Nga dhuna dhe kërcënimet e gazetarëve te vetëcensura, DASH: Mediat në kërcënim
Nga OraNews Përditësimi i fundit 20 Mars 2023, 17:47
Presioni politik, korrupsioni dhe mungesa e fondeve kufizuan median e pavarur të shkruar dhe gazetarët thuhet se praktikuan autocensurën. Kështu thuhet në raportin e Departamentit Amerikan të Shtetit për Shqipërinë, të botuar sot.
Pasiguria ekonomike për shkak të mungesës së kontratave të detyrueshme të punës reduktoi pavarësinë e gazetarëve dhe kontribuoi në njëanshmëri në raportim.
Sindikata e Gazetarëve Shqiptarë (AJU) vazhdoi të raportonte vonesa në pagesat e pagave për gazetarët në shumë media, në disa raste deri në gjashtë javë. Problemet financiare bënë që disa gazetarë të mbështeteshin më shumë në burimet e jashtme të të ardhurave, duke çuar në pyetje në lidhje me pavarësinë dhe integritetin e raportimit të tyre.
Rrjedhjet e të dhënave të informacionit në lidhje me pagat në dhjetor 2021 dhe janar sugjeruan që disa gazetarë dhe media të njohura morën pagesa direkte nga kompanitë e kontraktuara për ndërtimin e inceneratorëve. Kompanitë e inceneratorëve ishin nën hetim për korrupsion dhe mashtrim të dyshuar.
Rritja dramatike në mediat online siguroi një larmi pikëpamjesh si dhe potencial për korrupsion. OJQ-të pohuan se etika profesionale ishte një prioritet i ulët për disa prej mbi 900 portaleve të lajmeve në vend, duke ngritur shqetësime mbi përhapjen e lajmeve të rreme që dyshohet se kanë përfituar interesa të veçanta financiare, politike dhe kriminale. AJU raportoi gjithashtu një rritje të mprehtë të numrit të ankesave për dezinformim dhe sulme personale nga mediat online. Gjatë vitit pati akuza për media që dyshohet se përdoreshin nga pronarë apo zyrtarë të lartë të medias për zhvatje.
Liria e Shprehjes: Qytetarët ishin të lirë të kritikonin qeverinë hapur, duke përfshirë në mediat tradicionale dhe sociale, për çështje që i shqetësonin dhe e bënë këtë. Megjithatë, shqetësimi vazhdoi se kritika e hapur ndaj qeverisë mund të kishte pasoja negative. Në shtator, dokumentet e zbuluara u shfaqën në media pas një sulmi kibernetik ndaj sistemeve policore. Më 9 shtator, prokuroria, e cila po hetonte, nxori një urdhër që ndalonte publikimin e ndonjë prej dokumenteve të zbuluara, duke përmendur shqetësimet e sigurisë kombëtare dhe sekretit hetimor. Në një deklaratë të 20 shtatorit, AJU kritikoi urdhrin për kërcënimin e lirisë së informacionit dhe lirisë së fjalës dhe krijimin e premisave për censurë dhe autocensurë.
Dhuna dhe ngacmimi: Interesat politike dhe të biznesit thuhet se i nënshtruan gazetarëve nën presion. AJU raportoi disa raste të dhunës dhe frikësimit kundër anëtarëve të medias.
Censura ose kufizimet e përmbajtjes për anëtarët e shtypit dhe mediave të tjera, përfshirë mediat online: Gazetarët shpesh praktikonin vetëcensurë për të shmangur dhunën dhe ngacmimet ose për të siguruar punësim. Barometri Kombëtar i Lirisë së Medias të KSHH-së për vitin 2021 raportoi se 45.5 për qind e gazetarëve pranuan se u ishte kërkuar të mos publikonin një lajm dhe 45 për qind pranuan se ishin vetëcensurë.
Ligjet për shpifje: Kodi penal shqiptar përmban ligje për shpifjen, si dhe ligje kundër fyerjes ndaj palëve private apo zyrtarëve të gjykatës. Shqipëria nuk ka legjislacion specifik, apo ndonjë nen që trajton blasfeminë.
Ligji i lejon palët private të ngrenë kallëzime penale dhe të marrin kompensim financiar për fyerje ose publikim të qëllimshëm të informacionit shpifës. OJQ-të raportuan se gjobat ishin të tepërta dhe, të kombinuara me futjen e një dënimi penal në dosjen e të pandehurit, minuan lirinë e shprehjes. AJU shprehu shqetësimin se deri në shtator kishte gjashtë padi kundër gazetarëve, kryesisht për shpifje.
Në qershor, ish-prokurorja Elizabeta Imeraj ngriti një padi penale kundër gazetarit Isa Myzyraj për shpifje. Myzyraj raportoi se kishte marrë kërcënime të shumta, të cilat ai pretendoi se ishin reagimi i Imerajt ndaj komenteve të tij në rrjetet sociale gjatë një procesi vetingu që rezultoi në largimin e saj nga detyra më 27 prill pas akuzave për pasurinë dhe integritetin e saj.
Myzyraj pretendoi gjithashtu se censurë dhe autocensurë kanë ndodhur nga media të tjera gjatë procesit të vetingut të Imerajt. Në fund të vitit çështja mbeti në gjykim në Gjykatën e Rrethit Elbasan.
Qeveria tërhoqi një paketë legjislative kundër shpifjes që ishte miratuar përkohësisht në vitin 2019, pas kritikave nga gazetarët, organizatat e medias dhe Komisioni i Venecias.
Liria e internetit: Qeveria nuk e kufizoi apo ndërpreu aksesin në internet apo nuk censuroi përmbajtjen në internet dhe nuk kishte raporte të besueshme që qeveria monitoronte komunikimet private online pa autoritetin e duhur ligjor.
