Tri teza juridike kundër veprimeve të Sokol Sadushit

Nga OraNews Përditësimi i fundit 9 Prill 2026, 11:52

Në shqyrtimin e çështjeve të shtruara përpara Kolegjeve të Bashkuara lidhur me interpretimin e neneve 228 dhe 230 të Kodit të Procedurës Penale dhe raportin e tyre me nenin 5 § 3 të Konventës Europiane për të Drejtat e Njeriut, duhet shmangur një qasje që, nën pretekstin e forcimit të garancive, rrezikon të deformojë vetë logjikën e vendimmarrjes gjyqësore dhe të zhvendosë fokusin nga analiza reale drejt formalizmit procedural.

Së pari, teza sipas së cilës gjykata duhet, në çdo rast, të analizojë në mënyrë të detajuar masat alternative si premisë e domosdoshme për caktimin e “arrestit në burg”, nuk gjen mbështetje të drejtpërdrejtë në tekstin e ligjit.

Nenet 228 dhe 230 të Kodit të Procedurës Penale nuk kërkojnë një analizë të tipit inventar të çdo mase të mundshme, por një vlerësim konkret të domosdoshmërisë dhe përshtatshmërisë së masës që kërkohet. Transformimi i këtij detyrimi në një analizë të detajuar dhe të detyrueshme të çdo alternative përbën një shtesë interpretative që nuk rrjedh nga ligji, por nga një qasje e tepruar formaliste.

Gjykata nuk është e thirrur të zhvillojë një ushtrim teorik mbi të gjitha masat e mundshme të sigurimit, por të vendosë mbi një kërkesë konkrete të paraqitur nga organi i akuzës. Nëse nga analiza e rrethanave konkrete rezulton se vetëm masa e “arrestit në burg” është e aftë të neutralizojë rrezikun, atëherë përfundimi mbi papërshtatshmërinë e alternativave është i përfshirë në vetë këtë konstatim dhe nuk ka nevojë për një arsyetim të veçantë për secilën prej tyre. Të kërkosh të kundërtën do të thotë të zëvendësosh analizën substanciale me një ritual formal arsyetimi.

Së dyti, përpjekja për të përjashtuar natyrën e veprës penale si element vlerësimi në përcaktimin e rrezikut përbën një tjetër devijim nga logjika e ligjit.

Është e padiskutueshme që rreziku nuk mund të prezumohet në mënyrë automatike dhe abstrakte vetëm mbi bazën e rëndësisë së veprës, por është po aq e gabuar të pretendohet se natyra e veprës është një element i parëndësishëm ose i papërdorshëm në këtë vlerësim.

Natyra e veprës, mënyra e kryerjes së saj dhe pesha e sanksionit janë elemente objektive që ndikojnë drejtpërdrejt në vlerësimin e rrezikut dhe nuk mund të përjashtohen nga analiza pa e bërë atë artificialisht të cunguar. Problemi nuk qëndron te përdorimi i këtyre elementeve, por te përdorimi i tyre në mënyrë ekskluzive dhe pa lidhje me rrethanat konkrete të rastit.

Së treti, teza sipas së cilës papërshtatshmëria e arrestit në burg duhet të provohet nga i pandehuri përbën një përmbysje të papranueshme të barrës së provës dhe bie ndesh me parimet themelore të procedurës penale.

Në një sistem akuzator, është organi i akuzës ai që duhet të justifikojë çdo kufizim të lirisë personale, ndërsa i pandehuri nuk ka dhe nuk mund të ketë detyrimin për të provuar mungesën e kushteve për caktimin e masës.

Çdo interpretim që nënkupton të kundërtën jo vetëm që cenon prezumimin e pafajësisë, por rrezikon të kthejë masën e sigurimit në një mekanizëm që zbatohet në mungesë të provave të mjaftueshme, thjesht për shkak të paaftësisë së të pandehurit për të prodhuar prova në të kundërt.

Në këtë kuadër, problemet e konstatuara në praktikën gjyqësore – përdorimi i formulave stereotipe, mungesa e analizës konkrete dhe automatizmi në caktimin e paraburgimit – nuk burojnë nga një standard i gabuar normativ apo interpretativ, por nga një zbatim i mangët i ligjit ekzistues.

Për rrjedhojë, tentativa për t’i adresuar këto probleme përmes një riformulimi të praktikës unifikuese rrezikon të trajtojë simptomën dhe jo shkakun, duke shtuar kërkesa formale pa garantuar një ndryshim real në cilësinë e vendimmarrjes.

Në përfundim, interpretimi i neneve 228 dhe 230 të Kodit të Procedurës Penale duhet të mbetet i përqendruar tek analiza konkrete e rrezikut dhe te domosdoshmëria reale e masës së kërkuar, pa u zhvendosur drejt një formalizmi që nuk shton garanci substanciale.

Çdo devijim nga kjo qasje, qoftë në formën e një detyrimi për analizë të detajuar të alternativave, qoftë në formën e përmbysjes së barrës së provës, rrezikon të cenojë ekuilibrin ndërmjet efektivitetit të procedimit penal dhe mbrojtjes së lirisë personale./ CNA