"Luajnë rol të dyfishtë në univers"/ Supernovat mund të kenë shkaktuar dy shfarosje masive

Nga OraNews Përditësimi i fundit 19 Mars 2025, 15:26

Dy supernova gjigante mund të kenë shkaktuar dy nga shfarosjet më të mëdha masive në Tokë, sipas studiuesve nga Keele University, Angli. Ata llogaritën shkallën e shpërthimeve të supernovave pranë sistemit tonë diellor dhe gjetën një lidhje me ngjarjet e shfarosjes në të kaluarën.

Supernovat ndodhin kur yje masivë shkatërrohen dhe shpërthejnë, duke dërguar valë tronditëse në hapësirë. Astrofizikani Nick Wright shpjegoi se një supernova afër Tokës mund të shkatërrojë jetën duke zhdukur shtresën e ozonit, duke ekspozuar organizmat ndaj rrezeve ultravjollcë dhe duke shkaktuar shi acid.

Ekipi studioi yjet masivë të tipit OB brenda 3260 viteve dritë nga dielli. Qëllimi kryesor ishte të kuptonin formimin e yjeve, por ata gjithashtu llogaritën se sa shpesh ndodhin supernovat brenda 65 viteve dritë nga Toka. Këto të dhëna u krahasuan me shfarosje të mëparshme që besohet të jenë shkaktuar nga ngjarje kozmike, duke përjashtuar ato të lidhura me asteroidët apo epokat e akullit.

Gjetjet sugjerojnë se supernovat mund të kenë shkaktuar dy nga pesë shfarosjet më të mëdha: atë në fund të Periudhës Ordoviciane (445 milionë vjet më parë), e cila zhduku 50% të specieve dhe 19% të familjeve, dhe shfarosjen e Devonit (372 milionë vjet më parë), që eliminoi 60% të specieve dhe 85% të specieve oqeanike. Këto ngjarje janë debatuar prej kohësh, por humbja e ozonit nga një supernova afër mund të jetë një shpjegim i mundshëm.

Supernovat luajnë një rol të dyfishtë në univers. Ato përhapin elemente kimike thelbësore për formimin e yjeve dhe planetëve të rinj, por mund të jenë edhe shkatërrimtare nëse ndodhen shumë pranë. Bashkautori Alexis Quintana theksoi këtë paradoks, duke nënvizuar fuqinë e tyre shkatërruese.

Studiuesit vlerësuan se galaktika të ngjashme me Rrugën e Qumështit përjetojnë 0.4–0.5 supernova për shekull, më pak se vlerësimet e mëparshme prej dy ose tre. Për fat të mirë, yjet më të afërt që mund të shndërrohen në supernova në një milion vitet e ardhshme, Antares dhe Betelgeuse, janë mjaft larg për të mos përbërë kërcënim për Tokën. /Newsweek - Syri.net