parku Kombëtar i Butrintit në momentin e miratimit të ligjit nr.
50/2022 ka qenë në administrim të pushtetit qendror, konkretisht të Ministrisë së Kulturës. Për
rrjedhojë, kjo pasuri nuk bën pjesë në atë kategori që kërkon pëlqimin ose vendimmarrjen e
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 36
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
organeve të njësisë së qeverisjes vendore për tjetërsimin e administrimit të saj. Gjithsesi Gjykata,
bazuar edhe në rekomandimet e raportit të misionit të përbashkët UNESCO/ICOMOS të vitit 2022,
thekson se palët gjatë zbatimit të marrëveshjes duhet të zhvillojnë mekanizmat për pjesëmarrjen e
komuniteteve lokale në administrimin e Parkut të Butrintit, brenda parashikimeve të planit
strategjik të menaxhimit të integruar.
70. Megjithatë, bazuar në thelbin e këtyre pretendimeve të kërkuesit në këtë drejtim,
Gjykata vlerëson se ato kanë të bëjnë me përplasje mes akteve ligjore në fuqi, konkretisht mes
përmbajtjes së ligjit nr. 50/2022 dhe ligjit nr. 139/2015 që parashikon kompetencat e këshillit
bashkiak për miratimin e tjetërsimit ose dhënies në përdorim të pronave që janë në pronësi të
bashkisë për të tretët. Për rrjedhojë, në rastin konkret gjendemi para një konflikti ndërmjet normave
ligjore të të njëjtit nivel, çështje që del jashtë juridiksionit kushtetues për sa kohë që nuk është
detyrë e kësaj Gjykate shqyrtimi i përplasjeve dhe papajtueshmërive mes dy akteve normative të
të njëjtit nivel dhe as mënyra e të kuptuarit, e të zbatuarit të akteve normative dhe e harmonizimit
ndërmjet dispozitave të tyre me akte normative të tjera (shih vendimet nr. 35, datë 15.06.2023; nr.
20, datë 20.04.2021; nr. 5, datë 05.02.2015 të Gjykatës Kushtetuese). Për rrjedhojë, ky pretendim
nuk përfshihet në juridiksionin kushtetues, ndaj nuk mund të merret në shqyrtim nga Gjykata.
71. Për sa më sipër, Gjykata do të shqyrtojë në vijim, në lidhje me bazueshmërinë e tij në
themel, pretendimin e kërkuesit për cenimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kulturore të
lidhur me parimin e shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve ligjore.
C. Për themelin e pretendimeve
C.1. Për cenimin e identitetit kombëtar dhe trashëgimisë kulturore të lidhur me parimin e
shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë së akteve ligjore
72. Kërkuesi ka pretenduar se shteti ka hequr dorë nga detyrimi për të ruajtur, administruar
e zhvilluar Parkun e Butrintit, si përfaqësues i identitetit dhe trashëgimisë kombëtare, duke ia
dhënë atë me koncesion një personi juridik privat, për rrjedhojë FMB-ja ka marrë prerogativa që i
takojnë si detyrim sovran dhe ekskluziv shtetit, në kundërshtim me nenet 3 dhe 4 të Kushtetutës
dhe nenet 5 e 29 të Konventës së Parisit. Sipas tij, ligji nr. 50/2022 është nxjerrë në kundërshtim
me nenin 122 të Kushtetutës, për sa kohë që në Konventën e Parisit nuk ka asnjë dispozitë që lejon
menaxhimin ose administrimin e pasurive kulturore kombëtare nga ente/OJF private. Kurse për sa
i takon rolit të fondacioneve, Konventa e Parisit në nenin 17 parashikon se ato kanë si qëllim
“vetëm të ftojnë donacione” dhe se duhet të jenë vendase, jo të huaja. Kërkuesi ka pretenduar se
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 37
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
në relacionin e projektligjit nuk argumentohet arsyeja se përse duhej lidhur patjetër marrëveshja
me një subjekt privat dhe përse shteti shqiptar nuk paska fonde të mjaftueshme apo kapacitete të
tjera jofinanciare që të menaxhojë vetë një pasuri si Parku i Butrintit, duke pasur në konsideratë se
zhvillimi i zonave të caktuara mbart interes publik. Sipas kërkuesit, kriteret e parashikuara në ligjin
nr. 50/2022 përbëjnë trajtim favorizues të fondacionit në raport me subjektet e tjera private
potencialisht të interesuara për të konkurruar për këtë projekt zhvillimi, pasi kriteret kanë qenë
dekurajuese dhe të vështira për t`u përmbushur nga entitete të tjera. Kërkuesi ka pretenduar edhe
se raporti i misionit të përbashkët UNESCO/ICOMOS mbështet pretendimet e tij se ligji nr.
50/2022 nuk ruan rolin parësor të shtetit palë si garant i mbrojtjes së OUV-ve, por e zhvesh atë
nga atributet sovrane të identifikimit, mbrojtjes, konservimit, prezantimit dhe transferimit te brezat
e ardhshëm të pasurisë.
73. Subjekti i interesuar, Kuvendi, ka prapësuar se FMB-ja merr vetëm administrimin e
pasurisë kulturore dhe jo pronësinë e saj, ndërkohë që neni 17 i Konventës së Parisit parashikon
krijimin e fondacioneve për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore dhe nuk vendos kufizime për
formën, mënyrën ose subjektin të cilit duhet t’i kalojë ose jo në administrim një pasuri e tillë. Sipas
tij, modeli i zgjedhur bën të mundur që të ardhurat e realizuara nga administrimi të përdoren
ekskluzivisht për mbrojtjen e pasurisë kulturore me vlera universale, duke realizuar qëllimin e
rritjes së burimeve financiare në dispozicion të mbrojtjes së saj, Sipas këtij subjekti, neni 4 i
Konventës së Parisit nuk vendos ose imponon asnjë ekskluzivitet të autoriteteve shtetërore për të
garantuar identifikimin, mbrojtjen, konservimin, prezantimin dhe transmetimin e vlerave të
trashëgimisë kulturore, ndërkohë që ministria mbetet përgjegjëse dhe ruan rolin e saj kryesor në
menaxhimin e të gjithë trashëgimisë botërore të vendit dhe qenies si pika qendrore për këto çështje
dhe raportimin periodik pranë UNESCO-s. Ky rol garantohet përmes monitorimit të vazhdueshëm,
kontrollit fizik, kontrollit përmes lejeve, licencave dhe autorizimeve që duhet të marrë fondacioni
për çdo aktivitet në administrimin e pasurisë kulturore. Sipas këtij subjekti, raporti i misionit të
përbashkët UNESCO/ICOMOS ka fuqi rekomanduese dhe nuk përbën të drejtë ndërkombëtare të
detyrueshme dhe ai nuk ka ngritur shqetësime për mënyrën e menaxhimit të nënzonës A3 apo
pajtueshmërinë me Konventën e Parisit.
74. Subjekti i interesuar, Këshilli i Ministrave, ka prapësuar se modeli i administrimit të
Parkut të Butrintit përmes administrimit indirekt, ka ardhur si nevojë e gjetjes së vlerave të reja të
administrimit në funksion të konservimit, mbrojtjes dhe rritjes së vlerave të trashëgimisë kulturore,
pasi sistemi aktual i menaxhimit nuk garantonte në perspektivë mbrojtjen dhe ruajtjen e tyre, si
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 38
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
dhe nuk siguronte të ardhura sipas pritshmërive që duhet të ketë kjo pasuri me vlera universale.
Sipas tij, në asnjë dispozitë të marrëveshjes nuk parashikohet kalimi i pronësisë së Parkut të
Butrintit, e cila i mbetet shtetit përgjatë gjithë kohëzgjatjes së saj, ndërkohë që qëllimi i FMB-së
është mirëmenaxhimi i aseteve të pasurisë. Këshilli i Ministrave ka prapësuar se përzgjedhja e
formës së administrimit, qoftë të një pasurie që përbën vlerë të trashëgimisë kulturore, është
kompetencë që i takon vetë shtetit ndaj nuk mund të klasifikohet si shkelje e të drejtave dhe lirive
themelore sipas nenit 17 të Kushtetutës. Sipas tij, Konventa e Parisit nuk trajton mjetet dhe mënyrat
se si secili shtet në nivelin e brendshëm do të realizojë detyrimet e tij, ndërkohë që neni 17 i saj
nuk ndalon ngritjen, bashkëpunimin dhe përfshirjen e fondacioneve në administrimin e pasurive
kulturore dhe as nenet 5, 6 dhe 29 të konventës nuk parashikojnë ndonjë ndalim për modelin e
administrimit të pasurisë kulturore nga një fondacion. Sipas këtij subjekti, raporti
UNESCO/ICOMOS nuk sjell asnjë ndikim në gjykimin e kushtetutshmërisë së ligjit nr. 50/2022.
75. Subjekti i interesuar, FMB-ja, ka prapësuar se ai merr në administrim dhe jo në pronësi
pasurinë kulturore dhe qëllimi i tij është mbrojtja, ruajtja, zhvillimi, promovimi dhe menaxhimi
më i mirë i pasurisë kulturore. Sipas tij, kërkuesi nuk përmend asnjë të drejtë ose vlerë kushtetuese
që të jetë prekur dhe Ministria e Kulturës mbetet përgjegjëse dhe ruan rolin e saj kryesor në
menaxhimin e trashëgimisë botërore, si dhe vijon të veprojë si pika qendrore për të gjitha këto
çështje dhe raportimin te UNESCO. Sipas tij, neni 5 i Konventës së Parisit nuk vendos asnjë
detyrim menaxherial të autoritetit shtetëror për pasuritë kulturore, por përcakton detyrimet që
duhet të ndërmarrë shteti palë, nëpërmjet burimeve të brendshme, për të garantuar mbrojtjen,
konservimin dhe ruajtjen e pasurive kulturore, kurse neni 17 i saj inkurajon shtetet palë që të
krijojnë fondacione për mbledhjen e donacioneve dhe financimeve në fushën e trashëgimisë
kulturore. Po sipas FMB-së, raporti UNESCO/ICOMOS, që ka fuqi rekomanduese, nuk ka
shprehur shqetësime për kapërcimin e kufijve të Kushtetutës dhe ligjit ose mospërputhjen me
konventat ndërkombëtare.
76. Subjekti i interesuar, Avokati i Popullit, ka parashtruar se përmes Marrëveshjes së
Administrimit i janë dhënë FMB-së kompetenca mjaft të gjera, pasi ajo mund të vendosë vetë për
kryerjen e kërkimeve arkeologjike, miratimin e të gjitha llojeve të ndërhyrjeve dhe aktiviteteve në
pasurinë kulturore ose edhe për kufizime të përkohshme të lejimit të hyrjes në Park të
përfaqësuesve të institucioneve shtetërore. Avokati i Popullit ka rekomanduar harmonizimin në
përputhje me legjislacionin e fushave të kulturës dhe mjedisit për arritjen e një standardi në kuadër
të ruajtjes dhe mbrojtjes sa më të mirë të identitetit dhe trashëgimisë kombëtare, si dhe rishikimin
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 39
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
e përmirësimin e bazës rregullatore të krijimit të marrëdhënies së shtetit me fondacionin, me qëllim
ofrimin e garancive të plota për përmbushjen e funksioneve dhe detyrimeve themelore të shtetit që
rrjedhin nga konventat dhe Kushtetuta, sikurse edhe mbajtjen nën kontroll të vazhdueshëm të
veprimtarisë së fondacionit. Sipas këtij subjekti, në marrëveshje konstatohen një sërë çështjesh që
nuk janë në harmoni me parashikimet e akteve ndërkombëtare dhe me nenet 3 dhe 59, shkronja
“g”, të Kushtetutës, pasi mund të përbëjnë premisa për cenimin e identitetit dhe të trashëgimisë
kulturore dhe konsistojnë në uljen e nivelit të kontrollit për miradministrimin e Parkut të Butrintit
dhe mungesën e parashikimit të garancive konkrete dhe masave reale në rast të shkeljeve.
77. Gjykata konstaton, fillimisht, se pretendimet e kërkuesit shtrihen si në drejtim të
respektimit të parimeve dhe vlerave kushtetuese, ashtu edhe në drejtim të respektimit të së drejtës
ndërkombëtare të detyrueshme. Gjykata vëren se shteti shqiptar është palë e Konventës së Parisit,
e miratuar në vitin 1972 në Konferencën e Përgjithshme të UNESCO-s (hyrë në fuqi në vitin 1975).
Ajo është ratifikuar nga shteti shqiptar në datën 10.07.1989 dhe ka hyrë në fuqi në datën
10.10.1989, duke u bërë kështu pjesë e sistemit të brendshëm juridik. Për rrjedhojë, Gjykata do të
verifikojë pretendimet e kërkuesit si në aspektin kushtetues, ashtu edhe atë konventor.
78. Gjykata ka theksuar se rëndësia dhe roli i identitetit kombëtar në rendin juridik rrjedh
nga fakti se ai garantohet që në Preambulën e Kushtetutës, e cila formulon qëllimet e
kushtetutëbërësit dhe është shprehje e vullnetit të popullit. Trashëgimia kombëtare përbën një nga
bazat e shtetit, respektimi dhe mbrojtja e saj përbëjnë vlerë kushtetuese, ndaj është detyrë e shtetit
të miratojë dhe përcaktojë mënyrat e format për garantimin dhe mbrojtjen e saj, si dhe të sigurojë
ruajtjen për brezat e ardhshëm. Ajo është pjesë e trashëgimisë së popullit, përbën kujtesën e
prekshme dhe të paprekshme të asaj që njeriu ka krijuar (dhe vazhdon të krijojë) për pasardhësit e
tij, si dhe një formë të veçantë të shprehjes së kulturës së popullit dhe përfshin çdo gjë që
konsiderohet vendimtare për identitetin e një shoqërie ose vendi. Për këtë arsye identiteti kombëtar
dhe trashëgimia kombëtare parashikohen në nenin 3 të Kushtetutës, që përcakton se shteti ka për
detyrë të mbrojë dhe të respektojë bazat e përcaktuara në të, të cilat nuk janë gjë tjetër veçse vlera
themelore, pra që qëndrojnë në themel të organizimit shtetëror. Për më tepër që trashëgimia
kombëtare dhe kulturore, sipas nenit 59, pika 1, shkronja “g”, të Kushtetutës, përbën një nga
objektivat socialë, që shteti, brenda kompetencave kushtetuese dhe mjeteve që disponon, si dhe në
plotësim të nismës dhe të përgjegjësisë private, synon të mbrojë (shih vendimin nr. 29, datë
02.07.2021 të Gjykatës Kushtetuese).
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 40
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
79. Duke mbajtur parasysh se shteti ka për detyrë respektimin dhe mbrojtjen e bazave
(vlerave themelore) të përcaktuara shprehimisht në Kushtetutë, organet shtetërore në aktet që
miratojnë dhe në veprimet që kryejnë, nga njëra anë, duhet të frymëzohen nga këto vlera themelore
(neni 3), por, nga ana tjetër, ato njëkohësisht duhet të respektojnë shtetin e së drejtës, pra që
veprimtaria e tyre të jetë e bazuar tek e drejta në kuptimin e gjerë (latu sensu), e cila përfshin jo
vetëm Kushtetutën, por edhe kuadrin ligjor respektiv (neni 4) (shih vendimin nr. 29, datë
02.07.2021 të Gjykatës Kushtetuese). Parimi i shtetit të së drejtës, i parashikuar në nenin 4, pika
1, të Kushtetutës, sipas të cilit e drejta përbën bazën dhe kufijtë e veprimtarisë së shtetit është një
nga parimet më themelore e më të rëndësishme në shtetin dhe shoqërinë demokratike (shih
vendimin nr. 34, datë 20.12.2005 të Gjykatës Kushtetuese). Ai i detyron të gjitha organet e pushtetit
publik që t’i ushtrojnë kompetencat e tyre vetëm në kuadër dhe në bazë të normave kushtetuese
(shih vendimet nr. 60, datë 16.09.2016; nr. 25, datë 28.04.2014; nr. 23, datë 08.06.2011 të
Gjykatës Kushtetuese). Për garantimin e këtij parimi të gjitha organet, të parashikuara ose jo në
Kushtetutë, duhet t’i nënshtrohen parimit të kushtetutshmërisë dhe atij të ligjshmërisë. Parimi i
shtetit të së drejtës shërben për të përvijuar dhe kontrolluar veprimtarinë e organeve shtetërore,
ndërsa bazat (vlerat themelore), ku përfshihen edhe identiteti e trashëgimia kombëtare, shërbejnë
për të interpretuar normat kushtetuese dhe atë veprimtari (shih vendimin nr. 29, datë 02.07.2021
të Gjykatës Kushtetuese).
80. Në drejtim të parimit të hierarkisë së akteve ligjore, si një nga elementet e parimit të
shtetit të së drejtës, Gjykata ka theksuar se normat juridike duhet të jenë në pajtim me aktet juridike
më të larta si në kuptimin formal, ashtu edhe atë material. Piramida e akteve normative, e
parashikuar në nenin 116 të Kushtetutës, përcakton marrëdhëniet midis normave juridike, të cilat
bazohen në raportin e mbi/nënvendosjes së tyre. Rendi juridik nuk është një radhitje e
barasvlershme normash, por një sistem hierarkik, i cili përbëhet nga nivele të ndryshme
vlefshmërie dhe në secilin prej këtyre niveleve qëndron një normë ose grup normash, duke përftuar
kështu edhe fuqinë e caktuar juridike (shih vendimet nr. 35, datë 15.06.2023; nr. 5, datë
05.02.2014; nr. 3, datë 20.02.2006 të Gjykatës Kushtetuese). Në lexim të kombinuar të neneve
116 dhe 122 të Kushtetutës, aktet ndërkombëtare të ratifikuara me ligj bëhen pjesë e rendit të
brendshëm juridik dhe kanë epërsi ndaj ligjeve që nuk pajtohen me të.
81. Nisur nga sa më sipër, Gjykata vëren se Konventa e Parisit përmban parashikime të
zbatueshme në rastin konkret, pasi e shtrin fushën e zbatimit dhe mbrojtjes së saj ndaj pasurive
kulturore dhe natyrore të një vlere të jashtëzakonshme, çka u jep atyre një rëndësi universale duke
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 41
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
i përfshirë në pasurinë e përbashkët të njerëzimit. Kjo nuk ndryshon statusin juridik të këtyre
pasurive, të cilat vijojnë të mbeten nën sovranitetin e shtetit në territorin e të cilit ndodhen dhe nuk
ndryshon as pronësinë e tyre, por përcakton, përveç interesit kombëtar, një interes të përgjithshëm
të komunitetit ndërkombëtar për ruajtjen dhe mbrojtjen jo vetëm të dimensionit material, por edhe
të identitetit kombëtar e kulturor që ato mbartin. Konventa e Parisit bazohet në parimin e pasurisë
botërore të njerëzimit si një e tërë, pra përdor elementin e universalitetit, në bazë të të cilit
ekzistojnë pjesë të pasurisë kulturore dhe natyrore, që për shkak të karakteristikave të tyre të
jashtëzakonshme dhe domethënies që mbartin kanë një rëndësi të tillë që shtyn komunitetin
ndërkombëtar të bashkëpunojë për të garantuar mbrojtjen dhe ruajtjen në interes jo vetëm të shtetit
palë të cilit i përkasin, por të të gjithë njerëzimit.
82. Përmes nënshkrimit të kësaj konvente shtetet palë marrin përsipër jo vetëm të ruajnë
sitet e pasurisë botërore që ndodhen në territorin e tyre, por edhe që të mbrojnë pasurinë kombëtare.
Sipas nenit 4 të Konventës së Parisit, cilido shtet palë i saj pranon se detyra e identifikimit,
mbrojtjes, konservimit, prezantimit dhe transmetimit te brezat e ardhshëm të trashëgimisë
kulturore dhe natyrore të referuar në nenet 1 dhe 2 të saj e që ndodhet në territorin e tij, i përket në
radhë të parë atij shteti. Ai do të bëjë gjithçka që mundet për këtë qëllim, në maksimum të burimeve
të veta dhe, ku është e përshtatshme, me çdo ndihmë dhe bashkëpunim ndërkombëtar, në veçanti,
financiar, artistik, shkencor dhe teknik, që mund të jetë në gjendje të marrë. Në kuptim të kësaj
dispozite detyrimi i shtetit është në thelb mbrojtja dhe konservimi i kësaj pasurie, pa përcaktuar
konventa mekanizmat dhe mënyrat se si zbatohet nga shtetet palë ky detyrim. Për këtë arsye, në
nenin 29 parashikohet se shtetet palë, në raportet që i paraqesin Konferencës së Përgjithshme të
UNESCO-s, do të japin informacion për dispozitat ligjore dhe administrative që kanë miratuar dhe
për veprime të tjera që kanë marrë për zbatimin e kësaj konvente, së bashku me detajet e përvojës
së fituar në këtë fushë, raporte që i vihen në vëmendje Komitetit të Trashëgimisë Botërore.
83. Në nenin 5 të Konventës së Parisit janë përcaktuar veprimet që shtetet palë duhet të
kryejnë për të garantuar marrjen e masave efikase dhe aktive për mbrojtjen, konservimin dhe
prezantimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore që ndodhet në territorin e tyre dhe që përfshijnë:
miratimin e një politike të përgjithshme, e cila ka si synim t`i japë trashëgimisë kulturore dhe
natyrore një funksion në jetën e komunitetit; ngritjen, brenda territorit, të shërbimeve për
mbrojtjen, konservimin dhe prezantimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore të pajisura me stafin
dhe mjetet e përshtatshme; zhvillimin e studimeve dhe kërkimeve shkencore që lejojnë
përmirësimin e metodave dhe teknikave të ndërhyrjes së shtetit për të përballuar rreziqet që
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 42
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
kërcënojnë pasurinë kulturore ose natyrore; marrjen e masave ligjore, shkencore, teknike,
administrative dhe financiare të nevojshme për identifikimin, mbrojtjen, konservimin, prezantimin
dhe rehabilitimin; themelimin ose zhvillimin e qendrave kombëtare dhe rajonale për kërkime
shkencore dhe trajnim në mbrojtjen, konservimin dhe prezantimin e trashëgimisë kulturore dhe
natyrore.
84. Ndërsa Konventa e Parisit respekton plotësisht sovranitetin e shteteve në territorin e
të cilave ndodhet trashëgimia kulturore dhe natyrore e përmendur në nenet 1 dhe 2 të saj, dhe pa
paragjykim ndaj së drejtës së pronësisë e garantuar edhe nga legjislacioni kombëtar, shtetet palë
pranojnë se kjo trashëgimi përbën një trashëgimi botërore për mbrojtjen e së cilës është detyrë e
komunitetit ndërkombëtar si një i tërë që të bashkëpunojë (neni 6 i konventës). Kurse në kreun IV
të Konventës së Parisit, që parashikon krijimin e fondit për mbrojtjen e pasurisë botërore kulturore
dhe natyrore, përfshihet edhe neni 17, sipas të cilit shtetet palë marrin në konsideratë ose
inkurajojnë themelimin e fondacioneve kombëtare publike dhe private ose shoqatave, qëllimi i të
cilave është të ftojnë donacionet për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore dhe natyrore siç
përcaktohet në nenet 1 dhe 2 të saj.
85. Detyrimet e shteteve palë sipas Konventës së Parisit kanë gjetur trajtim edhe në
jurisprudencën e Gjykatës Kushtetuese të Italisë, e cila ka vlerësuar se nenet 4 dhe 5 të kësaj
konvente vendosin detyrime për shtetet palë, mes të cilave për të garantuar “identifikimin,
mbrojtjen, ruajtjen, përmirësimin dhe kalimin te brezat e ardhshëm të trashëgimisë kulturore dhe
natyrore”, që ndodhen në territorin e tyre, por edhe i lënë shtetet të lira që të identifikojnë “masat
juridike, shkencore, teknike, administrative dhe financiare të përshtatshme për identifikimin,
mbrojtjen, konservimin, vlerësimin dhe ringjalljen e kësaj trashëgimie”. Në këtë kuptim, i
rezervohet ligjvënësit vlerësimi i mundësisë së një mbrojtjeje më bindëse dhe më specifike të
pasurive në fjalë dhe të mënyrave të artikulimit të kësaj mbrojtjeje (shih vendimin nr. 22 të vitit
2016 të Gjykatës Kushtetuese të Italisë).
86. Gjykata vlerëson të theksojë sërish qëndrimin e saj se detyrimi kushtetues i shtetit për
mbrojtjen dhe respektimin e identitetit kombëtar dhe të trashëgimisë kombëtare, i parë i lidhur
me parimin e shtetit të së drejtës, ka të bëjë si me marrjen e masave nga ana e ligjvënësit, ashtu
dhe me zbatimin në praktikë nga institucionet përkatëse të procedurave ligjore për këtë qëllim
(shih vendimin nr. 29, datë 02.07.2021 të Gjykatës Kushtetuese). Në këtë kuptim, ligjvënësi ka
lirinë dhe hapësirën e veprimit, brenda kornizës kushtetuese dhe asaj konventore dhe me qëllim
përmbushjen e këtij detyrimi, që të vlerësojë dhe të përcaktojë me ligj masat që janë të nevojshme
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 43
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
dhe që sigurojnë respektimin e vlerave kushtetuese, ashtu edhe formën e tyre, duke garantuar rolin
ruajtës dhe mbrojtës të shtetit.
87. Në zbatim të këtyre parashikimeve, me ligjin nr. 27/2018 ligjvënësi ka përkufizuar
“trashëgiminë kulturore” si tërësinë e pasurive kulturore, materiale dhe jomateriale të një
individi, grupi ose shoqërie të trashëguar nga e kaluara që ruhet në të tashmen për t’u përçuar
brezave në të ardhmen si pjesë të pasurisë kombëtare të një vendi, të cilat shprehin vlerat,
identitetin, njohuritë, traditat, besimet, si dhe pasuritë kulturore të peizazhit (neni 5, pika 59).
Në kuptim të këtij ligji pasuritë kulturore përbëjnë pronë shtetërore publike (neni 4), mbrojtja e
të cilave konsiston në ndërmarrjen e një sistemi masash me natyrë administrative, juridike,
financiare dhe fizike, me qëllim ruajtjen e vlerave të trashëgimisë kulturore, në interesin më të
mirë të komunitetit (neni 5, pika 31). Ligji nr. 27/2018 ka parashikuar edhe disa modele të
administrimit të pasurive kulturore në pronësi publike, që mund të jenë direkte dhe indirekte (neni
171). Administrimi direkt realizohet nëpërmjet strukturave organizative të specializuara në varësi
të institucioneve shtetërore ose subjekteve të tjera publike me autonomi shkencore, organizative,
financiare dhe me personel të specializuar tekniko-shkencor, ose edhe në bashkëpunim me organe
të tjera të administratës publike, kurse ai indirekt realizohet nëpërmjet: a) fondacioneve të
posaçme; b) fondacioneve të krijuara nga institucionet e specializuara të trashëgimisë kulturore;
c) personave fizikë apo juridikë, publikë ose privatë, të cilëve pasuria kulturore u jepet në
administrim. Kurse sipas nenit 172, administrimi mund të kryhet edhe nga persona juridikë
jofitimprurës, të krijuar në formën e fondacionit, të bashkëthemeluar ndërmjet institucioneve
shtetërore, të përfaqësuar nga ministria përgjegjëse për trashëgiminë kulturore, dhe personave
fizikë ose juridikë privatë, vendas apo të huaj, sipas rregullave të parashikuara në këtë ligj dhe në
legjislacionin civil në fuqi. Sipas pikës 9 të këtij neni, edhe pse pasuria i kalon në administrim
fondacionit sipas marrëveshjes përkatëse, titulli i pronësisë në çdo rast i mbetet shtetit.
88. Gjykata, bazuar në dispozitat e mësipërme kushtetuese dhe konventore, si dhe
jurisprudencën e gjykatave kushtetuese homologe, vëren se ato kanë në themel të tyre garantimin
e rolit parësor të shtetit në mbrojtjen dhe konservimin e pasurive kulturore dhe natyrore që
ndodhen në territorin e tij. Nenet 3 dhe 4 të Kushtetutës, ashtu si edhe parashikimet e Konventës
së Parisit, kanë përcaktuar detyrimin e shtetit për të garantuar mbrojtjen dhe konservimin e pasurisë
kulturore duke ruajtur ai rolin parësor në këtë drejtim, pra duke ruajtur atributet sovrane mbi këto
pasuri që përbëjnë bazat dhe vlerat e vetë shtetit. Mbështetur në rekomandimet e raportit të misionit
të përbashkët UNECO/ICOMOS të vitit 2022, si dhe në vlerësimin e bërë pas rishikimit të vitit
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 44
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
2019 nga ICOMOS, i cili ka dalë në përfundimin se plani i menaxhimit të integruar është një bazë
e shkëlqyer për menaxhimin e ardhshëm të Parkut Kombëtar të Butrintit (shih faqen 16 të raportit
në gjuhën angleze), Ministria e Kulturës, në kuadër në administrimit, mbetet përgjegjësja kryesore
për mbrojtjen e vlerave të trashëgimisë kulturore dhe në këtë kuadër, në përmbushje të detyrimeve
të marrëveshjes, përfshihet në përgatitjen e planeve të investimit, të konservimit, të inventarit
kulturor të objekteve të trashëgimisë kulturore, ruajtjen dhe mbrojtjen e pasurive të listuara në të,
si dhe në ngritjen e grupit kërkimor të Butrintit me personalitete shkencore nga fusha e kërkimeve
arkeologjike, me qëllim miratimin e çdo veprimi me natyrë zbuluese, kërkimore dhe konservuese
për çdo objekt të pasurisë kulturore të zbuluar dhe ekspozuar në Parkun e Butrintit.
89. Në analizë të dispozitave kushtetuese dhe konventore Gjykata konstaton se, ndonëse
në thelb ato ndalojnë zhveshjen e shtetit nga këto atribute, nuk parashikojnë në mënyrë të shprehur
formën se si ato ushtrohen, pra nuk parashikojnë ndonjë formë ekskluziviteti në administrimin e
pasurive kulturore dhe natyrore dhe as nuk ndalojnë forma të ndryshme të mbrojtjes dhe
konservimit. Konventa e Parisit ka identifikuar se masat e nevojshme për këtë qëllim kanë natyrë
juridike, shkencore, teknike, administrative dhe financiare, por ajo ka lënë në vlerësimin e shteteve
palë formën dhe mënyrën në të cilën do të ushtrohet kjo mbrojtje dhe masat e nevojshme për
përmbushjen e rolit të shtetit. Nga ana tjetër, edhe pse neni 17 i Konventës së Parisit parashikon
se shtetet palë mund të inkurajojnë themelimin e fondacioneve kombëtare publike dhe private ose
organizatave me qëllim ftimin e donacioneve për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore dhe natyrore,
kjo në vetvete është tregues se përfshirja e të tilla fondacioneve jo vetëm nuk përjashtohet, por
inkurajohet në administrimin e pasurisë, për sa kohë që ruhet në çdo rast roli parësor i shtetit sipas
kësaj konvente.
90. Gjykata vlerëson të theksojë se ajo nuk vë në dyshim natyrën e pasurisë kulturore
objekt i Marrëveshjes së Administrimit (Parku Kombëtar i Butrintit) dhe vlerat që ka kjo pasuri në
drejtim të identitetit dhe trashëgimisë kulturore, ashtu edhe vlerat e jashtëzakonshme universale të
saj, dhe as detyrimin e shtetit për të garantuar dhe mbrojtur këto vlera të jashtëzakonshme, si në
kuptim të nenit 3 të Kushtetutës, për sa kohë që ato përfaqësojnë bazat e shtetit, ashtu edhe në
kuadër të detyrimeve ndërkombëtare. Po kështu, bazuar në sa më sipër, Gjykata nuk vë në dyshim
as skemën e administrimit indirekt të miratuar nga ligji nr. 27/2018, për sa kohë që ky model
rezulton të jetë i lejueshëm nga neni 3 i Kushtetutës dhe parashikimet e Konventës së Parisit, pasi
në përmbushje të delegimit kushtetues ligjvënësi ka ndërhyrë për parashikimin e regjimeve të
posaçme për përdorimin dhe shfrytëzimin e këtyre pasurive, me qëllimin që të sigurohen format
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 45
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
më të mira të realizimit të synimeve për mbrojtjen dhe ruajtjen e tyre, duke përcaktuar si një nga
format e administrimit edhe atë indirekt. Kjo formë administrimi nënkupton mostransferimin e
përgjegjësive dhe detyrimeve kushtetuese të shtetit, pra të atyre kompetencave sovrane që nuk
mund të delegohen ose zëvendësohen. Në këtë kuptim, miratimi i Marrëveshjes së Administrimit
është bërë në zbatim të modelit të administrimit indirekt të parashikuar nga dispozitat e ligjit nr.
27/2018.
91. Në këto kushte, Gjykata do të ndalet në vijim në verifikimin nëse mënyra se si është
zbatuar ky model administrimi dhe/ose mënyra se si është zbërthyer koncepti i administrimit
indirekt në aktet objekt gjykimi dhe nëse vetë Marrëveshja e Administrimit respekton rolin parësor
të shtetit në këtë administrim. Për këtë qëllim Gjykata, për të verifikuar nëse në rastin në shqyrtim
është garantuar roli parësor i shtetit, do e shqyrtojë çështjen në dy drejtime. Së pari, ajo do të
verifikojë natyrën e të drejtave dhe detyrimeve që ka FMB-ja sipas Marrëveshjes së Administrimit,
si dhe të drejtave, detyrimeve dhe kompetencave që ka shteti, i përfaqësuar nga Ministria e
Kulturës, çka do e ndihmojë Gjykatën për të verifikuar vetë natyrën e administrimit që është synuar
të rregullohet nga marrëveshja objekt kërkese. Së dyti, Gjykata do të verifikojë nëse parashikimet
e Marrëveshjes së Administrimit i kanë njohur FMB-së një status të ndryshëm, më të privilegjuar
në krahasim me subjekte të tjera të së drejtës, në kuptim të përjashtimit ose jo të ndjekjes së
procedurave ligjore dhe atyre administrative apo të kontrollit shtetëror në kuadër të realizimit dhe
zbatimit të administrimit indirekt. Nëpërmjet këtij verifikimi, Gjykata do të analizojë nëse shteti
vazhdon të ruajë funksionet e tij në lidhje me identifikimin, mbrojtjen, konservimin, prezantimin
dhe transferimin e vlerave të trashëgimisë kulturore.
92. Për sa u përket të drejtave dhe detyrimeve të FMB-së sipas Marrëveshjes së
Administrimit, Gjykata vëren se fondacioni merr të drejtën ekskluzive dhe detyrimin për
administrimin indirekt të pasurisë kulturore (pika 4.1) që ka të bëjë me posedimin, përdorimin,
shfrytëzimin dhe gëzimin (por jo pronësinë) dhe të drejtën e administrimit pa asnjë barrë, detyrim
ose kufizim, përveç atyre të parashikuara nga legjislacioni i zbatueshëm, marrëveshja dhe
protokolli i bashkëpunimit; të drejtën për kalim mbi dhe nën, si dhe hyrjen dhe daljen nga dhe në
çdo vend të pasurisë kulturore, pa ndërhyrje të panevojshme nga ndonjë palë e tretë për qëllimin e
zbatimit të marrëveshjes (pika 7.1, shkronjat “a” dhe “b”). FMB-ja harton aktet dhe rregulloret e
brendshme për administrimin dhe operimin e saj, si dhe planet e konservimit e të investimit, kryen
procedurat për rekrutimin e stafit, si dhe përcakton tarifat për shërbimet e ofruara sipas planit të
biznesit (pika 6.5); harton dhe zbaton strategjitë, politikat, programet dhe/ose planet e zhvillimit,
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 46
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
procedurat dhe rregulloret e saj të brendshme për kryerjen e veprimtarive për zhvillimin,
mirëmbajtjen, koordinimin, menaxhimin dhe promovimin e vlerave të pasurisë kulturore në
përputhje me planin e menaxhimit dhe planin e zbatueshëm; miraton planet vjetore të veprimtarisë
ekonomike dhe/ose kulturore, artistike, turistike, edukative dhe kërkimore, në përputhje me planin
e menaxhimit dhe ua komunikon ministrive përgjegjëse sipas fushës së kompetencës; siguron
ekspertizën e nevojshme për mbarëvajtjen e administrimit të pasurisë; siguron qëndrueshmërinë
financiare për zhvillimin e pasurisë kulturore; mbështet, nxit, koordinon dhe mbikëqyr kërkimet
shkencore në bashkëpunim me institucionet e tjera për promovimin, ruajtjen, pasurimin dhe
ekspozimin e trashëgimisë kulturore për menaxhimin e mirë të pasurisë kulturore; bashkëpunon
dhe informon autoritetet kompetente nëse vihet në dijeni për zhvillime të ndryshme që kryen jashtë
territorit, por që mund të kenë ndikim në të; bashkëpunon me autoritetet kompetente rajonale të
zonave të mbrojtura; bashkëpunon me persona të tretë për njohjen, publikimin dhe tërheqjen e
financimeve dhe donacioneve për ruajtjen, mbrojtjen, zhvillimin dhe përmirësimin e vlerave të
pasurisë kulturore; informon autoritetet kompetente për planet e sipërpërmendura, në bazë të
kërkesës së tyre, në përputhje me fushën e përgjegjësisë (pika 9).
93. Po sipas Marrëveshjes së Administrimit, FMB-ja do të financojë studime, kërkime dhe
analiza për mjedisin, infrastrukturën dhe shërbime të ndryshme që do të ofrohen në kuadër të
administrimit; do të kryejë vetë ose nëpërmjet nënkontraktorëve, studime, kërkime dhe monitorime
periodike për qëllime të ndryshme (pikat 12.1 dhe 12.2). Në kuadër të funksioneve ruajtëse, FMBja harton dhe miraton planin e detajuar të konservimit; merr vendim për projektin e ndërhyrjeve
ruajtëse dhe preventivin përkatës që kryhet nga subjektet e licencuara; kryen vetë ose kontrakton
persona të licencuar për kryerjen e punimeve të konservimit dhe ndërhyrjeve të tjera ruajtëse;
informon institucionet e specializuara të trashëgimisë kulturore për çdo dëmtim, zbulim ose çdo
veprim të parashikuar në ligjin nr. 27/2018; koordinon punën me institucionet e specializuara të
trashëgimisë kulturore dhe mbulon shpenzimet për projektimin, zbatimin, mbikëqyrjen dhe
kolaudimin e punimeve të ndërhyrjes ruajtëse; mban informacion për pasurinë kulturore (pika
13.4). Kurse në kuadër të ndërhyrjeve mbrojtëse, FMB-ja kontrakton subjekte të licencuara për
kryerjen e restaurimeve ose ndërhyrjeve mbrojtëse dhe kryen procedurat për marrjen e miratimeve
ose lejeve për këtë qëllim, si dhe garanton sigurinë fizike të pasurisë (pika 13.5).
94. Gjykata vëren se Marrëveshja e Administrimit përcakton edhe detyrimet e FMB-së
për mbrojtjen dhe ruajtjen e pasurisë, promovimin e saj, si edhe raportimin në lidhje me ushtrimin
e veprimtarisë së administrimit dhe gjendjen e pasurisë kulturore, pra mënyrën e ushtrimit dhe
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 47
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
hapësirën brenda së cilës ajo ushtron tagrat e dhëna përmes kësaj marrëveshjeje, në kuptim dhe në
kufij të parashikimeve të ligjit nr. 27/2018. Sipas marrëveshjes, pasuria kulturore e paluajtshme
nuk do të përdoret nga fondacioni për ndonjë qëllim tjetër, të ndryshëm nga sa parashikohet në të
(pika 7.5) dhe ai është përgjegjës për ruajtjen dhe mbrojtjen e kësaj pasurie (pika 13.1), si dhe nuk
mund ta transferojë administrimin në palë të treta, edhe pse mund të kontraktojë të tilla për kryerjen
e punëve dhe shërbimeve në kuadër të administrimit (pika 26.2). FMB-ja garanton sigurinë dhe
ruajtjen fizike të pasurisë kulturore, duke marrë masa konkrete dhe duke lidhur marrëveshje e
protokolle bashkëpunimi për këtë qëllim (pika 15), si dhe mban e përditëson rregullisht inventarin
e saj (22.1). FMB-ja do të ndërmarrë veprimtari për vlerësimin dhe promovimin e pasurisë
kulturore (pika 18) dhe do të krijojë grupin shkencor të Butrintit, si një organ këshillimor për
çështjet tekniko-shkencore, që do të përfshijë ekspertë të fushave të ndryshme që mbulojnë
veprimtaritë e administrimit të pasurisë kulturore (pika 21.1).
95. Për sa u përket të drejtave dhe detyrimeve të shtetit, të përfaqësuar nga Ministria e
Kulturës, sipas Marrëveshjes së Administrimit rezulton se ajo ngre njësinë e monitorimit dhe
brenda muajit qershor të çdo viti FMB-ja dorëzon pranë saj raportin për administrimin e pasurisë
kulturore gjatë vitit kalendarik të mëparshëm. Ministria vlerëson dhe monitoron administrimin e
pasurisë kulturore në bazë të këtij raportimi dhe ajo mund të ushtrojë kontroll në vend për
vlerësimin e gjendjes së konservimit të raportuar nga fondacioni (pika 24). Ministria jep miratimin
për lëvizjen me qëllim ekspozimin e pasurive kulturore të luajtshme jashtë pasurisë kulturore (pika
8.1), si dhe për kryerjen nga FMB-ja dhe/ose subjektet e përzgjedhura prej saj të veprimtarive
ekonomike në pasuritë kulturore në kuptim të neneve 100 dhe 102 të ligjit nr. 27/1018, që kanë të
bëjnë me organizimin dhe zhvillimin e aktiviteteve artistike, kulturore dhe tregtare në ambientet e
pasurive kulturore ose zonat e mbrojtura si pasuri kulturore (pikat 14.9 dhe 14.15). Për sa u përket
hulumtimeve arkeologjike, mes FMB-së dhe Institutit të Arkeologjisë lidhet protokolli i
bashkëpunimit dhe pa cenuar të drejtat e këtij instituti, FMB-ja ka të drejtë të lidhë marrëveshje
bashkëpunimi me persona të tretë të licencuar ose me institute ndërkombëtare me qëllim ruajtjen,
konservimin dhe promovimin me qëllim edukativ të Parkut të Butrintit (pikat 16.1- 16.3). Po
kështu, për ndërtimin e qendrës së vizitorëve FMB-ja i dorëzon ministrisë draftin e planit të
zbatimit, ku kjo e fundit ka të drejtë të bëjë komentet ose ndryshimet dhe gjatë ndërtimit i dorëzon
ministrisë në mënyrë periodike raporte progresi për punimet, ndërkohë që ministria ka të drejtë të
mbikqyrë ndërtimin e kësaj qendre (pika 20). Marrëveshja e Administrimit parashikon edhe masat
që mund të merren nga ministria në rast mospërmbushjeje nga ana e FMB-së, siç janë ushtrimi i
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 48
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
së drejtës së ndërhyrjes duke marrë pjesërisht ose plotësisht administrimin apo njoftimin për
zgjidhjen e marrëveshjes në rast se mospërmbushja nuk korrigjohet brenda periudhës së njoftuar
(pika 28). Gjykata mban në konsideratë në këtë drejtim se pavarësisht pretendimeve të kërkuesit
në drejtim të përfaqësimit të shtetit në Bordin e Drejtorëve dhe pavarësisht se jemi para një entiteti
të së drejtës private, ky përfaqësim i jep mundësinë atij të kontrollojë edhe në këtë aspekt mënyrën
e ushtrimit të veprimtarisë në drejtim të administrimit indirekt.
96. Bazuar në sa më sipër, Gjykata arrin në përfundimin se parashikimet e Marrëveshjes
së Administrimit, që vijnë në zbatim të modelit të administrimit indirekt, garantojnë rolin parësor
të shtetit, pasi ato nuk parashikojnë dhe nuk lejojnë kalimin e pronësisë mbi pasurinë universale,
duke mos e zhveshur shtetin nga pronësia dhe tagrat e saj, pra nga çdo e drejtë që i lind atij si
pronari i vetëm i kësaj pasurie. Të drejtat dhe kompetencat që i janë dhënë FMB-së nga shteti
përmes Marrëveshjes së Administrimit në zbatim të kësaj skeme administrimi, në çdo rast nuk
tejkalojnë ato të një administrimi të zakonshëm të pasurisë dhe nuk përmbajnë elemente të
kompetencave sovrane të shtetit në ushtrimin e funksionit të ruajtjes dhe mbrojtjes së pasurisë. Për
më tepër, Gjykata vëren se kjo mënyrë administrimi përmes një fondacioni të së drejtës private,
respekton edhe kërkesën e Konventës së Parisit për mbledhjen e donacioneve, për sa kohë sipas
Marrëveshjes së Administrimit FMB-ja financohet nga partneri strategjik nëpërmjet grantit në
vlerën 4,985,000 dollarë (pika 23.3). Nga ana tjetër, po sipas Marrëveshjes së Administrimit,
FMB-ja ka të drejtën të ndërmarrë nisma dhe zbatojë projekte me synim vlerësimin dhe
promovimin e pasurisë kulturore, duke përfshirë çdo formë reklamimi dhe/ose sponsorizimi, si
dhe të lidhë marrëveshje sponsorizimi në formën e kontributeve financiare të drejtpërdrejta ose në
natyrë (pika 18.2).
97. Kurse për sa i takon statusit të FMB-së, e lidhur kjo me privilegjet dhe funksionet e
kontrollit të shtetit mbi veprimtarinë e saj sipas Marrëveshjes së Administrimit, Gjykata vëren se
çdo akt i FMB-së është subjekt i kontrollit të drejtpërdrejtë të organeve shtetërore sipas fushës së
kompetencës të përcaktuar me ligj. Në këtë drejtim Gjykata, siç theksoi më sipër, vëren se çdo
fond dhe e ardhur e krijuar me natyrë publike nuk përjashtohet nga kontrolli i KLSH-së, ndërkohë
që FMB-ja nuk përjashtohet as nga marrja e lejeve ose licencave përkatëse nga autoritetet
kompetente për fillimin e punimeve ndërtimore apo ndërhyrjet ruajtëse dhe mbrojtëse në këtë
pasuri, sipas marrëveshjes. Gjykata vëren se FMB-ja deklaron dhe garanton se do të ketë, mbajë
dhe përmbushë kërkesat e të gjitha lejeve dhe licencave për të cilat ka përgjegjësinë për t`i siguruar
dhe mbajtur dhe se do të administrojë pasurinë kulturore në përputhje me legjislacionin e
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 49
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
zbatueshëm dhe këtë marrëveshje (pika 5.3). Po kështu, FMB-ja do të aplikojë dhe marrë lejet dhe
licencat përkatëse për punime dhe veprimtari që lidhen me, por pa u kufizuar në: leje zhvillimore;
leje ndërtimi; vlerësim të ndikimit në mjedis; leje të peizazhit kulturor; leje për ndërhyrje në
pasuritë kulturore të paluajtshme dhe të luajtshme; licencë për veprimtari ndërhyrëse në pasuritë
kulturore materiale (projektim, zbatim, mbikëqyrje, kolaudim); licencë për qarkullimin e
përkohshëm të pasurive të luajtshme kulturore; licencë importi të pasurive kulturore; çdo leje,
licencë ose miratim të nevojshëm sipas legjislacionit të zbatueshëm (pika 19).
98. Bazuar në sa më sipër, në vlerësimin e të drejtave, detyrimeve dhe kompetencave të
secilës palë, në kuptim të termave të administrimit që përcaktohen në Marrëveshjen e
Administrimit objekt gjykimi, Gjykata arrin në përfundimin se, nga njëra anë, për nga natyra e
tyre, të drejtat e FMB-së nuk tejkalojnë ato të një administrimi të zakonshëm dhe, nga ana tjetër,
marrëveshja nuk e zhvesh shtetin nga roli i tij parësor në drejtim të identifikimit, mbrojtjes,
konservimit, prezantimit dhe transferimit të vlerave të trashëgimisë kulturore, por ruan dhe
garanton këtë rol, i cili ushtrohet përmes formave të ndryshme të kontrollit të veprimtarisë së
administrimit indirekt, për sa kohë që FMB-së nuk i është njohur ndonjë status i privilegjuar ligjor,
duke iu nënshtruar ky entitet parashikimeve ligjore të zbatueshme, ashtu si çdo entitet tjetër i së
drejtës.
99. Edhe pse pasuria objekt i Marrëveshjes së Administrimit i ka kaluar në administrim
fondacionit të posaçëm, titulli i pronësisë i mbetet shtetit, ndërkohë që termat e administrimit dhe
përdorimit të pasurisë në administrim janë në përputhje me destinacionin e tyre dhe përcaktohen
brenda kufijve dhe qëllimit të marrëveshjes së lidhur mes palëve. Forma e kalimit në administrim
indirekt të Parkut të Butrintit një subjekti të së drejtës private, FMB-së, e cila është e lejueshme
nga parashikimet kushtetuese dhe ato konventore, është realizuar në përputhje me parashikimet
ligjore të miratuara në zbatim të atyre dispozitave dhe nuk prek ose nuk cenon rolin parësor të
shtetit në këtë administrim.
100.Gjykata thekson se, në kuptim të standardeve kushtetuese dhe konventore, roli i shtetit
për mbrojtjen dhe garantimin e pasurive kombëtare dhe atyre universale nuk ushtrohet përmes
administrimit të tyre vetëm nga institucione/organe shtetërore, por edhe përmes gjetjes së atyre
formave dhe modeleve të administrimit që garantojnë ruajtjen e konservimin dhe ndalojnë
degradimin ose dëmtimin e këtyre pasurive. Parashikimet e Marrëveshjes së Administrimit, në
vlerësimin e Gjykatës, garantojnë ushtrimin e rolit parësor të shtetit dhe mbështesin qëndrimin se
veprimtaria e FMB-së dhe kompetencat e saj lidhen me funksionin e administrimit të pasurisë
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 50
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
kulturore, pa tejkaluar dhe pa ndryshuar këto kompetenca, për sa kohë që FMB-ja nuk përjashtohet
nga përmbushja e çdo detyrimi ligjor që ka sipas legjislacionit çdo entitet tjetër, qoftë ai shtetëror
ose publik. Nga ana tjetër, në vlerësimin e Gjykatës, FMB-ja, në këndvështrim të nenit 17 të
Konventës së Parisit, ushtron edhe rolin për mbledhjen e donacioneve, me qëllim mbrojtjen e
trashëgimisë kulturore dhe natyrore.
101.Për sa më sipër, Gjykata, referuar standardeve kushtetuese dhe konventore, si dhe
parashikimeve të ligjit nr. 27/2018, të miratuar në zbatim të tyre, arrin në përfundimin se të drejtat
dhe kompetencat që i transferohen FMB-së janë me natyrë administrative (menaxhuese) dhe se
shteti vijon të ruajë atributet e tij sovrane për sa kohë që jo vetëm ruan pronësinë mbi këtë pasuri,
por ushtron edhe të drejtat dhe kompetencat e tij përmes administrimit indirekt të Parkut të
Butrintit.
102.Në përfundim, Gjykata çmon se pretendimi i kërkuesit për cenimin e identitetit
kombëtar dhe trashëgimisë kulturore të lidhur me parimin e shtetit të së drejtës dhe të hierarkisë
së akteve ligjore është i pabazuar, sipas arsyetimit të mësipërm të vendimit, ndaj kërkesa rrëzohet.
PËR KËTO ARSYE,
Gjykata Kushtetuese, në mbështetje të neneve 131, pika 1, shkronja “a” dhe 134, pika 1,
shkronja “c”, të Kushtetutës, si dhe neneve 72 e vijues të ligjit nr. 8577, datë 10.02.2000 “Për
organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë”, të ndryshuar,
me shumicë votash,
V E N D O S I:
1. Rrëzimin e kërkesës.
Ky vendim është përfundimtar dhe hyn në fuqi ditën e botimit në Fletoren Zyrtare.
Marrë më 24.04.2024
Shpallur më 30.05.2024
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 51
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
MENDIM PAKICE
1. Në gjykimin kushtetues të vënë në lëvizje nga 36 deputetë të Kuvendit (jo më pak se
një e pesta), me objekt: “Shfuqizimi i ligjit nr. 50/2022, datë 23.05.2022 “Për miratimin e
marrëveshjes për administrimin e nënzonave të trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor,
pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për
Menaxhimin e Butrintit”, si i papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë”, jam
kundër qëndrimit të shumicës për rrëzimin e kërkesës, pasi çmoj se kërkesa duhej të ishte pranuar,
duke u shfuqizuar ky ligj si i papajtueshëm me Kushtetutën dhe Konventën e Parisit. Në mbështetje
të nenit 132, pika 3, të Kushtetutës dhe nenit 72, pika 8, të ligjit nr. 8577/2000, që parashikojnë
publikimin e mendimit të pakicës së bashku me vendimin përfundimtar të Gjykatës, parashtroj në
vijim argumentet që mbështesin qëndrimin tim kundër.
2. Në vlerësimin tim, ligji i kundërshtuar bie ndesh me Kushtetutën dhe Konventën e
Parisit (e ratifikuar dhe pjesë e sistemit të brendshëm juridik) për këto dy arsye kryesore: (i) nga
ana formale, ai nuk respekton parimet kushtetuese që lidhen me funksionet e Kuvendit dhe
sistemin normativ; (ii) nga ana substanciale, ai nuk garanton vlerën themelore të identitetit dhe
trashëgimisë kombëtare, pasi organet shtetërore nuk ruajnë rolin parësor në administrimin e Parkut
të Butrintit.
(i) Për cenimin e funksioneve të Kuvendit dhe të sistemit normativ
3. Lidhur me rolin dhe funksionet e Kuvendit, Gjykata ka pohuar se demokracia
kushtetuese e vendosur në Kushtetutë, bazohet në shtetin e së drejtës, parimin e ndarjes dhe
balancimit të pushteteve dhe respektimin e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut. Kuvendi
është një nga organet e autoritetit të shtetit, kompetencat e të cilit dhe, për pasojë, sfera e
veprimtarisë së tij, është përcaktuar në Kushtetutë dhe në ligje. Kuvendi gëzon, brenda këtyre
limiteve, një autonomi të konsiderueshme për vendimet që lidhen me ligjvënien. Brenda kësaj
sfere, shkalla e autonomisë së Kuvendit është më e madhe se në sfera të tjera të kompetencave të
tij, për shkak të faktit, se ai është organi ligjvënës i shtetit (shih vendimet nr. 22, datë 05.05.2010;
nr. 18, datë 14.05.2003 të Gjykatës Kushtetuese).
4. Në ushtrim të kompetencave të tij kushtetuese Kuvendi kryen funksione legjislative,
kontrolluese, emëruese dhe buxhetore. Në rastin në gjykim, është e nevojshme analiza e funksionit
legjislativ, që ka të bëjë me miratimin e ligjeve dhe i funksionit kontrollues. Ky i fundit, siç ka
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 52
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
theksuar jurisprudenca kushtetuese, është i rëndësishëm në një shoqëri demokratike sepse ai
materializohet pikërisht në rolin e deputetëve, që, nga njëra anë, miratojnë ligjet dhe, nga ana tjetër,
ushtrojnë kontrollin mbi pushtetet e tjera deri në atë masë që ky pushtet zbatohet. Në këtë drejtim,
kontrolli parlamentar nënkupton të drejtën e pushtetit legjislativ për t’u informuar dhe për të
realizuar mbikëqyrjen për zbatimin e ligjeve nga organet e pushtetit publik, me qëllim marrjen e
masave të domosdoshme për parandalimin e paligjshmërisë, si dhe nxjerrjen e përgjegjësive, sipas
rasteve konkrete. Gjithashtu, nëpërmjet këtij kontrolli, krijohet mundësia e kontrollit publik të
funksionimit të administratës shtetërore (shih vendimet nr. 22, datë 05.05.2010; nr. 18, datë
14.05.2003 të Gjykatës Kushtetuese).
5. Kuvendi me ligjin nr. 50/2022 ka miratuar Marrëveshjen e lidhur ndërmjet Ministrisë
së Kulturës dhe FMB-së për administrimin e nënzonave të trashëgimisë kulturore dhe peizazhit
kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit. Ligji, në pjesën hyrëse, tregon si bazë juridike të
miratimit nenet 78 e 83, pika 1, të Kushtetutës dhe nenin 172, pika 5, të ligjit nr. 27/2018.
6. Neni 83, pika 1, i Kushtetutës është pjesë e kreut IV, që i dedikohet procesit ligjvënës.
Në zbatim të kësaj dispozite, rezulton se ligji nr. 50/2022 është votuar në Kuvend tre herë: në
parim, nen për nen dhe në tërësi. Duke iu referuar dokumenteve parlamentare, ligji është miratuar
në Kuvend në datën 23.05.2022, pasi ishte diskutuar më parë në katër komisione parlamentare
(Komisioni për Ekonominë dhe Financat, në cilësinë e komisionit përgjegjës, si dhe Komisioni i
Ligjeve, Komisioni për Edukimin dhe Komisioni për Politikën e Jashtme, në cilësinë e
komisioneve për dhënie mendimi). Pas miratimit të tij, Presidenti i Republikës, me dekretin nr.
13703, datë 20.06.2022, ka ushtruar veton pezulluese ndaj ligjit nr. 50/2022, por Kuvendi në datën
14.07.2022 ka vendosur rrëzimin e dekretit, duke e miratuar përfundimisht ligjin. Në vijim, ligji
është botuar në Fletoren Zyrtare të datës 29.07.2022 dhe ka hyrë në fuqi 15 ditë më pas.
7. Ndërsa neni 172, pika 5, i ligjit nr. 27/2018, që gjithashtu ka shërbyer si bazë juridike
për miratimin e ligjit nr. 55/2022, parashikon se “Ministria përgjegjëse për trashëgiminë kulturore
lidh marrëveshje me fondacionet e posaçme të trashëgimisë kulturore për administrimin, sipas
këtij neni. Kjo marrëveshje i nënshtrohet miratimit nga ana e Këshillit të Ministrave në rastet e
administrimit të pasurive kulturore me rëndësi kombëtare dhe lokale, dhe miratimit të saj në
Kuvend, në rastet e administrimit të pasurive kulturore me rëndësi universale, sipas parashikimeve
të këtij ligji...”. Miratimi në Kuvend i marrëveshjeve të administrimit të pasurive kulturore me
rëndësi universale është tregues i qartë i rëndësisë publike që këto lloj pasurish paraqesin, të cilat
janë drejtpërdrejt të lidhura me identitetin dhe trashëgiminë kulturore, të klasifikuara nga neni 3 i
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 53
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
Kushtetutës ndër vlerat themelore që shteti ka për detyrë t’i respektojë dhe mbrojë. Megjithatë,
detyrimi ligjor për miratimin e këtyre lloj marrëveshjeve në Kuvend nuk duhet interpretuar, siç ka
ndodhur në rastin konkret, se Kuvendi duhet të vërë në lëvizje procesin legjislativ dhe në
përfundim të nxjerrë një ligj, pra të ushtrojë funksion legjislativ. Ky përfundim bazohet në tri arsyet
themelore, të shpjeguara në vijim.
8. Së pari, në rastin e miratimit të kontratave administrative të tilla, Kuvendi duhet të
ndërhyjë për të ushtruar funksionin kontrollues ndaj pushtetit ekzekutiv, për shkak të interesit të
lartë publik që vihet në diskutim në procesin e respektimit dhe mbrojtjes së pasurive të identitetit
dhe trashëgimisë kombëtare. Pa u zhveshur nga funksioni i tij kryesor, ai i ligjbërjes, Kuvendi ka
të drejtën, gjithashtu, të miratojë edhe akte të tjera me natyrë juridike që ndjekin qëllime të
ndryshme nga ai i rregullimit normativ, siç janë vendimet, të cilat janë të përshtatshme për të
realizuar funksionin kontrollues. Në të kundërt, praktika e nxjerrjes së ligjeve përmes procedurës
parlamentare ligjvënëse, siç ka ndodhur në rastin konkret, për të ushtruar funksion kontrollues, jo
vetëm që deformon funksionin ligjvënës të Kuvendit, por e largon atë nga funksioni kontrollues
në një republikë parlamentare.
9. Së dyti, miratimi i kontratave administrative me ligj, që duket se është një praktikë që
po përdoret nga Kuvendi edhe në raste të tjera, në fakt denatyron sistemin normativ të vendit, sepse
një ligj i tillë merr tiparet e aktit individual, ai zbatohet për një marrëdhënie juridike të caktuar,
ndaj subjekteve të individualizuara dhe shteron në zbatimin e tij. Një ligji të tillë i mungojnë
karakteristikat e aktit normativ – ai është pa përmbajtje, nuk rregullon situata dhe sjellje në mënyrë
të përgjithshme. Në këtë mënyrë, ky lloj ligji nuk lejon as interpretimin e normave të tij, proces që
kryhet gjatë zbatimit të normave me karakter të përgjithshëm. Për këtë arsye, një akt miratues i
Kuvendit, që emërtohet ligj dhe që vjen si rezultat i procedurës parlamentare ligjvënëse, është e
pamundur që, për nga natyra e tij, të bëhet pjesë e sistemit normativ dhe të renditet në piramidën
e akteve normative, sipas neneve 4 dhe 116 të Kushtetutës, duke u shndërruar, për pasojë, në një
akt të pushtetit publik jashtë nomenklature.
10. Së treti, qasja e Kuvendit për miratimin me ligj të Marrëveshjes së Administrimit,
përmes procedurës parlamentare ligjvënëse, deformon edhe procedurat e kontrollit gjyqësor të saj,
si një akt të vullnetit të palëve. Kështu, për sa kohë që marrëveshja nuk përbën akt normativ, veshja
e saj me ligj e përjashton nga juridiksioni i zakonshëm gjyqësor, ndërsa Gjykatën e vendos në
situatën që të pranojë në juridiksionin e saj kontrollin e akteve me natyrë individuale. Një qasje e
tillë nuk përputhet me parimin e shtetit të së drejtës, i cili imponon kërkesën që rendi juridik të
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 54
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
ketë një sistem të plotë dhe të qartë ankimesh dhe procedurash gjyqësore, të cilat bëjnë të mundur
që aktet e nxjerra nga organet e pushtetit publik t’i nënshtrohen kontrollit të përputhshmërisë me
Kushtetutën dhe aktet e tjera të sistemit normativ.
11. Në përmbledhje të arsyeve të mësipërme dhe bazuar në nenet 3, 4, 81-85, 116 dhe 131,
shkronja “a”, të Kushtetutës, vlerësoj se ligji nr. 50/2022 është i papajtueshëm me Kushtetutën në
aspektin formal, për sa kohë që Kuvendi ka vepruar në kundërshtim me kompetencat dhe
procedurën parlamentare ligjvënëse.
(ii) Për cenimin e identitetit dhe të trashëgimisë kombëtare
12. Identiteti kombëtar dhe kultura janë përmendur shprehimisht në Preambulën e
Kushtetutës, ku përcaktohet: “Ne, populli i Shqipërisë (...) me zotimin për (...) prosperitetin e të
gjithë kombit, për paqen, mirëqenien, kulturën (...) me aspiratën shekullore të popullit shqiptar
për identitetin dhe bashkimin kombëtar.”. Gjithashtu, ai, së bashku me trashëgiminë kombëtare,
garantohet edhe në nenin 3 të Kushtetutës, në të cilin parashikohet, ndër të tjera se identiteti
kombëtar dhe trashëgimia kombëtare janë baza e këtij shteti, i cili ka për detyrë t’i respektojë dhe
t'i mbrojë. Gjykata ka pohuar se identiteti kombëtar ka të bëjë me veçoritë ose tiparet dhe
përkatësinë në to të një bashkimi njerëzish në një komb ose në një shtet, ashtu edhe simbolet
dalluese të një shteti apo kombi (shih vendimin nr. 29, datë 02.07.2021 të Gjykatës Kushtetuese).
13. Shteti i së drejtës, i cili garantohet që në Preambulën e Kushtetutës, është një nga
parimet më themelore e më të rëndësishme në shtetin dhe shoqërinë demokratike. Si i tillë, ai
përcakton një normë të pavarur kushtetuese, prandaj shkelja e tij përbën në vetvete bazë të
mjaftueshme për deklarimin e një ligji si antikushtetues (shih vendimin nr. 34, datë 20.12.2005 të
Gjykatës Kushtetuese). Në jurisprudencën kushtetuese është theksuar se parimi i shtetit të së drejtës
i detyron të gjitha organet e pushtetit publik që t’i ushtrojnë kompetencat e tyre vetëm në kuadër
dhe në bazë të normave kushtetuese (shih vendimet nr. 60, datë 16.09.2016; nr. 25, datë
28.04.2014; nr. 23, datë 08.06.2011 të Gjykatës Kushtetuese). Gjykata ka theksuar se bazat (vlerat
themelore) e përcaktuara në nenin 3 të Kushtetutës, ku përfshihen edhe identiteti, edhe trashëgimia
kombëtare, shërbejnë për të interpretuar normat kushtetuese dhe veprimtarinë e organeve
shtetërore, ndërsa parimi i shtetit të së drejtës, i sanksionuar në nenin 4 të saj, shërben për të
përvijuar dhe kontrolluar veprimtarinë e këtyre organeve (shih vendimin nr. 29, datë 02.07.2021
të Gjykatës Kushtetuese).
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 55
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
14. Kushtetuta në nenin 3 ka përcaktuar se identiteti dhe trashëgimia kombëtare përbën një
prej vlerave themelore, të cilën shteti ka detyrë ta respektojë dhe mbrojë. Po në të njëjtën linjë,
edhe Konventa e Parisit, që është pjesë e rendit të brendshëm juridik, në nenin 4 të saj parashikon
se detyra e identifikimit, mbrojtjes, konservimit, prezantimit dhe transmetimit te brezat e ardhshëm
të trashëgimisë kulturore dhe natyrore të referuar në nenet 1 dhe 2 të saj, që ndodhet në territorin
e një shteti palë, i përket, në radhë të parë, atij shteti. Neni 5 i konventës përcakton veprimet që
shtetet duhet të marrin për të garantuar marrjen e masave efikase dhe aktive për mbrojtjen,
konservimin dhe prezantimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore që ndodhet në territorin e tyre.
15. Shumica pasi ka vlerësuar, fillimisht, se skema e administrimit indirekt sipas ligjit nr.
27/2018 është e lejueshme nga neni 3 i Kushtetutës dhe parashikimet e Konventës e Parisit, ka
arritur në përfundimin se Marrëveshja e Administrimit garanton rolin parësor të shtetit, pasi nuk
lejon kalimin e pronësisë mbi pasurinë universale. Sipas shumicës, të drejtat dhe kompetencat që
i janë dhënë FMB-së nuk tejkalojnë ato të një administrimi të zakonshëm të pasurisë dhe janë me
natyrë administrative (menaxhuese), ndërkohë që shteti vijon të ruajë atributet e tij sovrane, për sa
kohë që jo vetëm ruan pronësinë mbi këtë pasuri, por ushtron edhe të drejtat dhe kompetencat e tij
përmes administrimit indirekt të Parkut të Butrintit (shih paragrafët 90, 96 dhe 101 të vendimit).
Në thelb, shumica ka vlerësuar se thjesht dhe vetëm kalimi i një pasurie kombëtare me vlera
universale në administrim të një treti, nuk është i mjaftueshëm, në aspektin kushtetues, për të vënë
në dyshim rolin parësor të shtetit.
16. Ndaj qëndrim të ndryshëm me shumicën, pasi vlerësoj se roli parësor i shtetit nuk është
garantuar në rastin konkret për këto dy arsye: së pari, administrimi i pasurisë kombëtare me vlera
universale është fragmentarizuar, që sjell rrezik të qenësishëm në konservimin e integruar të saj;
së dyti, për një pjesë ai është lejuar të kryhet nga një entitet i së drejtës private.
17. Është e qartë se fragmentarizimi i administrimit të pasurisë krijon pasiguri në
përmbushjen e përgjegjësive dhe të roleve në procesin e konservimit, që prek cilësinë dhe
eficencën e procesit të konservimit. Nga pikëpamja faktike, fragmentarizimi i administrimit të
Parkut Kombëtar të Butrintit u vërtetua gjatë këtij gjykimi kushtetues nga gjetjet dhe
rekomandimet e raportit të misionit të përbashkët këshillimor UNESCO/ICOMOS të vitit 2022.
Në parantezë, më duhet të theksoj shqetësimin për vështirësinë e Gjykatës për marrjen në shqyrtim
të këtij raporti, në kushtet kur ai jo vetëm që nuk u paraqit nga Këshilli i Ministrave edhe pse u
kërkua disa herë nga kërkuesi, por madje u pengua paraqitja e tij nga subjektet e interesuara duke
u bërë shkak për shtyrjen disa herë të seancës plenare. Kjo sjellje, në vlerësimin tim, krijon
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 56
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
dyshimin e arsyeshëm se autoritetet publike, të cilat u provua se ishin informuar dhe u ishte
komunikuar ky dokument në kohën e duhur, jo vetëm që kanë qenë në dijeni të problematikave të
modelit të administrimit të Parkut të Butrintit, por edhe se ato kanë kuptuar pasojat antikushtetuese
të tyre.
18. Për sa i përket përmbajtjes së këtij raporti, ai ka evidentuar një sërë problematikash
referuar modelit të administrimit të Parkut të Butrintit, duke ngritur shqetësime edhe në lidhje me
zbatimin e rekomandimeve të mëparshme të misioneve të UNESCO/ICOMOS, duke evidentuar
dhe theksuar rolin që duhet të kryejë shteti përmes ministrisë përgjegjëse për administrimin dhe
zbatimin e planeve të menaxhimit. Në mënyrë të përmbledhur, këto problematika, që paraqesin
rëndësi për gjykimin kushtetues për sa kohë lidhen me rolin parësor të shtetit, janë: (i) parcelizimi
i pasurisë së trashëgimisë botërore dhe nevoja që Ministria e Kulturës të mbajë në mbikëqyrje të
gjithë pasurinë dhe jo një pjesë të saj (faqet 9 dhe 107), modifikimet e kufijve të pasurisë dhe
dobësimi i funksionit të zonës buferike (faqe 69) dhe mungesa e arsyeve për të mos marrë në
konsideratë menaxhimin e të gjithë pasurisë nga një autoritet i vetëm (faqet 32-33); (ii) mungesa
e garancive për zbatimin e një plani të integruar menaxhimi (faqe 8); (iii) vulnerabiliteti i Vlerave
të Jashtëzakonshme Universale, mungesa e menaxhimit të fokusuar në terren dhe mostrajtimi i
çështjeve urgjente të konservimit, përfshirë paqartësinë e Bordit të Drejtorëve për kërkesat për
menaxhimin dhe mbrojtjen në kontekstin e trashëgimisë botërore (faqet 37-39); dhe (iv) nevoja
për një ekip menaxhimi të integruar të natyrës/kulturës që të punojë në nivel vendor për të
mbikëqyrur të gjitha aspektet e menaxhimit të zonës dhe mbrojtjes së Vlerave të Jashtëzakonshme
Universale së pasurisë (faqe 107), si dhe për një mekanizëm për bashkëpunimin dhe ndarjen e
informacionit dhe planifikimin e menaxhimit në terren (faqe 57).
19. Për sa i takon administrimit të pasurisë kombëtare nga një entitet i së drejtës private,
duhet vënë në dukje se edhe pse shteti merr pjesë në të përmes përfaqësimit në Bordin e Drejtorëve,
kjo nuk ndryshon as statusin, as të drejtat e FMB-së. Administrimi i një pasurie kombëtare përmes
krijimit të një subjekti të së drejtës private nuk garanton urdhërimin kushtetues dhe as detyrimet e
marra përsipër ndërkombëtarisht nga shteti shqiptar. Jo pa qëllim në nenin 17 të saj Konventa e
Parisit ka parashikuar krijimin e fondacioneve vetëm me qëllimin e mbledhjes së donacioneve dhe
financimeve, duke pasur në vëmendje jo vetëm shpenzimet dhe kostot e nevojshme për
administrimin dhe mirëmbajtjen e ruajten e këtyre pasurive por edhe me synimin për të thithur të
ardhura edhe nga burime të tjera përveç atyre shtetërore. Në vlerësimin tim, modeli i zgjedhur në
rastin konkret ka zhveshur shtetin nga kompetencat dhe tagrat e tij, duke i kaluar një subjekti të së
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 57
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
drejtës private ushtrimin e një funksioni publik siç është ai për mbrojtjen dhe konservimin e
pasurive të trashëgimisë kulturore me vlerë universale pjesë e identitetit tonë kombëtar. Fondacioni
i krijuar sipas Marrëveshjes së Administrimit ushtron veprimtarinë sipas së drejtës private
ndërkohë që as ligji nr. 27/2018, as marrëveshja nuk i njohin ndonjë kompetencë, procedurë ose
të drejtë sipas së drejtës publike.
20. Në këtë drejtim, më duhet të theksoj se nisma dhe përgjegjësia private luan rol thelbësor
në sistemin e ekonomisë së tregut që ka vendosur Kushtetuta, ndaj sipas nenit 11 të saj prona
private dhe publike mbrohen njëlloj. Rëndësia e nismës dhe përgjegjësisë private konfirmohet edhe
nga neni 59 i Kushtetutës, ku parashikohet se ajo është burim plotësues i kompetencave dhe
mjeteve që disponon shteti në përmbushjen e objektivave socialë. Megjithatë kur flitet për
identitetin dhe trashëgiminë kombëtare, bëhet i zbatueshëm neni 3 i Kushtetutës, i cili
përgjegjësinë për respektimin dhe mbrojtjen e vlerave themelore ia ngarkon shtetit. Kështu, duke
iu referuar pikërisht vlerave të tjera themelore të listuara shprehimisht në këtë dispozitë
kushtetuese, siç janë pavarësia, tërësia territoriale, dinjiteti, të drejtat dhe liritë themelore, drejtësia
shoqërore, rendi kushtetues, pluralizmi, bashkëjetesa fetare, si dhe bashkëjetesa e mirëkuptimi i
shqiptarëve me pakicat, është e pamundur të mendohet që përgjegjësia e shtetit për mbrojtjen e
tyre t’i kalojë nismës dhe përgjegjësisë private. Në këtë pikëpamje, respektimi dhe mbrojtja e
identitetit dhe trashëgimisë kombëtare është dhe duhet të jetë përgjegjësi publike, që përmbushet
nga organet e pushtetit publik. Ky i fundit, në ndryshim nga nisma dhe përgjegjësia private, e merr
legjitimitetin e tij nga mekanizmat e demokracisë përfaqësuese dhe njëkohësisht është subjekt
kontrolli i vazhdueshëm nga qytetarët, të cilëve iu përket sovraniteti në Republikën e Shqipërisë.
21. Në vlerësimin tim asnjë konsideratë nuk është e mjaftueshme për delegimin e këtij
funksioni të shtetit sipas të drejtës publike në një entitet që vepron sipas të drejtës private, duke
mos përmbushur rolin parësor të shtetit. Gjykata ka theksuar se mungesa e fondeve financiare nuk
përligj interesin publik të miratimit të një ligji (shih vendimin nr. 29, datë 02.07.2021 të Gjykatës
Kushtetuese). Nga ana tjetër, Konventa e Parisit parashikon në nenin 4 të saj se shteti duhet të bëjë
të gjitha përpjekjet për përmbushjen e detyrimit për identifikimin, mbrojtjen, konservimin,
prezantimin dhe transmetimin tek brezat e ardhshëm të trashëgimisë kulturore dhe natyrore që
ndodhet në territorin e tij, deri në fund të burimeve të tij dhe, atje ku është e përshtatshme, me
ndonjë ndihmë dhe bashkëpunim ndërkombëtar, në veçanti, financiare, artistike, shkencore dhe
teknike.
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 58
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
22. Në këtë kuptim mungesa e fondeve buxhetore nuk përligj këtë model administrimi për
sa kohë që nuk u arrit të provohej nga subjektet e interesuara se forma direkte e administrimit nuk
do të sillte pasojat e pritshme dhe të dëshiruara dhe se krijimi i FMB-së vetëm me qëllimin e
mbledhjes së fondeve dhe donacioneve, sipas nenit 17 të Konventës së Parisit, nuk do të ishte një
model i suksesshëm në drejtim të rezultatit të pritshëm.
23. Në përmbledhje të arsyeve të mësipërme, çmoj se ligji nr. 50/2022 është i papajtueshëm
me Kushtetutën në aspektin formal, për sa kohë ka cenuar funksionet e Kuvendit dhe të sistemit
normativ dhe atë substancial, për sa sa kohë nuk ruan dhe garanton rolin parësor të shtetit në
mbrojtjen e pasurisë kombëtare, Parkut Kombëtar të Butrintit. Për rrjedhojë, Gjykata duhej të
kishte pranuar kërkesën dhe të vendoste shfuqizimin e ligjit objekt kërkese.
Anëtare: Marsida Xhaferllari
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 59
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
MENDIM PAKICE
1. Unë, gjyqtarja Elsa Toska, në çështjen me kërkues jo më pak se një e pesta e deputetëve
të Kuvendit dhe objekt: “Shfuqizimi i ligjit nr. 50/2022, datë 23.05.2022 “Për miratimin e
marrëveshjes për administrimin e nënzonave të trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor,
pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për
Menaxhimin e Butrintit”, si i papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë”, kam
votuar për pranimin e pjesshëm të kërkesës dhe shfuqizimin e nenit 1 të ligjit nr. 50/2022, ndaj në
vijim do të paraqes argumentet e detajuara për këtë qëndrim, duke filluar me juridiksionin
kushtetues.
A- Për juridiksionin kushtetues të lidhur me ligjin nr.50/2022
2. Në lidhje me juridiksionin kushtetues për shqyrtimin e kësaj çështjeje, Gjykata është
vënë në lëvizje për ushtrimin e kompetencës së parashikuar në nenin 131, pika 1, shkronja “a”, të
Kushtetutës që është zbërthyer në nenin 51 të ligjit nr. 8577/2000, sipas të cilit ajo shqyrton
përmbajtjen e ligjeve dhe të akteve normative, formën e tyre, si dhe procedurën për miratimin,
shpalljen dhe hyrjen në fuqi të tyre.
3. Kërkuesi ka kundërshtuar ligjin nr. 50/2022, me të cilin Kuvendi ka miratuar
marrëveshjen për administrimin e nënzonave të trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor,
pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për
Menaxhimin e Butrintit. Po kështu nga përmbajtja e kërkesës rezulton se kërkuesi kundërshton
edhe marrëveshjen e administrimit, duke e konsideruar si pjesë përmbajtësore të ligjit nr. 50/2022.
4. Konkretisht, ligji objekt kundërshtimi ka vetëm dy nene, nenin 1, i cili parashikon
miratimin e marrëveshjes dhe nenin 2, i cili parashikon hyrjen në fuqi të ligjit (referuar në këtë
Mendim Pakice si “ligj miratues”). Ndërsa, teksti i marrëveshjes për administrimin e nënzonave
të trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet
Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit”, i është bashkëlidhur ligjit.
5. Shumica, për të argumentuar qëndrimin e saj për juridiksionin dhe mbi marrëveshjen e
administrimit ka analizuar se: “(...) edhe pse në rastin konkret jemi para një përjashtimi nga rregulli
i natyrës së përgjithshme të aktit të miratuar nga Kuvendi, natyra e pasurisë kulturore kombëtare
në fjalë përcakton edhe interesin publik në rastin konkret, i cili në vlerësimin e ligjvënësit, është i
tillë që nuk mund të vlerësohet apo përcaktohet nga organe të tjera të pushtetit publik. Sipas saj,
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 60
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
edhe pse tipikisht nuk jemi para një akti me karakter të përgjithshëm, që ka normuar rregulla të
përgjithshme të sjelljeve, marrëveshja që i bashkëlidhet ligjit nr. 50/2022 ka marrë, për këtë shkak,
veshje formale me ligj” (shih paragrafin 44 të vendimit). Shumica ka arritur në përfundimin se
gjykata ka juridiksion për kontrollin e kushtetutshmërisë së akteve objekt kërkese, në kuptim të
nenit 131, pika 1, shkronja “a”, të Kushtetutës, për sa kohë që jo vetëm që marrëveshja e miratuar
me ligjin nr. 50/2022 dhe që i bashkëlidhet atij për këtë shkak ka marrë veshje formale me ligj, por
edhe bazuar në natyrën kushtetuese të pretendimeve të parashtruara në kërkesë, që janë elementet
përcaktuese të juridiksionit kushtetues (shih paragrafin 46 të vendimit). Në vijim, me qëllim
analizën e themelit të pretendimeve, shumica ka ushtruar kontroll kushtetues edhe mbi
marrëveshjen bashkëlidhur ligjit, për të vlerësuar nëse vetë Marrëveshja e Administrimit respekton
rolin parësor të shtetit në këtë administrim indirekt të trashëgimisë kulturore, pjesë e Parkut
Kombëtar të Butrintit (shih paragrafët 91 e vijues të vendimit).
6. Për sa më lart, në mënyrë të përmbledhur, rezulton se shumica edhe pse është shprehur
se gjykata ka juridiksion për shqyrtimin e pretendimeve të parashtruara në kërkesë në kuptim të
nenit 131, pika 1, shkronja “a”, të Kushtetutës, duke shqyrtuar parashikimet e marrëveshjes në
fakt ka ushtruar kontroll ndaj një kontrate tipike administrative dhe duket se ka konsideruar
përmbajtjen e marrëveshjes së administrimit si përmbajtje të ligjit.
7. Në vlerësimin tim, në ndryshim nga sa ka arsyetuar shumica, ligji miratues nuk përthith
edhe përmbajtjen e neneve të kontratës, duke i konsideruar këto të fundit si pjesë përmbajtësore të
ligjit, ndaj në këtë kuptim nuk mund të konsiderohet kontrolli kushtetues ndaj neneve të
marrëveshjes si kontroll ndaj ligjit miratues nr. 50/2022. Pavarësisht se marrëveshja e lidhur mes
palëve është miratuar me ligj, ajo nuk bëhet pjesë e ligjit, për rrjedhojë nuk mund të përfshihet në
juridiksionin kushtetues vetëm për shkak të formës me të cilën ajo hyn në fuqi dhe fillon të
prodhojë efekte mes palëve kontraktuese. Shqyrtimi i marrëveshjes së administrimit, si pjesë
përmbajtësore e ligjit, nga Gjykata Kushtetuese, krijon një denatyralizim të kontrollit kushtetues
mbi kontratat të cilat në thelb janë marrëveshje mes palëve kontraktuese, dhe për shqyrtimin e të
cilave ekzistojnë tre shkallët e gjyqësorit të zakonshëm, sipas nenit 135, pika 1 të Kushtetutës. Në
këtë kontekst, as vetë Gjykata Kushtetuese nuk përjashtohet nga respektimi i ndarjes së
juridiksioneve. Po në këtë drejtim, ruajtja e ballancës mes kreativitetit gjyqësor dhe qëllimit të
parashikimeve kushtetuese është detyrim i Gjykatës Kushtetuese, të cilin ajo e ka shprehur edhe
përmes parimit të vetëpërmbajtjes gjyqësore, (judicial self restraint).
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 61
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
8. Për rrjedhojë, objekt i kontrollit kushtetues në rastin konkret është ligji miratues nr.
50/2022, pra forma dhe përmbajtja e dispozitave të tij, dhe jo marrëveshja për administrimin e
nënzonave të trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit,
ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit në kuptim të nenit
131, pika 1, shkronja “a”, të Kushtetutës.
9. Për sa i përket legjitimimit, kërkuesi legjitimohet ratione personae vetëm për ligjin nr.
50/2022, ndryshe nga shumica, e cila e legjitimon për aktet objekt kërkese, dhe ratione temporis,
pasi kërkesa është paraqitur brenda afatit ligjor 2-vjeçar për kundërshtimin e ligjit. Ndërsa, për sa
i përket legjitimimit ratione materiae, kërkuesi, edhe pse nuk i ka ngritur pretendimet në kontekst
të ndarjes dhe balancimit të pushteteve, për shkak të miratimit të marrëveshjes së administrimit
me ligj miratues, nisur nga qëndrimi që kam mbajtur lidhur me juridiksionin e Gjykatës vetëm për
ligjin nr. 50/2022, do të analizoj në themel cenimin e parimit të ndarjes dhe balancimit të
pushteteve e për rrjedhojë edhe shtetin e së drejtës.
B- Për papajtueshmërinë e ligjit nr. 50/2022 me parimin e ndarjes dhe balancimit të
pushteteve, si dhe shtetit të së drejtës
10. Parimi i shtetit të së drejtës, i cili garantohet që në Preambulën e Kushtetutës sonë,
është një nga parimet më themelore e më të rëndësishme në shtetin dhe shoqërinë demokratike. Si
i tillë, ai përbën një normë të pavarur kushtetuese, prandaj shkelja e tij përbën në vetvete bazë të
mjaftueshme për deklarimin e një ligji si antikushtetues (shih vendimin nr. 34, datë 20.12.2005 të
Gjykatës Kushtetuese). Ky parim, i sanksionuar në nenin 4 të Kushtetutës, ndërvepron edhe me
parimin e ndarjes dhe balancimit të pushteteve, të përcaktuar nga neni 7 i Kushtetutës, që
parashikon parimin e ndarjes së pushteteve dhe synon të mënjanojë rrezikun e përqendrimit të
pushtetit në duart e një organi ose të personave të caktuar, gjë që praktikisht mbart me vete rrezikun
e shpërdorimit të tij. Nëpërmjet këtij parimi kushtetutëbërësi ka përcaktuar për secilin nga organet
që përfaqësojnë këto pushtete kompetencat që i përgjigjen qëllimit të tij. Për sa kohë këto
kompetenca janë të përcaktuara nga normat kushtetuese, është e palejueshme që një organ tjetër
t’i marrë ose t’i anashkalojë ato me vullnetin e tij (shih vendimet nr. 29, datë 02.07.2021; nr. 24,
datë 09.06.2011; nr. 19, datë 03.05.2007 të Gjykatës Kushtetuese).
11. Po sipas nenit 4, pika 1, të Kushtetutës, e drejta përbën bazën dhe kufijtë e veprimtarisë
së shtetit. Parimi i shtetit të së drejtës detyron të gjitha organet e pushtetit publik që t’i ushtrojnë
kompetencat e tyre vetëm në kuadër dhe në bazë të normave kushtetuese. Aktet juridike që nxirren
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 62
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
nga këto organe duhet të jenë në pajtim me aktet juridike më të larta si në kuptimin formal, ashtu
edhe atë material. Respektimi i hierarkisë së akteve normative është një detyrim që rrjedh nga
parimi i shtetit të së drejtës dhe i koherencës në sistemin ligjor (shih vendimet nr. 23, datë
08.06.2011; nr. 1, datë 12.01.2011; nr. 2, datë 03.02.2010 të Gjykatës Kushtetuese). Piramida e
akteve normative, e parashikuar në nenin 116 të Kushtetutës, përcakton marrëdhëniet midis
normave juridike, të cilat bazohen në raportin e mbi/nënvendosjes së tyre. Rendi juridik nuk është
një radhitje e barasvlershme normash, por një sistem hierarkik, i cili përbëhet nga nivele të
ndryshme vlefshmërie dhe në secilin prej këtyre niveleve qëndron një normë ose grup normash,
duke përftuar kështu edhe fuqinë e caktuar juridike. Kjo piramidë aktesh normative ka në majë të
saj Kushtetutën, e cila shërben si burim për aktet e tjera juridike (shih vendimet nr. 5, datë
05.02.2014; nr. 3, datë 20.02.2006 të Gjykatës Kushtetuese).
12. Nën dritën e këtyre standardeve kushtetuese të sipërpërmendura, do të ndalem në
analizën e rastit konkret, duke iu përgjigjur pyetjes kryesore kushtetuese, nëse Kuvendi duhej ta
miratonte me ligj marrëveshjen objekt kundërshtimi, pra nëse kjo formë e përzgjedhur, bie ndesh
me parimet dhe parashikimet kushtetuese.
13. Ligji nr. 50/2022 në thelb ka miratuar një kontratë administrative mes dy palëve, nga
njëra anë një organ publik (Ministria e Kulturës) dhe nga ana tjetër një subjekt i së drejtës private
(FMB-ja). Kjo kontratë, si shprehje e vullnetit të dy palëve të saj, ka për objekt dhënien e
shërbimeve publike që lidhen me administrimin e pasurisë kulturore të Parkut të Butrintit. Përmes
kësaj kontrate shteti transferon disa të drejta një subjekti privat (fondacioni), ndërkohë që ky i
fundit ushtron disa kompetenca në kuptim të modelit të administrimit indirekt të pasurisë në fjalë.
Për rrjedhojë, kontrata përcakton të drejtat dhe detyrimet konkrete të secilës palë dhe ka për objekt
rregullimin e situatës juridike të një pasurie të identifikuar, Parkut Kombëtar të Butrintit. Nisur
nga objekti i kësaj marrëveshjeje, ajo përfshihet në ato akte që kanë të bëjnë me menaxhimin e një
pasurie publike, përcaktimin e modelit të përzgjedhur dhe modalitetetet specifike të dakordësuara
mes palëve.
14. Për sa më lart, qëllimi thelbësor i një marrëveshjeje (kontrate) është të vendosë raporte
juridike mes palëve, të drejta dhe detyrime, si dhe synon të prodhojë efekte vetëm për sa u takon
këtyre palëve, ndërsa qëllimi i ligjbërjes, në çfarëdo rendi kushtetues, nuk është të bëjë të vlefshme
marrëveshje të lidhura mes organeve publike dhe personave juridikë të së drejtës private. Nga kjo
perspektivë, miratimi i një marrëveshjeje (kontrate) me ligj nuk i korrespondon qëllimit kushtetues
të veprimtarisë ligjbërëse si veprimtari nëpërmjet së cilës ushtrohet pushteti legjislativ i shtetit.
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 63
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
15. Në këtë mënyrë, me miratimin me ligj të kësaj kontrate, Kuvendi ka tejkaluar
kompetencat e tij në kundërshtim me nenin 7 të Kushtetutës, duke cenuar parimin e ndarjes dhe
balancimit ndërmjet pushteteve. Nga ana tjetër, pikërisht për këtë shkak, pra se marrëveshja është
miratuar me ligj, duket se ky instrument i miratimit pengon edhe ushtrimin e plotë të kontrollit nga
gjykatat administrative mbi (pa) vlefshmërinë e saj. Edhe nga seanca plenare rezultoi se për shkak
të veshjes me ligj, këto lloj kontratash nuk kontrollohen në gjykata administrative. Subjekti i
interesuar, Kuvendi, nuk arriti të sjellë asnjë rast para kësaj gjykate, shembuj ku kontrata
administrative të miratuara me ligj të kontrolloheshin për (pa) vlefshmëri prej gjykatave të
zakonshme, ndryshe nga kontratat e miratuara me vendim të Këshillit të Ministrave për të cilat ka
tashmë praktikë gjyqësore (shih procesverbalet e seancës gjyqësore). Në këtë aspekt, Kuvendi nuk
provoi se praktika gjyqësore e gjykatave administrative kishte qëndrime të tilla, ku këto kontrata,
edhe pse të miratuara me ligj, i nënshtroheshin kontrollit gjyqësor administrativ.
16. Në vlerësimin tim, natyra e pretendimeve të parashtruara nga kërkuesi nuk përjashton
dhe nuk zhvendos juridiksionin gjyqësor për kontrollin e kontratave nga gjykatat e zakonshme në
Gjykatën Kushtetuese, për sa kohë që në rastin konkret kontrolli i plotë i kontratës, edhe në lidhje
me ato pretendime që kanë natyrë kushtetuese, pra identiteti kombëtar dhe trashëgimia kulturore,
si dhe respektimi i detyrimeve që vijnë nga Konventa e Parisit, i përket juridiksionit gjyqësor
administrativ, që bazuar në parimin e kushtetutshmërisë dhe hiearkisë së normave juridike, ka
pushtetin kushtetues për të verifikuar dhe kontrolluar pajtueshmërinë e marrëveshjes me këto
parime kushtetuese dhe konventore, për të vendosur për (pa) vlefshmërinë e saj. Në kuptim të nenit
7 të ligjit nr. 49/2012 “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve
administrative”, të ndryshuar, gjykata administrative ka në kompetencë lëndore shqyrtimin e
mosmarrëveshjeve që lindin nga (...) kontratat administrative publike, të nxjerra gjatë ushtrimit të
veprimtarisë administrative nga organi publik.
17. Në vështrim të sa më sipër, nëse një ligj miratues ka efekt dhe synim kufizimin e
kontrollit gjyqësor të aktit të miratuar, kjo do të passillte cenimin e parimit të ndarjes dhe
balancimit të pushteteve, si dhe të së drejtës për ankim efektiv nga kushdo palë e interesuar për
ankimin gjyqësor.
18. Në këtë kontekst, referuar çështjes konkrete, edhe pse në nenin 172, pika 5, të ligjit nr.
27/2018 është parashikuar se në rastet kur administrimi i pasurive të trashëgimisë kulturore me
rëndësi universale kryhet nga persona juridikë jofitimprurës, marrëveshja e lidhur nga ministria
përgjegjëse për trashëgiminë kulturore me fondacionin e posaçëm për administrimin, i nënshtrohet
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 64
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
miratimit në Kuvend, kjo dispozitë vë në diskutim mënyrën e ushtrimit të kompetencave
legjislative nga Kuvendi për një kategori të caktuar marrëveshjesh ose kontratash, ku referuar
legjislacionit përkatës Kuvendi mund të ushtrojë kompetenca administrative me ligj miratues,
duke e shndërruar këtë modus operandi në model legjislativ. Ashtu sikundër Gjykata ka theksuar,
nëpërmjet interpretimit që u bën normave ose termave konkretë të Kushtetutës, Gjykata përcakton
standardet kushtetuese mbi të cilat duhet të mbështetet veprimtaria e organeve kushtetuese dhe
kërkesat në ushtrimin e veprimtarisë së tyre vendimmarrëse (shih vendimet nr. 36, datë
04.11.2021; nr. 29, datë 30.06.2011; nr. 29, datë 21.10.2009 të Gjykatës). Ndaj, në vlerësimin tim,
kjo çështje do të duhej të shërbente edhe me qëllimin që praktika legjislative të rishikohej për të
ardhmen, në mënyrë që të ndryshohet modeli i miratimit të marrëveshjeve/kontratave me ligj.
19. Po në këtë drejtim, nuk pajtohem me shumicën për sa i përket argumentit se qëllimi i
parashikimit përmes ligjit nr. 27/2018 të ndërhyrjes së Kuvendit në këtë rast, si përfaqësues i
vullnetit të popullit, lidhet me detyrimin e shtetit, të sanksionuar në Kushtetutë dhe Konventën e
Parisit, për mbrojtjen dhe ruajtjen e këtyre vlerave të pasurisë universale (shih paragrafin 44 të
vendimit). Ky qëndrim i shumicës duket se nuk merr në konsideratë parimin kushtetues të
parashikuar në nenin 7 të Kushtetutës, sipas të cilit sistemi i qeverisjes bazohet në ndarjen dhe
balancimin ndërmjet pushteteve, ligjvënës, ekzekutiv dhe gjyqësor. Për më tepër, në vështrim të
nenit 48/2 të ligjit nr.8577/2000 të ndryshuar, ku parashikohet se përjashtimisht kur ka lidhje midis
objekti të kërkesës dhe akteve të tjera normative, vendos për çdo rast Gjykata Kushtetuese, për sa
kohë që neni 172, pika 5, i ligjit nr. 27/2018 ka lidhje me ligjin nr.50/2022, atëherë dhe kjo
dispozitë do duhej të vlerësohej në këtë kontekst.
20. Në përfundim, për të gjitha argumentet e lartpërmendura, vlerësoj se neni 1 i ligjit nr.
50/2022 që ka miratuar marrëveshjen e administrimit të nënzonave të trashëgimisë kulturore dhe
peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit (kontratën e lidhur mes Ministrisë së
Kulturës dhe FMB-së) duhej shfuqizuar, për rrjedhojë kërkesa duhej pranuar pjesërisht.
Anëtare: Elsa Toska
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 65
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
MENDIM PAKICE
1. Në shqyrtimin e çështjes nr. 8 (Nj) 2022 që i përket kërkesës së subjektit kushtetues jo
më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë, me objekt shfuqizimin e ligjit nr.
50/2022, datë 23.05.2022 “Për miratimin e marrëveshjes për administrimin e nënzonave të
trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet
Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit”, si i papajtueshëm me
Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, ndaj qëndrim të ndryshëm nga shumica në lidhje me
zgjidhjen në themel të çështjes. Në vlerësimin tim kërkesa është e bazuar, për shkak se ligji i
kundërshtuar nuk garanton rolin parësor të shtetit në mbrojtjen dhe ruajtjen e pasurisë kombëtare,
ndaj duhej të ishte vendosur pranimi i saj dhe shfuqizimi i ligjit nr. 50/2022 si i papajtueshëm me
Kushtetutën dhe Konventën e Parisit, ndaj, në vijim do të parashtroj argumentet e mia si gjyqtare
në pakicë.
2. Kushtetuta në Preambulën e saj deklaron vetëdijen për historinë tonë, përgjegjësinë për
të ardhmen ashtu edhe aspiratën e popullit shqiptar për identitetin dhe bashkimin kombëtar. Në
nenin 3 të saj Kushtetuta përcakton bazat e këtij shteti, të cilat ai ka detyrën t’i respektojë dhe
mbrojë, ku përfshihen edhe identiteti kombëtar dhe trashëgimia kombëtare, ndërsa në nenin 4 të
saj sanksionon parimin e shtetit të së drejtës, një nga parimet më themelore e më të rëndësishme
në shtetin dhe shoqërinë demokratike, sipas të cilit e drejta përbën bazën dhe kufijtë e veprimtarisë
së shtetit.
3. Gjykata në jurisprudencën e saj ka vlerësuar se trashëgimia kulturore është pjesë e
trashëgimisë së popullit, si dhe përbën kujtesën e prekshme dhe të paprekshme të asaj që njeriu ka
krijuar (dhe vazhdon të krijojë) për pasardhësit e tij. Gjithashtu, ajo mund të quhet edhe dëshmi
materiale që ka vlerën e civilizimit dhe bën pjesë në trashëgiminë kombëtare të një shteti, duke
reflektuar jetën e komunitetit, historinë dhe identitetin e tij, si dhe lidhjen e së shkuarës me të
tashmen e të ardhmen, si dhe konsiston në manifestime të jetës njerëzore, që dëshmojnë për vlerat,
besimet, historinë dhe traditat e vendit dhe u japin qytetarëve ndjesinë e përkatësisë në një popull,
që lidhet më pas me identitetin kombëtar. Trashëgimia kulturore përbën një formë të veçantë të
shprehjes së kulturës së popullit dhe përfshin çdo gjë që konsiderohet vendimtare për identitetin e
një shoqërie ose vendi. Prandaj çdo ankesë ndaj cenimit të këtyre të drejtave duhet të zgjidhet duke
vendosur në balancë interesat e palëve të prekura me interesin e përgjithshëm të shoqërisë, duke
marrë gjithmonë në konsideratë aspektet morale, historike, kulturore, kombëtare, financiare dhe
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 66
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
ligjore të përfshira. Gjetja e këtyre zgjidhjeve duhet të konsistojë në shkëmbim informacioni,
konsultim, dialog dhe bashkëpunim mes palëve të përfshira (shih vendimet nr. 29, datë
02.07.2021; nr. 4, datë 15.02.2021 të Gjykatës Kushtetuese).
4. Detyrimi kushtetues për mbrojtjen dhe respektimin e identitetit kombëtar dhe
trashëgimisë kombëtare e kulturore ka të bëjë me marrjen e masave nga ana e ligjvënësit për
mbrojtjen e tyre, ashtu dhe me zbatimin në praktikë nga institucionet përkatëse të procedurave
ligjore (shih vendimet nr. 29, datë 02.07.2021; nr. 4, datë 15.02.2021 të Gjykatës Kushtetuese).
Nga ana tjetër, parimi i shtetit të së drejtës i detyron të gjitha organet e pushtetit publik që t’i
ushtrojnë kompetencat e tyre vetëm në kuadër dhe në bazë të normave kushtetuese (shih vendimet
nr. 60, datë 16.09.2016; nr. 25, datë 28.04.2014; nr. 23, datë 08.06.2011 të Gjykatës Kushtetuese).
Për garantimin e këtij parimi të gjitha organet, të parashikuara ose jo në Kushtetutë, duhet t’i
nënshtrohen parimit të kushtetutshmërisë dhe atij të ligjshmërisë. Parimi i shtetit të së drejtës
shërben për të përvijuar dhe kontrolluar veprimtarinë e organeve shtetërore, ndërsa bazat (vlerat
themelore), ku përfshihen edhe identiteti e trashëgimia kombëtare, shërbejnë për të interpretuar
normat kushtetuese dhe atë veprimtari (shih vendimin nr. 29, datë 02.07.2021 të Gjykatës
Kushtetuese).
5. Duke iu referuar përmbajtjes së Konventës së Parisit, të ratifikuar nga shteti shqiptar,
që në kuptim të neneve 5, 116 dhe 122 të Kushtetutës renditet në hierarkinë e akteve normative
pas Kushtetutës dhe përbën jo vetëm një akt të detyrueshëm për zbatim, por edhe parametër të
kushtetutshmërisë së akteve të zakonshme ligjore, në kuptim të nenit 131, pika 1, shkronja “a”, të
Kushtetutës, ajo ka përcaktuar në nenin 4 se i takon vetëm shtetit detyra e identifikimit, mbrojtjes,
konservimit, prezantimit dhe transmetimit te brezat e ardhshëm të trashëgimisë kulturore dhe
natyrore që ndodhet në territorin e tij. Në këtë kuptim, i takon shtetit, që, për përmbushjen e këtij
detyrimi, të bëjë gjithçka që mundet deri në fund të burimeve të tij dhe, atje ku është e
përshtatshme, me ndonjë ndihmë dhe bashkëpunim ndërkombëtar, në veçanti, financiare, artistike,
shkencore dhe teknike, të cilat mund të jetë në gjendje për t`i përfituar. Në vijim, neni 5 i
Konventës parashikon se çfarë konsiderohen masa efikase dhe aktive që merren nga shtetet anëtare
për mbrojtjen, konservimin dhe prezantimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore dhe konkretisht
shteti duhet: a) të përshtatë një politikë të përgjithshme, e cila ka si synim t’i japë trashëgimisë
kulturore dhe natyrore një funksion në jetën e komunitetit dhe të integrojë mbrojtjen e kësaj
trashëgimie në programe të përgjithshme planifikuese; b) të ngrejë brenda territorit të tij, atje ku
këto shërbime nuk ekzistojnë, një ose më shumë shërbime për mbrojtjen, konservimin dhe
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 67
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
prezantimin e trashëgimisë kulturore dhe natyrore me një staf të përshtatshëm dhe që ka mundësitë
për të kryer funksionet e veta; c) të zhvillojë studime shkencore dhe teknike, kërkime, si dhe të
përgatisë metoda operative të atilla që do ta bënin shtetin të aftë për t’iu kundërvënë rreziqeve që
kërcënojnë trashëgiminë e tij kulturore ose natyrore; d) të marrë masat e duhura ligjore, shkencore,
teknike, administrative dhe financiare të nevojshme për identifikimin, mbrojtjen, konservimin,
prezantimin dhe rehabilitimin e kësaj trashëgimie; e) të nxisë themelimin ose zhvillimin e qendrave
kombëtare dhe rajonale për trajnim në mbrojtjen, konservimin dhe prezantimin e trashëgimisë
kulturore dhe natyrore, si dhe të inkurajojë kërkime shkencore në këtë fushë.
6. Gjithashtu, në linjë me sa më sipër, edhe sipas Gjykatës Evropiane për të Drejtat e
Njeriut, ruajtja e trashëgimisë kulturore dhe, kur është e mundur, administrimi i saj kanë për qëllim,
përveç ruajtjes së cilësisë së jetës, edhe kujdesin për burimet historike, kulturore dhe artistike të
rajonit dhe banorëve të tij. Për rrjedhojë, ato kanë vlera thelbësore, mbrojtja dhe promovimi i të
cilave u përket autoriteteve shtetërore (shih Kozacioğly kundër Turqisë, 19 shkurt 2009, § 54 dhe
Kristiana LTD kundër Lituanisë, 6 shkurt 2008, § 104). Në këtë drejtim, autoritetet kombëtare
gëzojnë një hapësirë vlerësimi në përcaktimin e interesit të përgjithshëm të shoqërisë (shih Beyeler
kundër Italisë, 5 janar 2000, § 112; Ruspoli Morenes kundër Spanjës, 28 nëntor 2001, § 39).
7. Referuar analizës së mësipërme të përmbajtjes së neneve 3 dhe 4 të Kushtetutës dhe
neneve 4 dhe 5 të Konventës së Parisit, detyra për mbrojtjen e identitetit dhe trashëgimisë
kombëtare e kulturore, për identifikimin, konservimin, prezantimin dhe transmetimin e saj në të
ardhmen, i takon në mënyrë të qartë dhe pa asnjë ekuivok vetëm shtetit. Për rrjedhojë, nuk ndaj të
njëjtin qëndrim me shumicën se këto parashikime “nuk parashikojnë në mënyrë të shprehur formën
se si ato ushtrohen, pra nuk parashikojnë ndonjë formë ekskluziviteti në administrimin e pasurive
kulturore dhe natyrore dhe as nuk ndalojnë forma të ndryshme të mbrojtjes dhe konservimit... Edhe
pse neni 17 i Konventës së Parisit parashikon se shtetet palë mund të inkurajojnë themelimin e
fondacioneve kombëtare publike dhe private ose organizatave me qëllim ftimin e donacioneve për
mbrojtjen e trashëgimisë kulturore dhe natyrore, kjo në vetvete është tregues se përfshirja e të tilla
fondacioneve jo vetëm nuk përjashtohet, por inkurajohet në administrimin e pasurisë, për sa kohë
që ruhet në çdo rast roli parësor i shtetit sipas kësaj konvente.” (shih paragrafin 89 të vendimit).
Përkundër sa referon shumica, në vlerësimin tim këto parashikime kushtetuese dhe konventore
kanë përcaktuar se ky rol parësor mund të ushtrohet vetëm nga shteti, edhe pse në forma të
ndryshme dhe se është e palejueshme nga pikëpamja kushtetuese tjetërsimi ose delegimi i tyre në
entitete jopublike që i përkasin së drejtës private. Për më tepër që Konventa e Parisit ka përcaktuar
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 68
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
detyrimin e çdo shteti anëtare që për përmbushjen e këtij detyrimi të bëjë gjithçka që mundet,
madje deri në fund të burimeve të tij, të cilat janë njerëzore, materiale dhe financiare.
8. Në frymën dhe në përputhje me këto parashikime duket se është forma e administrimit
direkt, e cila realizohet nëpërmjet strukturave organizative të specializuara në varësi të
institucioneve shtetërore ose subjekteve të tjera publike me autonomi shkencore, organizative,
financiare dhe me personel të specializuar tekniko-shkencor, ose edhe në bashkëpunim me organe
të tjera të administratës publike. Për rrjedhojë, qasja ime ndryshon nga ajo e shumicës edhe në
lidhje me mënyrën se si shumica vlerëson jo vetëm formën e administrimit indirekt sipas ligjit
nr. 27/2018 por edhe vetë rangun e të drejtave dhe kompetencave që i janë dhënë sipas
Marrëveshjes së Administrimit subjektit privat FMB-së.
9. Shumica, pasi ka analizuar të drejtat dhe kompetencat e FMB-së sipas Marrëveshjes së
Administrimit ka arritur në përfundimin se “në çdo rast nuk tejkalojnë ato të një administrimi të
zakonshëm të pasurisë dhe nuk përmbajnë elemente të kompetencave sovrane të shtetit në
ushtrimin e funksionit të ruajtjes dhe mbrojtjes së pasurisë dhe se marrëveshja nuk e zhvesh shtetin
nga roli i tij parësor në drejtim të identifikimit, mbrojtjes, konservimit, prezantimit dhe transferimit
të vlerave të trashëgimisë kulturore, por ruan dhe garanton këtë rol, i cili ushtrohet përmes
formave të ndryshme të kontrollit të veprimtarisë së administrimit indirekt, për sa kohë që FMBsë nuk i është njohur ndonjë status i privilegjuar ligjor, duke iu nënshtruar ky entitet parashikimeve
ligjore të zbatueshme, ashtu si çdo entitet tjetër i së drejtës.” (shih paragrafët 96 dhe 98 të
vendimit).
10. Në ndryshim nga shumica, në vlerësimin tim të drejtat dhe kompetencat që i janë
njohur FMB-së në Marrëveshjen e Administrimit të Parkut të Butrintit në thelb kanë zhveshur
shtetin nga atributet e tij sovrane në drejtim të administrimit të pasurive me vlerë kombëtare dhe
universale. Edhe pse Kuvendi ia ka nënshtruar një procesi parlamentar dhe debati politik këtë
marrëveshje, ai nuk ka luajtur rolin e tij si sovran të përcaktuar nga Kushtetuta. Nuk përbën
synimin tim në këtë rast që të ndalem në vlerësimin e përputhshmërisë me Kushtetutën të
parashikimeve të ligjit nr. 27/2018, për sa kohë ai është në rang hierarkik më poshtë se
Kushtetuta dhe Konventa e Parisit dhe për sa kohë që parashikon forma të ndryshme
administrimi që në rastin e pasurive universale kontrollohen nga Kuvendi. I takonte këtij të fundit
të kryente rolin e tij jo vetëm si garant i kushtetutshmërisë, që në zbatim të parimit të shtetit të
së drejtës është detyrim i çdo organi që i përket secilit prej tre pushteteve të shtetit, por edhe si
garant i mbrojtjes së rolit parësor të shtetit në ushtrimin e këtyre kompetencave sovrane. Ky
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 69
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
është qëllimi se përse ligji nr. 27/2018 ka parashikuar Kuvendin në këtë proces dhe rol. Në këtë
kuptim, Kuvendi kishte detyrimin që të zbatonte drejtpërdrejt Kushtetutën dhe parashikimet
konventore, duke zbatuar në çdo rast aktet me fuqi më të lartë ligjore.
11. Siç vërehet edhe nga aktet e paraqitura nga palët, si dhe nga deklarimet e tyre në seancë
plenare, i vetmi justifikim i sjellë para Gjykatës për miratimin e këtij modeli administrimi të Parkut
të Butrintit (administrimi indirekt) ka qenë se sistemi aktual i menaxhimit nuk ishte fleksibël. I
pyetur në seancë plenare se përse nuk është arritur në konkluzionin se kjo nismë ishte e vetmja e
mundshme dhe nëse ka pasur një studim paraprak të kryer nga vetë shteti ose rekomandime nga
institucione të specializuara në fushën e trashëgimisë kulturore botërore, përfaqësuesi i Këshillit
të Ministrave u përgjigj se kjo formë nuk ishte mënyra e vetme, por është zgjedhur për shkak të
problematikave në menaxhim, e evidentuar edhe në të gjitha raportet e UNESCO-s ndër vite.
Ndërkohë që nga subjektet e interesuara nuk u arrit të provohej, dhe kjo nuk rezulton as nga aktet
bashkëlidhur projektligjit, se kjo formë administrimi ishte e vetmja mënyrë e mundshme për të
siguruar mbrojtjen dhe ruajtjen e pasurisë kombëtare dhe se asnjë formë tjetër nuk do të realizonte
qëllimin dhe detyrimin kushtetues.
12. Edhe sipas raportit të vitit 2022 të misionit të përbashkët të UNECSO/ICOMOS,
përveç krijimit të FMB-së nuk janë paraqitur propozime të tjera për të garantuar zbatimin e PMIsë dhe po ashtu as që krijimi i fondacionit është forma e vetme për të përmbushur rekomandimet
e misioneve të mëparshme të Komitetit të Trashëgimisë Botërore. Po sipas raportit, nga autoritetet
kombëtare nuk është dhënë asnjë justifikim për të mos marrë në konsideratë një autoritet/fondacion
të vetëm për të menaxhuar si pasurinë e trashëgimisë botërore, ashtu edhe zonën buferike de
facto/Parkun Kombëtar (shih faqet 8, 32 dhe 33 të raportit).
13. Po kështu, edhe pse subjektet e interesuara paraqitën para Gjykatës disa modele të tjera
menaxhimi të pasurive universale, duke i referuar ato si modele të ngjashme menaxhimi, në të
vërtetë në asnjërin prej tyre nuk ishte e mundur të identifikoheshin pika të njëjta apo të ngjashme.
Referuar edhe modelit të Pallatit të Versajës, organi përgjegjës sipas atij modeli është nën
mbikëqyrjen e Ministrisë franceze të Kulturës dhe Ministrisë së Buxhetit dhe referuar përbërjes së
bordit ekzekutiv dhe komisioneve përkatëse, ato kanë në përbërje të tyre, në shumicë, funksionarë
publikë, përfaqësues të ministrive dhe drejtorive përkatëse përgjegjëse, të muzeve, kuratorë,
përfaqësues të organeve lokale, departamenteve të artit, kulturës etj.
14. Vlen gjithashtu të theksoj se subjektet e interesuara, Kuvendi dhe Këshilli i Ministrave,
nuk argumentuan se përse modeli dhe organizimi i mëparshëm i Parkut të Butrintit nuk mund të
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 70
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
përshtatej me modelin e administrimit direkt sipas ligjit nr. 27/2018 dhe se përse ai model nuk
mund të ofronte ato garanci që janë konsideruar se mund t`i ofrojë vetëm FMB-ja. Kjo, për më
tepër, kur si në drejtim të “formulës” së partnerit strategjik të zgjedhur, si në drejtim të përbërjes
së organeve të FMB-së, nuk provohet asnjë ekspertizë e atij niveli që mund të zbehte sadopak
dyshimet në lidhje me mënyrën se si do të realizohet mbrojtja dhe konservimi i Parkut të Butrintit.
15. Referuar nenit 17 të Konventës së Parisit inkurajohet themelimi i fondacioneve
kombëtare publike dhe private ose i organizatave me qëllim që të ftojnë donacione për mbrojtjen
e trashëgimisë kulturore dhe natyrore. Sipas shumicës “edhe pse neni 17 i Konventës së Parisit
parashikon se shtetet palë mund të inkurajojnë themelimin e fondacioneve kombëtare publike dhe
private ose organizatave me qëllim ftimin e donacioneve për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore
dhe natyrore, kjo në vetvete është tregues se përfshirja e të tilla fondacioneve jo vetëm nuk
përjashtohet, por inkurajohet në administrimin e pasurisë, për sa kohë që ruhet në çdo rast roli
parësor i shtetit sipas kësaj konvente” (shih paragrafin 88 të vendimit). Në vlerësimin tim, në
ndryshim nga shumica, edhe kjo dispozitë, ashtu si edhe nenet 4 dhe 5 të saj, në mënyrë të qartë
dhe pa asnjë ekuivok përcakton se qëllimi i vetëm për ngritjen e fondacioneve publike ose private
është ai për mbledhjen e fondeve, të cilat do të përdoren nga shteti, në shtesë të burimeve të tij, për
administrimin e pasurisë.
16. Po sipas shumicës, “titulli i pronësisë i mbetet shtetit, ndërkohë që termat e
administrimit dhe përdorimit të pasurisë në administrim janë në përputhje me destinacionin e tyre
dhe përcaktohen brenda kufijve dhe qëllimit të marrëveshjes së lidhur mes palëve. Forma e kalimit
në administrim indirekt të Parkut të Butrintit një subjekti të së drejtës private, FMB-së, e cila është
e lejueshme nga parashikimet kushtetuese dhe ato konventore, është realizuar në përputhje me
parashikimet ligjore të miratuara në zbatim të atyre dispozitave dhe nuk prek ose nuk cenon rolin
parësor të shtetit në këtë administrim.” (shih paragrafin 99 të vendimit).
17. Nën këtë analizë vërej se pika 4.1 e Marrëveshjes së Administrimit përcakton se
Ministria e Kulturës i jep fondacionit të drejtën ekskluzive dhe detyrimin për administrimin
indirekt të pasurisë kulturore dhe të të drejtave dhe detyrimeve të tjera të parashikuara në këtë
marrëveshje. Ndërsa pika 4.5 e saj parashikon se ministria nuk do të mbartë ose do t’i cedojë
ndonjë personi të tretë, në çfarëdo forme, me ose pa shpërblim, të drejtat e fondacionit ose ndonjë
prej detyrimeve të tij sipas kësaj marrëveshjeje, përveç nëse në marrëveshje është përcaktuar
ndryshe, madje pika 4.6 parashikon se ministria i jep FMB-së të drejtën reale për pasurinë kulturore
të paluajtshme. Më tej, pika 5.2 e Marrëveshjes së Administrimit parashikon se ministria deklaron
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 71
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
dhe garanton gëzimin e plotë dhe të qetë të pasurisë nga FMB-ja ndaj pretendimeve të palëve të
treta, si dhe të pengojë çfarëdolloj tjetërsimi, apo dhënie në përdorim, apo administrim gjatë afatit
të marrëveshjes dhe se nuk do të miratojë apo në çdo formë të pranojë ushtrimin e veprimtarive
artistike, kulturore, tregtare apo çdo lloj aksesi të palëve të treta pa miratimin paraprak të FMB-së.
Referuar pikës 7.1. ministria i jep FMB-së nga data e transferimit deri në përfundimin e afatit të
zgjidhjes së parakohshme të marrëveshjes, këto të drejta për pasurinë: (a) të drejtën për posedimin,
përdorimin, shfrytëzimin dhe gëzimin (por jo pronësinë) dhe të drejtën e administrimit pa asnjë
barrë, detyrim apo kufizim, përveç atyre të parashikuara nga legjislacioni i zbatueshëm, kjo
marrëveshje dhe Protokolli i Bashkëpunimit; (b) të drejtën për kalim mbi dhe nën, si edhe hyrjen
dhe daljen nga dhe çdo vend të pasurisë kulturore të paluajtshme, pa ndërhyrje të panevojshme
nga ndonjë palë e tretë për qëllimin e zbatimit të marrëveshjes.
18. Bazuar në parashikimet e mësipërme, në ndryshim nga shumica, vlerësoj se titulli i
pronësisë mbi pasurinë në fjalë është i vetmi tagër pronësie që i ka mbetur shtetit si pronar, pasi,
në fakt, ai është zhveshur nga çdo tagër tjetër si i tillë dhe nuk ka asnjë të drejtë tjetër përveç titullit
të kësaj pronësie mbi pasurinë universale, ndërkohë që as Kushtetuta, as Konventa nuk e lejojnë
një formë të tillë administrimi. Dhënia e të drejtave ekskluzive dhe reale për pasurinë kulturore të
paluajtshme, që përfshijnë të drejtën e posedimit, gëzimit të qetë dhe të plotë nga FMB-ja, jo vetëm
që shkojnë tej kufijve të administrimit për qëllime të ruajtjes dhe mbrojtjes, por në thelb përbëjnë
zhveshje të shtetit jo vetëm nga tagrat e gëzimit të pronësisë, por edhe nga atributet e tij si sovran,
duke mos lejuar asnjë ndërhyrje prej tij gjatë kohës që kjo marrëveshje do të jetë në fuqi dhe duke
pasur FMB-ja të drejta të plota dhe ekskluzive që të veprojë dhe të vendosë në lidhje me çdo
ndërhyrje nën veshjen e “tagrave të administrimit”.
19. Sipas marrëveshjes, “administrim” nënkupton të drejtat e fondacionit, përfshirë, por pa
u kufizuar në përdorimin, shfrytëzimin, promovimin, të drejtën për të caktuar dhe mbledhur tarifat,
çmimin e biletave, dhënien në përdorim në të gjitha format, në kuptim të KC-së dhe/ose të ligjit
nr. 27/2018 të pasurisë kulturore, si dhe detyrimet, përfshirë, por pa u kufizuar në, mbrojtjen,
ruajtjen dhe promovimin e pasurisë kulturore, në përputhje me ligjin nr. 27/2018, planin e
menaxhimit dhe këtë marrëveshje. Po sipas saj, “hulumtime arkeologjike” nënkupton vlerësimin
e potencialit arkeologjik, vëzhgimin sipërfaqësor (sipas nocionit klasik, si dhe metodave të reja
për vëzhgimin arkeologjik, si p.sh. studimet, gërmimet arkeologjike dhe me gjeoradar etj.),
sondazhet arkeologjike, gërmimin arkeologjik, monitorimin, konservimin, administrimin
arkeologjik, si dhe përpilimin e dokumentacionit të nxjerrë prej kësaj veprimtarie, raporteve
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 72
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
paraprake dhe përfundimtare deri në botimin e rezultateve. Kurse “punime” nënkupton të gjitha
aktivitetet për planifikimin inxhinierik, ndërtimin dhe kolaudimin e qendrës së vizitorëve në
përputhje me planin e zbatimit, ndërkohë që qendra e vizitorëve” nënkupton tërësinë e
infrastrukturës së përbërë nga një ndërtesë për ofrimin e shërbimeve, informacionit dhe
orientimeve për vizitorët, duke përfshirë pa u kufizuar në, rrethimet, parkimet dhe zyrat e stafit të
parashikuara për t`u ndërtuar sipas planit të menaxhimit dhe planit të biznesit, me fonde të
financuara nga fondacioni.
20. Referuar këtyre parashikimeve të Marrëveshjes së Administrimit është e qartë se
kompetencat e FMB-së nuk ndalen në vetëm ato tagra që parashikohen në marrëveshje, madje nuk
kufizohen në to, por mund të shtrihen edhe në të drejta të tjera që as nuk përcaktohen dhe as nuk
qartësohet se çfarë përfshijnë apo nënkuptojnë. Ky parashikim “pa u kufizuar në”, që e gjejmë në
tekstin e marrëveshjes, përveçse i paqartë në lidhje me hapësirën në të cilën shtrihen këto të drejta
dhe marzhet ku vepron FMB-ja, krijon premisa për veprime abuzive të fondacionit, për sa kohë që
është lënë në diskrecionin e tij të vlerësojë e të kryejë edhe veprime të tjera nën justifikimin e
gëzimit të tagrave të administrimit.
21. Edhe parashikimet e marrëveshjes për marrjen e lejeve dhe autorizimeve përkatëse nuk
mund të qëndrojnë si argument kushtetues i shumicës, për sa kohë ato kanë të bëjnë me plotësimin
e dokumentacionit sipas legjislacionit në fuqi, por nuk japin asnjë garanci në drejtim të kontrollit
të vendimmarrjes së veprimtarisë së FMB-së në administrimin e pasurisë kombëtare. Asnjë
autoritet shtetëror i autorizuar për dhënien e lejeve/licencave nuk ka ndonjë tagër në vlerësimin e
administrimit dhe mënyrës së ushtrimit të të drejtave nga FMB-ja, por vetëm në drejtim të
verifikimit të plotësimit të dokumentacionit tekniko-ligjor të paraqitur për këtë qëllim.
22. Nga ana tjetër, roli kontrollues i shtetit nuk garantohet as në drejtim të pjesëmarrjes së
tij në fondacion dhe as në drejtim të rolit të Ministrisë së Kulturës sipas marrëveshjes. Përbërja e
organeve drejtuese të FMB-së ka zhveshur tërësisht përfaqësimin e shtetit në këtë entitet. Jo vetëm
që pjesëmarrja e shtetit është në numër të vogël (dy përfaqësues nga pesë të tillë, pra në pakicë
edhe në vendimmarrje), duke e bërë rolin e tij të dobët dhe pa asnjë të drejtë vetoje, ku, për më
tepër, vetëm njëri nga anëtarët përfaqësues në bord është me veshje publike, por ajo çka është më
e rëndësishme, në organet e këtij fondacioni mungojnë tërësisht kapacitetet dhe ekspertët e fushës,
profesorë ose studiues, çka minimalisht mund të kishte garantuar një lloj kontrolli të këtyre
ekspertëve ndaj vendimmarrjes së FMB-së. Në thelb, kjo e fundit do të ushtrojë një veprimtari
tregtare që nuk ka lidhje me administrimin dhe menaxhimin e vetë pasurisë kombëtare. Anëtarësia
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 73
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
aktuale e FMB-së, për shkak të raportit të përfaqësimit, ka të drejtë të vendosë për çështjet e
administrimit dhe menaxhimit edhe pa votat e përfaqësuesve të shtetit, ndaj ata e kanë të pamundur
të përcaktojnë politikat e drejtimit ose administrimit të pasurisë kombëtare.
23. Neni 59 i Kushtetutës parashikon se shteti, brenda kompetencave kushtetuese dhe
mjeteve që disponon, si dhe në plotësim të nismës dhe të përgjegjësisë private, synon edhe
mbrojtjen e trashëgimisë kombëtare, kulturore. Ndërsa edhe ky parashikim kushtetues përcakton
detyrimin e shtetit mbi sa më lart, në rastin konkret vlerësoj se shteti është “dorëzuar”, duke
pranuar se nuk përmbush dot detyrimet e veta dhe duke i deleguar ato te një entitet i së drejtës
private, ku shteti edhe pse pjesëmarrës, nuk ka aspak rol dominues.
24. Bazuar në dispozitat kushtetuese dhe konventore përgjegjësia e administrimit të
pasurive të trashëgimisë kulturore i përket vetëm shtetit, i cili nuk ka asnjë të drejtë të kalojë
administrimin e tyre fondacioneve ose OJF-ve, për sa kohë që sovrani nuk ia ka njohur dhe dhënë
një të drejtë të tillë. Shtetit i takon marrja e të gjitha masave brenda burimeve të tij, duke kërkuar
edhe ekspertizë e ndihmë ndërkombëtare apo duke përfshirë edhe fondacione publike ose private
vetëm për mbledhjen e fondeve (charity), për të ruajtur dhe zhvilluar pasurinë kulturore. Parku i
Butrintit është një pasuri kulturore e paluajtshme me vlera universale, që bën pjesë në listën e
trashëgimisë kulturore të UNESCO-s dhe shteti duhet ta menaxhojë dhe administrojë duke
siguruar ruajtjen e vlerave universale, përfshirë ruajtjen e kushteve të integritetit dhe autenticitetit
të kësaj pasurie.
25. Sipas pikës 19.1 të Marrëveshjes së Administrimit “fondacioni merr leje zhvillimore
në zonat e rëndësisë kombëtare të trashëgimisë; lejen e ndërtimit; leje peizazhi; leje për ndërhyrje
në pasuritë kulturore, licenca për projektim, zbatim dhe qarkullim të pasurive të paluajtshme”, pra
FMB-ja ka edhe të drejtën për të ndërhyrë në pasuritë kulturore të luajtshme dhe të paluajtshme.
Po kështu, parashikimet e marrëveshjes mbartin risk të shtuar edhe lidhur me nxjerrjen jashtë
shtetit të pasurive kombëtare shqiptare (për shembull artefakte), çka rrezikon tjetërsimin
(humbjen) e tyre dhe pse jo shitjen, në kushtet kur garant nuk është më shteti shqiptar. Sipas pikës
9.2 të marrëveshjes FMB-ja “miraton planet vjetore të veprimtarive ekonomike, artistike, turistike
dhe kërkimore” dhe “vendos veprimtari kërkimore”, çka nënkupton, rrjedhimisht, se FMB-ja
vendos dhe përcakton edhe qasjen për gërmimet e zbulimet që lidhen drejtpërdrejt për nga natyra
dhe vlera që mbart pasuria Parku i Butrintit me identitetin kombëtar dhe territorin e Shqipërisë.
26. Në vlerësimin tim, në thelb, Marrëveshja e Administrimit e miratuar me ligjin nr.
50/2022 ka pasur për qëllim dhënien me koncesion të së drejtës së administrimit dhe menaxhimit
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 74
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
të pasurive kulturore dhe natyrore ndaj një subjekti privat vetëm për përfitime ekonomikofinanciare. Parashikimet e saj e kanë vënë në pamundësi shtetin shqiptar të ushtrojë detyrimet dhe
përgjegjësitë e tij sipas Kushtetutës dhe Konventës së Parisit, duke mbartur rrezikun që Parku i
Butrintit, nënzonat e trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e tij, të mos
administrohet, ruhet, zhvillohet, konservohet, përmirësohet dhe shfrytëzohet, ndërkohë që për sa
kam shprehur më sipër, qëllimi për të cilin është krijuar FMB-ja dhe mungesa e ekspertizës së
anëtarëve të saj ngre dyshime edhe për ardhjen e pasojave të dëmshme dhe të parikthyeshme e të
pariparueshme për shkak të vendimmarrjes në drejtim të administrimit dhe menaxhimit që do të
kryhet sipas planeve të menaxhimit dhe të biznesit.
27. Thënë sa më sipër, në përfundim vlerësoj se ligji nr. 50/2022, për rrjedhojë Marrëveshja
e Administrimit që është pjesë e tij, janë miratuar në kundërshtim me nenet 3, 4, 5, 116 dhe 122 të
Kushtetutës, si dhe nenet 4, 5 dhe 17 të Konventës së Parisit për sa kohë që kanë deleguar të drejtat
sovrane të shtetit ndaj një subjekti privat, edhe pse ato janë të padelegueshme dhe të
patjetërsueshme, duke qenë kompetencë vetëm e shtetit menaxhimi dhe administrimi i pasurive
kulturore kombëtare me vlerë universale dhe detyrë ekskluzive e tij ruajtja dhe mbrojtja e tyre, në
rastin konkret Parku i Butrintit dhe zonat arkeologjike pjesë të tij.
28. Në përfundim, bazuar në argumentet e mësipërme, vlerësoj se kërkesa duhej të ishte
pranuar nga Gjykata duke shfuqizuar ligjin nr. 50/2022, për rrjedhojë Marrëveshjen e
Administrimit që i bashkëlidhet atij, si në kundërshtim me Kushtetutën dhe Konventën e Parisit.
Anëtare: Sonila Bejtja
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 75
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
MENDIM PAKICE
1. Në shqyrtimin e çështjes nr. 8 (Nj) 2022 që i përket kërkesës së subjektit kushtetues jo
më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë, me objekt shfuqizimin e ligjit nr.
50/2022, datë 23.05.2022 “Për miratimin e marrëveshjes për administrimin e nënzonave të
trashëgimisë kulturore dhe peizazhit kulturor, pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit, ndërmjet
Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit”, si të papajtueshëm me
Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, ndaj qëndrim të ndryshëm nga shumica si në drejtim të
juridiksionit kushtetues për shqyrtimin e kësaj çështjeje, ashtu edhe për sa i përket themelit të saj.
Në vijim do të parashtroj edhe argumentet e mia mbi të cilat mbështes qëndrimin si gjyqtar në
pakicë.
A) Për juridiksionin e Gjykatës
2. Për sa u përket akteve me natyrë normative, ashtu siç ka theksuar edhe shumica, natyra
e përgjithshme e tyre është ndër tiparet tipike dhe thelbësore që i dallon nga aktet me natyrë
individuale. Shumica, edhe pse nuk ka vënë në diskutim natyrën jonormative të vetë Marrëveshjes
së Administrimit, palë të së cilës janë një institucion publik me personalitet juridik (Ministria e
Kulturës) dhe një person juridik privat (FMB-ja), është shprehur se si përjashtim nga rregulli i
përgjithshëm i natyrës së akteve normative, ligjvënësi ka zgjedhur të parashikojë në legjislacionin
e brendshëm modele të tilla që lejojnë Kuvendin të ndërhyjë për miratimin edhe të akteve që,
pavarësisht se nuk normojnë rregulla të përgjithshme sjelljeje, mbartin në vetvete interes publik
ose kombëtar. Nisur nga kjo premisë, ajo ka vlerësuar se edhe pse jemi para një përjashtimi nga
rregulli i natyrës së përgjithshme të aktit të miratuar nga Kuvendi, natyra e pasurisë kulturore
kombëtare në fjalë përcakton edhe interesin publik në rastin konkret, i cili, në vlerësimin e
ligjvënësit, është i tillë që nuk mund të vlerësohet ose përcaktohet nga organe të tjera të pushtetit
publik. Sipas shumicës, pavarësisht se tipikisht nuk jemi para një akti me karakter të përgjithshëm,
që ka normuar rregulla të përgjithshme të sjelljeve, marrëveshja që i bashkëlidhet ligjit nr. 50/2022
ka marrë, për këtë shkak, veshje formale me ligj (shih paragrafët 42 dhe 44 të vendimit).
3. Më tej, shumica është ndalur edhe në natyrën e pretendimeve të parashtruara, duke i
konsideruar ato si përcaktuese të juridiksionit të saj, edhe pse në rastin konkret kjo nuk ka asnjë
relevancë, për sa kohë qëndrimi im kundër lidhet me aspektin formal dhe jo përmbajtësor të
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 76
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
çështjes, pra vetëm me njohjen formalisht të natyrës normative të një akti siç është Marrëveshja e
Administrimit.
4. Në rastin konkret, në vlerësimin tim, Gjykata duhej të kishte mbajtur të njëjtën qasje
që ka mbajtur në rastin e shqyrtimit të pajtueshmërisë me Kushtetutën të ligjit nr. 145/2020, datë
03.12.2020 “Për ratifikimin e marrëveshjes për bashkëpunim ekonomik ndërmjet Këshillit të
Ministrave të Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Emirateve të Bashkuara Arabe”. Në atë
rast Gjykata ka vlerësuar se ligji ratifikues përmban vetëm një nen, ku shprehet për marrëveshjen
që ratifikon dhe hyrjen e saj në fuqi, ndërkohë që teksti i marrëveshjes i bashkëlidhet dhe bëhet
pjesë përbërëse e tij. Për rrjedhojë, statusi i marrëveshjes ndërkombëtare të ratifikuar nuk barazohet
me atë të aktit juridik që i jep asaj efektivitet në rendin e brendshëm ligjor. Për sa kohë që
marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara për nga renditja e tyre në sistemin e brendshëm ligjor
nuk barazohen me ligjet e zakonshme, për rrjedhojë edhe vetë ligji ratifikues është një akt juridik
i mëvetshëm. Pavarësisht se marrëveshja ndërkombëtare i bashkëlidhet ligjit ratifikues dhe është
pjesë përbërëse e tij, kjo nuk u jep dispozitave të saj karakterin juridik të normave të ligjit
ratifikues. Anasjelltas, vetëm për shkak se akti ratifikues përmban bashkëlidhur edhe tekstin e
marrëveshjes, duke e bërë pjesë të tij, ai nuk merr vlerën juridike të marrëveshjes ndërkombëtare.
Ndaj akti për ratifikimin dhe vetë marrëveshja ndërkombëtare, miratimi i së cilës konfirmohet nga
i pari, nuk janë i njëjti akt juridik (shih vendimin nr. 36, datë 16.06.2023 të Gjykatës Kushtetuese).
5. Qasja e Gjykatës në atë rast nuk lidhej vetëm me natyrën e marrëveshjes ndërkombëtare
të ratifikuar dhe vendin që ajo zë në rendin juridik pas miratimit me ligj. Gjykata vlerësoi fillimisht
se ajo ndodhej para dy akteve të ndryshme ligjore dhe për këtë shkak ato nuk merrnin natyrën dhe
vlerën juridike të njëri-tjetrit. Në vijim, nisur nga kjo premisë, në atë çështje Gjykata arriti në
përfundimin se ajo nuk shqyrton marrëveshjen ndërkombëtare, si akt i ndarë nga ligji, për shkak
të ndalimit kushtetues që lejon ushtrimin e këtij kontrolli vetëm përpara ratifikimit të këtyre akteve
me ligj.
6. Edhe referuar jurisprudencës kushtetuese për ushtrimin e kompetencës legjislative nga
Këshilli i Ministrave për miratimin e akteve normative me fuqinë e ligjit, Gjykata ka vlerësuar se
dispozitat e ligjit të konvertimit vlerësohen, në aspektin e kushtetutshmërisë së tyre, bashkë me ato
të aktit normativ. Gjykata nuk i ka konsideruar këto akte si një të vetëm, që përthithin njëri-tjetrin,
por si akte të ndara, duke vlerësuar për secilin prej tyre respektimin e kritereve të nenit 101 të
Kushtetutës. Kjo qasje e Gjykatës lidhet me natyrën e aktit normativ me fuqinë e ligjit, i cili është
ligj në kuptimin material të termit dhe në rast të miratimit nga ligjvënësi ai kthehet në ligj edhe në
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 77
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
kuptimin formal. Ky është elementi përcaktues i juridiksionit kushtetues për kontrollin e
kushtetutshmërisë të aktit normativ me fuqinë e ligjit, ashtu edhe të ligjit miratues të Kuvendit.
7. Po kështu, dua të sjell në vëmendje edhe rastin e ligjit nr. 37/2018 “Për përcaktimin e
procedurës së veçantë për vlerësimin, negocimin dhe lidhjen e kontratës me objekt “Projektimi
dhe realizimi i projektit urban dhe godinës së re të Teatrit Kombëtar””, ku juridiksioni kushtetues
u vu në lëvizje në kuptim të nenit 131, pika 1, shkronja “a”, të Kushtetutës për sa kohë që
parashikimet e kundërshtuara kishin të bënin me përmbajtjen e vetë ligjit, pra me vetë tekstin e atij
ligji dhe jo ndonjë akti bashkëlidhur, pra të miratuar prej tij (shih vendimin nr. 29, datë 02.07.2021
të Gjykatës Kushtetuese).
8. Edhe pse sipas nenit 172, pika 5, të ligjit nr. 27/2018, miratimi i këtyre lloj
marrëveshjesh i përket Kuvendit, për shkak të rëndësisë universale të pasurisë, akti miratues ka si
qëllim të vetëm bërjen efektive të marrëveshjes, duke përcaktuar momentin nga i cili fillojnë të
drejtat dhe detyrimet e palëve. Kuvendi, pavarësisht se ka kompetencën të miratojë ose jo
marrëveshjen, nuk merr cilësinë e palës në të dhe, si i tillë, nuk është i autorizuar të ndërhyjë për
të ndryshuar ose shuar këtë marrëdhënie. Dhënia e pëlqimit dhe shfaqja e vullnetit të Kuvendit nuk
ndryshojnë natyrën e kësaj kontrate, për rrjedhojë nuk e bëjnë atë pjesë të rendit juridik normativ
të brendshëm. Miratimi i marrëveshjes me ligj nga Kuvendi nuk sjell asnjë efekt në përmbajtjen e
saj apo të drejtat dhe detyrimet e palëve dhe efektet që prodhon për to. Ligji miratues nuk është
gjë tjetër përveçse një formë ligjore e përcaktuar në mënyrë të posaçme për njohjen dhe dhënien e
të drejtave dhe detyrimeve të përcaktuara, që përfshihen në fushën e së drejtës publike, por edhe
asaj private. Pavarësisht miratimit të saj me ligj, ky i fundit nuk i jep dispozitave të marrëveshjes
karakter normativ, që është kriteri që përcakton juridiksionin kushtetues për kontrollin abstrakt të
aktit.
9. Edhe referuar Marrëveshjes së Administrimit, sipas pikës 37.4 të saj ajo ose dispozita
të saj mund të ndryshohen vetëm pas miratimit me shkrim të të dyja palëve dhe duke nënshkruar
instrumentin përkatës (aneksin), që bëhet pjesë e pandarë dhe përbërëse vetëm pas miratimit dhe
nënshkrimit prej tyre. Po kështu, për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mes tyre, në rast se ato nuk
zgjidhen me pajtim, palët kanë përcaktuar si kompetente juridiksionin gjyqësor të zakonshëm,
Gjykatën e Shkallës së Parë Tiranë, kurse në rastin e konflikteve që kanë për objekt të drejtat reale,
kompetente është gjykata ku ndodhet pasuria kulturore e paluajtshme (pika 33.2). Edhe në këtë
aspekt, vetë marrëveshja ka përcaktuar qartësisht juridiksionin e zakonshëm gjyqësor për
kontrollin e saj, ndërkohë që qëndrimi i Gjykatës në rastin konkret ka bërë që ajo vetë, në
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 78
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
kundërshtim me parimin e ndarjes dhe balancimit të pushteteve, të marrë prerogativa të organeve
gjyqësore, duke përjashtuar juridiksionin gjyqësor të zakonshëm për kontrollin dhe vlerësimin e
zbatimit dhe interpretimit të ligjit në rastin konkret, ashtu edhe të të drejtave dhe detyrimeve që
burojnë nga dispozitat e marrëveshjes ose çdo akti tjetër me natyrë individuale të dalë në zbatim
apo të lidhur me të.
10. Për sa më sipër, në vlerësimin tim në rastin konkret jemi para dy akteve juridike të
ndryshme, ndaj, për rrjedhojë, juridiksioni kushtetues vlerësohet dhe përcaktohet në lidhje me
secilin nga këto akte. Ndërsa ligji miratues, ashtu si edhe çdo ligj tjetër, nga pikëpamja formale,
përbën objekt të kontrollit të kësaj Gjykate, aktet bashkëlidhur atij, për sa kohë që nuk kanë natyrë
normative, përjashtohen nga juridiksioni kushtetues. Fakti se akte me natyrë jonormative, siç është
marrëveshja në fjalë, një akt vullneti mes palëve të saj, pra me natyrë të pastër individuale,
miratohen me ligj të Kuvendit, nuk mjafton në aspektin kushtetues për t`u dhënë atyre karakter
normativ. Vetëm ndërhyrja e Kuvendit përmes ligjit për miratimin e një akti individual nuk i
transformon parashikimet e këtij të fundit në norma me natyrë abstrakte dhe të përgjithshme që,
në kuptim të nenit 131, pika 1, shkronja “a”, të Kushtetutës, është elementi përcaktues i
juridiksionit kushtetues. Për rrjedhojë, në vlerësimin tim, qëndrimi i shumicës se një akt me natyrë
individuale është veshur formalisht me ligj vetëm për shkak se është miratuar me ligj nga Kuvendi,
është i papranueshëm në aspektin kushtetues. Në këto kushte, mendoj se nuk ka asnjë relevancë
për çështjen konkrete natyra e pretendimeve të parashtruara në kërkesë, për sa kohë që Gjykata
investohet në drejtim të natyrës së pretendimeve në çdo rast kur ajo vihet në lëvizje për shqyrtimin
e një çështjeje që bën pjesë në juridiksionin kushtetues në kuptim të nenit 131, pika 1, të
Kushtetutës.
11. Për sa më sipër, vlerësoj se vetëm ligji nr. 50/2022 i nënshtrohet kontrollit kushtetues,
në kuptim të nenit 131, pika 1, shkronja “a”, të Kushtetutës, kurse Marrëveshja e Administrimit,
për sa kohë nuk bëhet pjesë e instrumentit që e ka miratuar atë, pra e ligjit të Kuvendit, si dhe në
kushtet kur është një akt që ka natyrë thelbësisht individuale, nuk mund t`i nënshtrohet juridiksionit
kushtetues, por vetëm juridiksionit gjyqësor të zakonshëm.
B. Për themelin e çështjes
12. Një akt juridik i Kuvendit synon të rregullojë marrëdhënie sociale të përgjithshme, pra
një sferë më të gjerë raportesh juridike në kuadër dhe interes të shoqërisë, për rrjedhojë për nga
qëllimi kushtetues është një akt me zbatim të përgjithshëm. Në këtë kuptim, nëse qëllimi i lidhjes
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 79
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
së një marrëveshjeje/kontrate synon interesin e palëve të saj, qëllimi i ligjbërjes synon interesin e
përgjithshëm të shoqërisë. Ndërsa ligji ka natyrë unilaterale, duke i dhënë shprehje vullnetit të
ligjvënësit, përmbajtja dhe forma e të cilit përcaktohen nga nevoja për të rregulluar një fushë të
caktuar të marrëdhënieve sociale, marrëveshja/kontrata është një akt që përcakton një marrëdhënie
bilaterale, ku secila nga palët ka shprehur vullnetin e saj nëpërmjet paraqitjes së ofertës nga njëra
palë dhe pranimit të saj nga pala tjetër.
13. Në vlerësimin tim, ligji nr. 50/2022 për nga natyra e tij, për shkak të çështjes që ka
synuar të rregullojë, bie ndesh me parimin e ndarjes së pushteteve, të parashikuar në nenin 7, të
Kushtetutës, pasi ka ndërhyrë në rregullimin e një çështjeje që nuk bën pjesë në ato që i përkasin
pushtetit ligjvënës. Po kështu, vlerësoj se në rastin konkret nuk vihet në diskutim as parashikimi i
nenit 172 të ligjit nr. 27/2018, që ka njohur të drejtën e miratimit të këtyre lloj marrëveshjesh nga
Kuvendi, as natyra e pasurisë në fjalë apo rëndësia e mbrojtjes dhe ruajtjes së saj. Mendoj se
ndërhyrja e Kuvendit përmes miratimit të Marrëveshjes së Administrimit me ligj, pra me një akt
me natyrë të përgjithshme, e bën këtë veprimtari jokushtetuese, për sa kohë që në këtë mënyrë ai
ka ndërhyrë për rregullimin e një çështjeje konkrete dhe të veçantë.
14. Së pari, pika 5 e nenit 172 të ligjit nr. 27/2018 i referohet miratimit nga ana e Kuvendit,
çka nuk nënkupton se ky miratim kërkon në çdo rast miratimin me ligj, për sa kohë që Kuvendi ka
të drejtë të miratojë edhe akte të tjera (vendime) që janë me natyrë të pastër individuale. Kjo është
arsyeja për të cilën nuk vlerësoj se ka vend për vënien në diskutim të përmbajtjes së kësaj dispozite
në aspektin e kushtetutshmërisë së saj, duke u ndalur vetëm te veprimtaria konkrete e ushtruar nga
Kuvendi në miratimin e ligjit nr. 50/2022.
15. Së dyti, çështja e rregulluar përmes ligjit nr. 50/2022 është e tillë që i përket vlerësimit
dhe miratimit të saj nga pushteti ekzekutiv, për sa kohë ka të bëjë me përcaktimin e kufijve të
administrimit të një pasurie publike në pronësi të shtetit, pra është një çështje me natyrë të pastër
ekzekutive dhe jo normative. Rregullimi me ligj i një çështjeje unike/të veçantë/të vetme bën që
edhe vetë akti i Kuvendit të kthehet de facto në një akt me natyrë individuale, për sa kohë i
mungojnë, në aspektin material, ato tipare karakteristike të një akti me natyrë të përgjithshme
normuese, duke ndërhyrë kështu Kuvendi në kompetencat e pushtetit ekzekutiv. Marrëveshja në
fjalë e lidhur ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe FMB-së, për nga natyra dhe përmbajtja e saj,
është një kontratë administrative që përmban edhe elemente të së drejtës private. Vullneti i
ligjvënësit në këtë rast nuk është i shprehur në cilësinë e organit përfaqësues të vullnetit të popullit,
Vendim i Gjykatës Kushtetuese Faqe 80
Kërkues: jo më pak se një e pesta e deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë
por me synimin për t`i dhënë vlerë juridike dispozitave të një marrëveshjeje që është detyruese dhe
sjell pasoja vetëm ndaj palëve të saj.
16. Karakteri normativ dhe natyra e rregullave që përmban një ligj i Kuvendit nuk pajtohet
me zbatimin e tyre për një rast ose raste individuale, që është një çështje që i takon kompetencës
së pushtetit ekzekutiv. Ligji nr. 50/2022 për nga titulli dhe përmbajtja ka si objekt miratimin e një
marrëveshjeje të lidhur mes dy palëve, e identifikuar dhe e specifikuar në mënyrë të qartë, çka bën
që fusha e veprimit të tij të jetë qartësisht e përcaktuar me natyrë individuale, duke rregulluar
kështu një fushë që bie në kompetencën rregulluese të pushtetit ekzekutiv. Nuk është në
kompetencën e pushtetit legjislativ që të miratojë përmes ligjit një akt vullneti të lidhur mes palëve,
proces ky që kërkon jo vetëm vlerësimin e interesit në atë rast konkret, por edhe të marrëveshjes
konkrete mes palëve që japin dhe marrin të drejta nga njëra-tjetra.
17. Për sa më sipër, në vlerësimin tim, miratimi i Marrëveshjes së Administrimit nga
Kuvendit përmes ligjit nr. 50/2022 e veson procedurën parlamentare dhe vetë aktin nga pikëpamja
e kushtetutshmërisë, për sa kohë bie ndesh me parimin e shtetit të së drejtës dhe ndarjes e
balancimit ndërmjet pushteteve. Nisur nga kjo, mbajta qëndrimin se ligji në fjalë duhej të
shfuqizohej si i papajtueshëm me Kushtetutën, duke theksuar se ky shfuqizim i ligjit, ndërsa nuk
prek Marrëveshjen e Administrimit, do të mundësonte kontrollin e kësaj të fundit nga sistemi
gjyqësor i zakonshëm, si një akt juridik me natyrë individuale i mëvetësishëm nga ligji.
Anëtar: Ilir Toska

Ushtroi dhunë ndaj bashkëshortes dhe kundërshtoi efektivin, arrestohet 38-vjeçari në Tiranë

Ngacmoi se*sualisht dhe kërcënoi me thikë një vajzë te zona e Liqenit, shpallet në kërkim 56-vjeçari

Policia Rrugore e Shkodrës me ''dorë të hekurt'', mbi 3400 gjoba gjatë majit

EMRI/ Aksident në aksin Lezhë-Laç, trajleri përplas makinën, në gjendje të rëndë efektivi i policisë

Ekskluzive/ Doli në bisedat e “Ndraghetës”, SPAK kontroll oligarkut të oksigjenit Besnik Halili, i meren telefonat 11 personave, mes tyre dhe Luneda Sufalit. (Dosja)

Gjendja shëndetësore e avokatit Sokol Mëngjesi/ Shefi i Urgjencës së Traumës: Parametrat stabël, orët në vijim vendimtare

Apeli rrëzon vendimin e Gjykatës së Lezhës, i hapet rruga regjistrimit si pronë shtet sipërfaqeve që u tjetërsuan te Rana e Hedhun

EMRI/ Ktheu kancelarinë e tij në qendër të falsifikimit të dokumentave, Apeli lë në fuqi masën e sigurisë për ekspertin e IT-së

ICITAP dhuron pajisje kompjuterike për AMP-në, Balla: Është rritur besimi i publikut tek Agjencia

Tenton të vetëdigjet me benzinë në Tiranë 63-vjeçari

Punëtorët e nëntokës protestë para Kuvendi, kërkojnë statusin e minatorit

Avokati në intubim pas rrahjes, Aliaj: Do i bënim presion Mëngjesit. Visha: Është tentativë vrasje

Hoxha paraqet në Kuvend, raportin e Institutit të Studimeve për Krimet e Komunizmit për vitin 2023

Përplasen kokë më kokë mjetet ku udhëtonin maturantët, raportohet se kanë mbetur të plagosur dy prej tyre

Dyshohet se urdhëroi sulmin ndaj avokatit Sokol Mëngjesi, ky është Dritan Nano (FOTO)

I vinin gjoba policisë/ Dëshmia e gazetarit dhe dy zyrtarëve të AMP-së: Më duheshin paratë. Omeri e Selimi dyshohet se ishin në lidhje

Lihet në burg Erdgys Arrazi, 31-vjeçari gjatë seancës gjyqësore: S'kam shkuar ende te varri i fëmijëve

Adriana Kalaja kallëzon Veliajn dhe Malajn në SPAK: Bashkitë kanë kryer korrupsion në bashkëpunim

Shisnin pa autorizim dhe falsifikonin të dhënat e kartave SIM, i shisnin tek krimi, procedohen 2 persona

Arrestohet rusi në Rinas, i doli kunder Putinit për luftën në Ukrainë, akuzohet për mashtrim