Nga nderi te “ndëshkimi”! Si një titull britanik i kushtoi shtetësinë një fizikanti që fitoi Çmimin Nobel

Nga OraNews Përditësimi i fundit 5 Korrik 2025, 14:52

Andre Geim, fizikanti i njohur ndërkombëtarisht për shpikjen e grafenit dhe fitues i Çmimit Nobel në Fizikë, është përballur së fundmi me një situatë të pazakontë. Autoritetet holandeze i kanë hequr shtetësinë pas më shumë se një dekade që ai mori shtetësinë britanike për të pranuar një titull nderi nga Mbretëria e Bashkuar.

“Jam jashtëzakonisht i irrituar,” tha Geim në një deklaratë për mediat, duke e përshkruar situatën me një ton të përmbajtur.

Geim mori shtetësinë britanike rreth 13 vjet më parë për të pranuar titullin “Sir”, një nderim që mund të përdoret zyrtarisht vetëm nga qytetarët britanikë. Ai thotë se nuk ishte informuar kurrë se kjo do të sillte heqjen e shtetësisë holandeze. Së fundmi, ai u njoftua nga ambasada e Holandës në Londër se duhet të dorëzojë pasaportën holandeze ose përndryshe do të përballej me pasoja ligjore.

“Personalisht, e konsideroj veten një fitues holandezo-britanik të Nobelit (në këtë renditje),” shkroi ai në një email. “Puna dhe jeta ime në Holandë zënë një vend të veçantë në zemrën time.” Vendimi i autoriteteve holandeze, sipas tij, “është thjesht i trishtueshëm dhe absurd.”

Geim, i lindur në vitin 1958 në Rusi nga prindër me prejardhje gjermane, mori shtetësinë holandeze në vitet 1990 ndërsa punonte në Universitetin Radboud në Nijmegen. Ishte pikërisht aty ku ai nisi kërkimet që do ta çonin në shpikjen e grafenit materiali më i hollë dhe më i fortë në botë. Në vitin 2010, ai dhe kolegu i tij Konstantin Novoselov fituan Çmimin Nobel në Fizikë për këtë zbulim.

Përveç Nobelit, Geim ka fituar edhe çmimin satirik “Ig Nobel” për një eksperiment të famshëm ku bëri që një bretkosë të levitonte një shembull i shkencës që duket qesharake, por nxit reflektim.

Holanda krenare, por me kufij ligjorë të rreptë

Autoritetet holandeze e kanë nderuar Geim me titullin “Kalorës i Urdhrit të Luanit të Holandës”, një nderim që zakonisht u jepet laureatëve të Nobelit me origjinë holandeze. Ai është gjithashtu anëtar nderi i Akademisë Mbretërore Holandeze të Arteve dhe Shkencave.

“Në Hagë kanë vendosur një bust bronzi timin për të më ekspozuar,” tha ai me ironi.

Geim është vendosur në Britani që nga viti 2001, kur filloi punën në Universitetin e Manchesterit, ku ndodhet edhe sot. Ai thotë se e mori shtetësinë britanike ekskluzivisht për të pasur të drejtën ligjore të përdorë titullin “Sir”. Por duke e bërë këtë, ai u përball me një ligj holandez që ndalon shtetësinë e dyfishtë në shumicën e rasteve. Marrja vullnetare e një shtetësie të dytë çon automatikisht në humbjen e shtetësisë holandeze.

Ligji nuk është i ri, por ka gjithnjë e më shumë presion për ta zbutur. Brenda Bashkimit Evropian, shtetësia e dyfishtë është praktikë e zakonshme dhe qytetarët mund të jetojnë e punojnë lirisht në shtetet anëtare. Por Britania doli zyrtarisht nga BE në vitin 2020, duke ndërlikuar më tej situatën. Geim thotë se, po të kishte ditur pasojat, ndoshta do të kishte refuzuar titullin britanik.

“Do ta kisha refuzuar ndoshta këtë nderim nëse do ta dija se do të humbisja shtetësinë holandeze, por kjo ndodhi përpara Brexit dhe askush nuk më paralajmëroi. Jam europian, mbi të gjitha!”

Megjithëse thotë se nuk ka pasur ndonjë përfitim praktik nga shtetësia holandeze, Geim është identifikuar gjithmonë si europian. Në një ese të shkruar kur fitoi Nobelin, ai përshkruan se si ishte përballur me diskriminim në Rusi për shkak të origjinës së tij gjermane dhe si jeta e tij ndryshoi për mirë pas zhvendosjes në Perëndim në vitin 1990.

“E konsideroj veten europian dhe nuk mendoj se nevojiten ndarje të tjera.”

Historia e tij, ndonëse nuk është nga më të rëndat në një botë ku emigrantët shpesh rrezikojnë gjithçka për një jetë më të mirë, hedh dritë mbi pasojat e paparashikueshme që burojnë nga burokracitë dhe politikat e ngurta të shtetësisë.

Geim thotë se ka shpenzuar mijëra euro në përpjekje për të mbajtur shtetësinë holandeze, madje ka kërkuar përjashtim duke iu referuar një klauzole që e lejon mbajtjen e shtetësisë “në interes të shtetit holandez”, por pa sukses.