Si parashikoi Fishta Partinë Komuniste në 1908

Nga OraNews Përditësimi i fundit 29 Dhjetor 2020, 16:45

Më dattë 30 dhjetor bëhen 80 vjet nga largimi në Amshim i Viganit të Veriut.

Le ta kujtojmë sot me çfarë kanë thënë për Padren e madh, që nga elita e mendimit europian dhe shqiptar, për të thyer heshtjen e qeverive qe bëhet për këtë Vigan Kombëtar, të cilin Europa e nderoi me titujt ma të naltë dhe në 1936 ishte kandidat për çmimin Nobel, megjithese nuk përmendet.

Më dt 30 dhjetor 2020 bëhen 80 vjet që u largua në Amshim Poeti Ynë Kombëtar dhe i vetmi.

Kur një popull injoron dhe shkatërron veprën dhe objektet e atyre që janë themeli i ndërtimit kombit, nuk mund të ngrejë bina kombëtare -por rrënim kombëtar.

Kështu ka ndodhur me Viganin e Veriut.

Me një formalizëm sa për të përmendur kalimthi në sistemin shkollor pasi mungon vullneti dhe dija për të ngritur At Fishtën Poetin tone Kombëtar.

Nuk ka emisione dhe trajtime të posaçme për këtë Vigan dhe GURË TË RËNDË të themelit kombëtar gjuhësor e shtetëror.

Në një kohë që ngremë muzera dhe mbushim tekstet shkollore me ata që i shërbyen me zell dhe përkushtim artit të socrealizmit dhe regjimit komunist dje dhe regjimeve postkomuniste si vazhdim i kastës komuniste sot, kemi mbuluar me pluhur harrese si vrasje e dytë, shumë nga korifejtë e mendimit elitar dhe moralit kombëtar .

Një shoqërie që i mungon boshti moral i vlerave nuk mund të ketë moral shoqëror dhe drejtësi shoqërore. Si rrjedhim as shtetet të së drejtës. Kjo është gjëndja shtetërore dhe kulturore sot.

Më 30 dhjetor të vitit 1940, në moshën 69 vjeçare, pas një polmonie që kishte marrë gjatë një vizite në Troshan, në fillim dhjetor 1940, atje ku kishte filluar jetën shërbestare dhe letrare, kthehet në Shkodër, i sëmurë rëndë, dhe pushon për të shkuar në amshim, Ai, i cili, sundoj për gati gjysëm shekulli letrat shqipe, politikën, diplomacinë.

Ai që na dha alfabetin latin në Kongresin e Manastirit si Kryetar i Komisisë letrarë të Alfabetit, i cili, me dijen, autoritetin, dashurinë për vëndin dhe kombin, detyroi Kongresin që mos futeshin harfet turke dhe ciriliket, por, alfabeti i Shoqërisë Bashkimi krijuar nga kleri franceskan, Abati Mirditës Prenk Doçi dhe nga Ndoc Nikaj e Pashk Bardhi dhe at Fishta. Vigani-Veriut.

Me alfabetin latin Vigani Veriut e niste Shqipërinë nga Europa Perendimore pas një sundimi administrative dhe kulturor të brekusheve Otomane 500 vjeçar.

Tetëdhjetë vjet më pare në frymën e fundit, Ati, pati lëshue kumtin në prani të prelatëve të tij vëllazën, At Pal Dodaj e Viktor Volaj e At Danjel Gjeçaj:

“Nuk po më vjen keq se po des, mbasi të gjithë atje do të shkojmë, por deka po më vjen e randë, se tan jetën e kam shkri për me pa një Shqipni të lirë e në vedi, ndërsa sot po e lâ të shkelun prej ushtrive të huaja. Po des. Ju tash keni me mendue për salikim, (ceremoninë dhe lutjet fetare) por edhe kombi ka të drejtë për rreth meje. Po des konden (i kënaqur) përse kam punue për fe, Atdhe e për provincën tonë.”

E prej kësaj dite që Vigani i Kombit shkojë në AMSHIM. Nuk do të kalonte shumë kohë dhe as do të bëhej vjeti, e në Shqipëri do të formohej Partia Komuniste Shqiptare e krijuar nga armiqt shekullor të Shqipërisë dhe shqiptarëve.

Këtë rrezik Vigani Veriut e pati parapa që në vitin 1908, pikërisht në vitin që konçidon me lindjen e Djallit të Shqipërisë, Enver Hoxhës.

Padre pati shkruar poezinë Dredha e Djallit, ku ndërmjet të tjerava ka dhe këto vargje:
E shka t’lânë kta katër ujq,
Qi I kërcënohen shoqi-shojt
Thonë, do t’dalë nji dreq i kuq,
Qi pa dhimbë do t’I a njesë thojt.
Edhe m’duket se për ne,
Mor’ Shqyptarë, ky djall i zi
Sa mâ para ka me lé
Pse na dreqnit kem k o j sh i…

Dhe dreqi kuq shqiptar lindi më 8 nëntor 1941 duke ja njitë thojtë e shkye, vra e coptue Shqipërinë dhe Shqiptarët.

Duke shkatërruar me vrasje, burgime, interrnime, hedhje në erë me dinamit, duke kthyer në stalla bagëtishë dhe deri në HALE PUBLIKE kultet fetare dhe klerikët. Duke shkatërruar kështu thelbin e moralit dhe dinjitetit njerëzor me ndërtimin e “njeriut të ri”.

Këtij njeriu që e kemi sot në drejtim të shtetit, kulturës, artit, si antivlera dhe modele të thonjëve që ja ngjesin Shqipnisë çdo ditë, me shitje detesh, pasurishë kombëtare, me krim e me para krimi e kanë çuar vëndin në lëngatë si pasardhës të denjë dhe krenar për Atë, Atin e tyre shqipërtëror Enver Hoxha.

Regjimi komunist dje e ndalojë, e çvarrosi dhe ja hodhi eshtrat në lumë Viganit Veriut At Gjegj Fishta.

Viganit që ende nuk ka një monument sot si Kryetari i Komisisë Letrare të Kongresit Manastirit në nëntor 1908 Ai me fuqinë dhe autokritetin e tij, vendosi pas një lufte të ashpër me delegatët Alfabetin Latin, pasi shumë ishin për harfe turke e cirilike greko-bullgare.

Këta sot ngrenë muzera, institute, biblioteka me emrat e kontirubuesve të më të medhenjë letrar, kulturor, politik të Djallit Kuq. Në një kohë që Vigani Veriut mbahet në heshtje ose përmendet diku këtu apo atje… Janë dekoruar me medaljen më të lartë “Flamuri Kombëtar” shërbëtorët e djallit kuq e spiujt e Sigurimit, por jo Vigani Veriut!!!

Vigani shkruante për këtë soj!
O Zot, pse gjuen me rrufe lisa e male kot?!
Tradhëtarët na lane pa atdhe.

Le ta kujtojmë sot këtë njeri që i dha aq shumë kombit dhe ende nuk e ka një monument!!! Eshtë njësoj sikur Italia mos të ketë monument për Dante Aligerin, Gjermania për Gëten, Anglia për Shekspirin, Franca për Balzakun, Rusia për Nekrasovin apo Pushkinin, e…

Në historinë e Shqipërisë dhe Shqiptarëve, por edhe atë botërore nuk mund të gjëndet një figure kaq e lartë, kaq poliedrike. Meshtar, politikan, poet, satirist, publicist, linguist, arkitekt, piktor, diplomat, filozof të gjitha këto në një shkallë të epërme Këtë Vigan të tokës shqiptare e gjen kudo.
Si maratonomak i pavarsisë. Si njeriu i alfabetit shqip. Si mbrojtës i çështjes Shqiptare në Kancelarite Europiane dhe deri në Washington me dijen, kulturën argumentat dhe charmin e tij troditi kancelaritë.

Si mësues që hapi shkollat shqipe dhe pregatiti një program brilant për sistemin shkollor, në nje kohë që 90% e shqiptarëve nuk dinin shkrim e këndim.

Me që jemi në aktualitetin e krizës universitare, të informalitetit arsimor, ja çfarë shkruan Vigani Veriut ne programin e tij:

“Po këtu, gjithkund e prej gjithkuj po bahet politikë… E mbas këso qëllimesh politike e fetare kjo ministri ep bursat shkollore, emnon mësuesit e drejtorët e shkollave, dan materialin shkolluer

Unë, ma tepër Ministrinë e arsimit e padis se shkollat nuk i çilë mbas nji kriteri të arsyeshëm, të caktuem e të parashkoqitun mbas interesave të përbashkëta t’Atdheut, por mbas hamendjes së Ministrit apo të këshilltarëve të tij, thue se në këtë veprim ishin tuj përdorue gjanë e pasuninë e vet e jo të komit”

Të flasësh për at Fishtën poetin që ka 64 mij vargje i dyti në botë mbas Nekrasovit të Rusisë, dhe për njeriun që ka pasuri leksikore të pakrhasueshme, 14 mijë fjalë në veprën tij, i dyti mbas Shekspirit, i cili, ka 17 mijë fjalë, do të duhen fashikuj pafund gazetash e librash.

Le ta kujtojmë sot me çfarë kanë thënë për Padren e madh, nga elita e mendimit europian dhe shqiptar për të thyer heshtjen e qeverive qe bëhet për këtë vigan, të cilin e nderoj Europa me titujt ma të naltë dhe në 1936 ishte kandidat për çmimin Nobel, megjithese nuk i përmendet.

Kurorë Argjëndi, nga Klubi “Gjuha shqipe” i Shkodrës (1911).

Dekorata Mearif, nga Mbretëria Turke (1912).

Dekorata Ritterkreuz, nga Mbretëria e Austrisë (1912).

Penë floriri, nga qyteti i Beratit (1913).

Medaglia di Benemerenza, nga Papa Piu XI (1925).

Lector Jubilatus, nga Paria e Urdhnit françeskan (1929).

Dekorata Phoenix, nga Greqia (1931).

Anëtar i shtatë akademive europiane, të Francës, Austrisë, Malit Zi, Greqisë, Italisë, Turqisë, Kroacisë.

Ja çfarë thonë për At Fishtën Atë të cilin elita Franceze e ka quajtur “Tirteu Shqipërisë”

Albanologu Fulvio Codignano: “Pak kush kujtoj, në letërsi të mbarë botës, ia del at Fishtës si poet satirik, si i tillë me nji furi të çuditshme ther e pren aty ku djeg.”

Geattano Petrotta: “Fishta është ndër të parët e ndër më të mëdhenj atdhetarë, të cilët në kohë më të vështira bënë çmos për t’a mbajtur gjallë lëvizjen kombëtare kundër dhunës barbare të qeverisë turke, kundër lakmisë dhelpërake serbe dhe kundër propagandës greke. Kudo që shtrohej çështja e Shqipërisë, At Fishta gjëndej aty pranë e, ku me vepra e ku me shkrime, sidomos me poezinë e tij të gjallë, zgjonte nga gjumi më të plogështit dhe mbante gjallë gjithmonë shpresën e ardhmërisë.”

Prof. Dr. Norbert Jokli; “Fishta, shikuar n’atë qënien e vet, pa dyshim është krejtësisht romantik. Rëndësija e tij mbi kombësin, zgjedhja e lëndës, fuqija, gjallnija e nderimi i shprehjevet të tija, sidomos trajta e përmbajtjes së veprës së tij kryesore Lahuta e Malcís – me mbishkrimin tërhjekës të dokeve e të zakoneve kombëtare e bëjnë dëshmí mjaft t’qartë … Fishta, ky gjenueni i rrënjosun në tokën amtare të popullit shqiptar, qi për shkak të njohjes së thellë të tij mbi literaturën e popujve klasikë e mbi jetën shpirtnore të kombeve të tashme të Evropës, u kap në majë ma të naltat të kulturës.”


Maxmilian Lamberz“… Lahuta e Malsisë e Gjergj Fishtës, jo vetëm që ka rândësi në pikëpamje artistike, por ajo, porsi vêna e mirë që sa mâ shumë vjet kalojnë aq mâ vlerë merr, tue qenë se ajo âsht pasqyra, magazina e kopja besnike e jetës, e shpirtit, e dëshirave e përpjekjeve, e luftës dhe e vdekjes së shqiptarëve: me nji fjalë, Lahuta âsht shprehja mâ e kjarta e dokeve të fshatarëve, banorë të Maleve të Veriut. E prejse doket e lashta të fiseve malore janë gjykue të zhduken nga tallazet e forta të civilizimit, lexuesi, letrari, folkloristi, juristi e historiani i nesërm kanë për t’ia dijtë për nder në dhetë a qindvjetët e ardhshëm Poetit, i cili në Lahutë të Malsisë na la nji ritrat (portret) të shqiptarit, të përshkruem nga goja e dëshmitarëve njikohsorë, ashtu si këta e gjetën në agimin e shekullit të XX-të, me atë ndryshim të vogël që shqiptari pësoi ç’prej kohëve të largëta të iliro – thrakëve.”

Shqipnia pat nji fat t’ madh e t’jashtzakonshem, shka nuk e paten popujt e tjer, veçse mbas qindra vjetsh të nji jete letrare, pat të madhin, të naltuemin përmbi t’gjith, atë, qi u pshtet në popull t’vetin e n’ gjuhen e tij e qi me vjersha t’veta ndezi flak zemrat n’popull, pat zhenin poetike t’At Gjergj Fishtes

I rrënjosur krejtësisht në popullin e vet, Fishta ka dashur të përgjonte si flasin burrat e gratë e maleve. Ka marrë prej tyre mënyrat e nëmëve, të mallkimeve e të urimeve dhe çdo gjë e ka shkrirë me mjeshtri në poezitë e veta”.

…”Koha e ardhshme ka me dijtë me çmue edhe ma mirë randësinë e këtij njeriut, sidomos kur vjershat e tij të jenë përkthye ndër gjuhe ma të përhapuna.

Gustav Mayer: Aq sa mund të kuptohet Greqia pa Homerin, Italia pa Dante Aligerin, Anglia pa Shekspirin, Gjermania pa Eposin e Nibelungëve, Franca pa Balzakun, aq mund te kuptohet dhe Shqipëria pa At Gjergj Fishtën.
Erwin Stranik “Patër Fishta njihët si poeti më popullor i shqiptarëve, si poeti më i përzemërt i këtij populli… Si këte kemi edhe një të madh tjetër: Rabindranath Tagora.”

Anton Baldacci: “Patër Fishta…me veprat e tij në poezi e në prozë arriti të kurorëzohej me dafinë si më i madhi poet kombëtar, ai është tharmi i poezisë popullore shqiptare dhe më i kulluari shkrimtar i Arbërisë.”
At Anton Harapi“Fishta mori prej popullit gjithçka që gjet të hijshëm, të madhnueshëm e të fuqishëm, e porsi një piktor i Zoti, e shndrroi në shpirtin e vet, tue e riprodhue në një mënyre e cila asht vetëm e tija, prandej, origjinale.”


Faik Konica: “Atë Fishta është marrë me secilën gjini letrare dhe në
të gjitha ka qenë i suksesshëm. Mirëpo, jashtë Shqipërisë ai është i njohur vetëm si autor i Lahutës së malcis”, një epope pastorale e kalorsiake, përkthimi gjerman i së cilës botuar në Laipsig është i dobët, meqë nuk ka qenë e mundur të përkthehet muzika e ritmit Fishtës dhe coloriti tij.Kot së koti përpiqen grekët e sotëm të kërkojnë në letërsinë e tyre një vepër më të plotë se “Lahuta” e Gjergj Fishtës.”

Ernest Koliqi: “Tue lexue Lahutën e tij, përplot me teprica kangësh rapsodike të pa emën, të duket se je tu e vështrue popullin shqiptar kah i këndon vedvetit, me fjalët e Fishtës, ma t’kulluetën kangë, e cila shpërthen nga një gjak misterioz që rrjedh në zemrën e tij Ilire”.

Lasgush Poradeci: “Shkëmb i tokës dhe shkëmb i shpirtit shqiptar,ky është si të thesha monopolitetioliteti” gjenetik i artit të Fishtës, kështu do t’i thesha me dy krahasime paralele gjithë poezisë që na ka falur ky vigan i kombit…
Gjithë vepra poetike e shoqërore e At Gjergj Fishtës u pat zhvilluar rreth postulatit fetar dhe kombëtar. Me të vërtetë, ku ka ide dhe ndjenjë më të madhe, më të denjë për të derdhur dhe kënduar në art, se sa ideja e Zotit, ideja e Atdheut!

Fishta e ka veshur lirizmën e tij të vërtetë si tërë kryeveprën epike në një stil thelbësisht origjinal të shkulur për rrënje nga trupi dhe nga truri i racës, dyke fituar me këtë atavizmë artistike gjithë të drejtat e përjetësisë ndaj Kombit- anasjelltas dyke i dhënë Kombit privilegjin e mburrjes dhe të mbështetjes së kurdoherëshme mi Këngëtorin e math të fateve të tija.

Sikundër e pat lënë shprehursisht për trashëgim me verbin solemn të gojës së vet përmes shokut të pandarë At Pal Dodajt dy ditë përpara vdekjes, të Premten më 27 Dhjetor 1940, ora 3.30′ pas mesdite, në Spitalin e Shtetit në Shkodër: trashëgim i shqiptuar për kuptim të math në gjuhën paralajmëronjëse dhe të djegur për Atdhe të Dantes: … fundi i fundit, dhè Kombi ka të drejta mi mua

Ne vitin 1935 At Fishta pat përfunduar “Lahutën e Malcis”. Ati i dërgon Lahutën Eqerem Çabejt i cili ishte në Viene sëbashku me një kartolinë urimi për Vitin e e Ri. Pas dy tre muajsh Çabej i kthen përgjigje At Fishtës, ku ndërmjet të tjerave i shkruan:

“Padre, të falenderoj për urimet e Vitit te Ri, por të falenderohem njëmijë herë për veprën që më dërgove Lahuta Malcis, të cilën, pasi e lexova dhe rilexova mbi 100 herë, jam dashurue aq shumë e këtë vepër sa po më detyron të bëhem katolik.”

Eqerem Çabej në vitin 1936, gjuhëtari i shquar dhe studiuesi i letërsisë, albanologu më i madh, Eqerem Çabej në studimin “Për gjenezën e literaturës shqipe”, kur flet për Fishtën dhe veprën e tij, ndër të tjera shprehet: Një provë që nuk e kishte bërë me sukses letërsia shqipe më parë, bëhet me sukses të jashtëzakonshëm nga ky autor. Me Lahutën e Malcisë, Gjergj Fishta na tregohet poet me fuqi epike të lindur, rrëfimi i tij është plot gjallëri dhe rrjedhje. Vepra e këtij autori është e mbështetur në këngët e veriut mbi trimëritë të cilat në veprën e re thuren duke u përsosur e fisnikëruar.

Fishta zë fill me njësinë e vogël të fisit për të mbaruar në njësinë e madhe të kombit, ia fillon me bariun e moçëm Marash Ucin dhe mbërrin ke Abdyl Frashëri me Lidhjen e Prizrenit. Duket qartas përpjekja e tij të zgjëroj botën në një brendi më fort nacionale, të ngrejë kështu veprën në sferën në një brendi kombtare. Kështu vepra e tij ka marrë karakterin e një eposi kombëtar

… duke qenë njëkohësisht në një farë kuptimi edhe një eposballkanik. Një dritë jete homerike shkëlqen mbi veprën e tij: si nëdukje të zanave që u përngjajnë Dianës e Atenës

Gjergj Fishta është bërë sidomos me Lahutën e Malcisë përfaqësuesi më i parë i literaturës së sotme shqiptare.

Sterio Spase: Lahuta e Fishtës çfaq ndjesitë më të thella dhe karakteristikat me të kristalizuara që i ruajti raca shqiptare përmes shekujve plot shtrëngata…Shqipëria e tërë përfshihet e dehur nën vargjet e kësaj Lahute, e cila bëhet pronë kombtare, mish e gjak, ndjenjë e mish i përbashkët”.
Aleksandër Xhuvani (Fjala e tij ne varrimin e Fishtës)“Si vetimë u përhap an’ e kand të Shqipnisë lajmi i hidhët i vdekjes së poetit t’onë Kombëtar, At Gjergj Fishtës dhe e mahnitun mbeti sot mbarë bota shqiptare, tue kujtue emnin zamadh të autorit të “Lahutës së Malcisë” që ka këndue, si dikur Omeri, burrnin e besën e fisit tonë, që ka ndezë zemrat e Shqiptarëvet, si dikur Tirteu, i vjetërsisë.
E me të drejtë i kan thënë Fishtës “Tirteu i Shqipnisë, se sikurse ai me elegjitë e tij ndezi zemrat e Spartanëve për luftë, njashtu dhe epopeja e “Lahutës”, odet dhe elegjitë e “Mrizit të Zanave” e të poezive të tjera kanë mbledhë në zemër të djelmnisë sonë dashuninë e pamasë për truellin e të parëve dhe për gjuhën amtare.

Këto dy ideale: Atdhedashunia dhe rujetja e gjuhës si dritë e synit, lavrimi dhe përdorimi e saj kanë qenë polet rreth së cilave shtrihej vepra e çmueshme e Fishtës. E s’ka kush tjetër veçse ne arsimtarëve që kemi pasë e kemi nëpër duer edhe ua kemi mësue nxënësve poezitë e tij, që e çmon ma mirë veprën zamadhe të tij, e cila sot si një far i madh dritëdhanës ka ndriçue mendjen e djelmënisë sonë, si një Ungjill shkëndimadh morali ka zbutë e ka edukue zemrën e saj“

Petro Marko: “ Fishta është elefant i mbuluar nga pluhri gjatë regjimit komunist”
Ismail Kadare: “Lahuta Malsisë” një vepër për analfabetët, për çobanët, për ambientet pastorale, për antishqiptarët, proitalian, për zyrtarët, që nuk u pononte truri për me gjetë thelbin e saj monstruoz. Siç ndodhte shpesh me krijimet që kanë vulën e nacionalizmit, vepra e Fishtës, e sidomos “Lahuta Malsisë”, fitoi një popullaritet të veçantë, qoftë me rrethet zyrtare, sidomos ato proitaliane e më pas kuislinge, qoftë me shtresa të prapambetura e disa herë analfabetë të popullsisë, të cilat nuk ishin në gjëndje të kapnin thelbin e saj, por e shihnin ate pjesërisht si një zinxhir episodesh.Veprës së Fishtës, sidomos “Lahutës së Malsisë” j’u ngrit një kult e ju bë një reklamë e tillë , saqë rrezikonte ta kthente në një gur varri sa ti merrte frymën gjithë letërsisë shqipe.”