Albert Kamy dhe Jean-Paul Sartre i japin përgjigjet pyetjes: Pse zgjohemi çdo ditë dhe kërkojmë kuptim?

Nga Albert Vataj Përditësimi i fundit 4 Dhjetor 2025, 15:42

Është një nga zakonet më të vjetra njerëzore, të pyesim, përsëri e përsëri, “Cili është qëllimi i gjithë kësaj?”

Ndonjëherë pyetja na vjen në çaste qetësie, duke parë jashtë dritares së trenit, duke ndenjur zgjuar natën vonë. Herë të tjera shpërthen përballë humbjes, sëmundjes, apo katastrofës. Dy shkrimtarë të shekullit XX, Albert Kamy dhe Jean-Paul Sartre, e përballën drejtpërdrejt këtë pyetje në veprat e tyre, duke na dhënë dy tablo krejtësisht të ndryshme të asaj që ndodh kur kuptimi na rrëshqet nga duart.

Në “Murtaja” e Kamy-së, qyteti i qetë algjerian Oran kaplohet papritur nga një epidemi që shkatërron çdo iluzion kontrolli. Mjekë, priftërinj, qytetarë të zakonshëm, të gjithë detyrohen të përballen me faktin e zhveshur të vuajtjes dhe vdekjes. Për Kamy-në, kjo është vetë esenca e absurd-it, përplasja mes dëshirës sonë të dëshpëruar për kuptim dhe heshtjes shurdhuese të botës.

E megjithatë, Kamy nuk na lë në dëshpërim. Përmes Dr. Rieux dhe të tjerëve, ai tregon se edhe përballë absurd-it mund të ketë dinjitet. Kuptimi nuk jepet nga lart; ai ndërtohet në veprime të vogla rezistence, duke kuruar të sëmurët, duke varrosur të vdekurit, duke mos i shmangur sytë nga vuajtja. Kamy sugjeron se ndoshta përgjigjja më e vërtetë ndaj indiferencës së jetës është solidariteti, ne mund të mos gjejmë një kuptim ultimativ, por mund të krijojmë një kuptim të përbashkët.

Sartre, nga ana tjetër, në “Neveria”, na jep një vizion më të zymtë, më të brendshëm. Protagonisti i tij, Antoine Roquentin, nuk përballet me një murtajë apo një krizë historike, por me një krizë të vetë ekzistencës. Bota e përditshme, pemët, gurët, karriget, dora e tij, papritur i shfaqen tmerrësisht të tepërta, të zhveshura nga çdo kuptim i njohur. Kjo është neveria ekzistenciale e Sartreit, njohja e pastër se asgjë nuk ka qëllim të brendshëm, se kategoritë dhe vlerat që kapemi janë shpikje njerëzore.

Ndryshe nga Kamy, Sartre nuk ofron ngushëllim. Kuptimi, këmbëngul ai, as nuk na pret, as lind nga solidariteti; ai duhet zgjedhur, krijuar, imponuar. Liria është njëkohësisht mallkimi dhe mundësia jonë, në mungesë të një qëllimi hyjnor apo kozmik, ne duhet të shkruajmë vetë skenarin tonë.

Ajo që i bashkon Kamy-në dhe Sartre-in është refuzimi për të gënjyer. Ata refuzojnë përgjigjet e lehta që premtojnë drejtësi kozmike apo një plan të fshehtë. Të dy këmbëngulin se absurdi është real, se nuk mund ta shpjegojmë vuajtjen apo të zhdukim boshllëkun në zemër të ekzistencës.

Por ndërsa Sartre na lë me neverinë dhe kërkesën radikale për të shpikur veten, Kamy na jep një përgjigje më të butë, megjithatë jo sentimentale, kuptimi mund të mos jetë i përjetshëm, por mund të jetohet, këtu e tani, në lidhjet e brishta që krijojmë me njëri-tjetrin.

Atëherë, pse kërkojmë kuptim?

Ndoshta sepse nuk mund të bëjmë ndryshe. Ndoshta sepse vetë akti i kërkimit është ajo që na mban njerëzorë, ajo që na lejon t’i rezistojmë dëshpërimit.

Kamy do të na thoshte të kërkojmë kuptim jo në heshtjen e universit, por në përpjekjen tonë të përbashkët. Sartre do të na kujtonte se askush tjetër nuk mund ta përcaktojë jetën tonë përveç nesh.

Dhe së bashku, ata sugjerojnë se pyetja e vërtetë nuk është pse kërkojmë kuptim, por çfarë do të bëjmë me lirinë për ta krijuar vetë atë.