JEMI SI MJEDISI KU RRITEMI! ADN-ja shpjegon vetëm rreth 50% të dallimeve mes njerëzve
Nga Katerina Hysenllari Përditësimi i fundit 9 Shkurt 2026, 13:50
Njerëzit priren të zhvillojnë tipare të personalitetit që përputhen me mjedisin ku jetojnë. Sipas ekspertëve edhe pse ADN-ja ka një rol të rëndësishëm, kultura dhe mjedisi social ndikojnë në rreth 50% të mënyrës se si zhvillohemi dhe perceptohemi nga të tjerët.
A do të ishim të njëjtët njerëz nëse do të ishim rritur në një vend tjetër?
Kjo pyetje e kahershme po merr gjithnjë e më shumë përgjigje nga kërkimet shkencore, veçanërisht nga psikologjia ndërkulturore.
Shembujt e përditshëm, si mënyra se çfarë konsiderohet e pranueshme për të ngrënë, si shprehim emocionet apo si lidhemi me të tjerët, tregojnë se kultura formëson thellësisht mënyrën si mendojmë dhe sillemi.
Studiuesit theksojnë se edhe pse ADN-ja jonë është unike dhe nuk ndryshon sipas vendit ku jetojmë, ajo nuk mjafton për të përcaktuar se kush jemi.
Sipas studimeve, gjenetika shpjegon mesatarisht rreth 50% të dallimeve mes njerëzve, ndërsa pjesa tjetër ndikohet nga mjedisi.
Tipare si inteligjenca kanë një komponent më të fortë gjenetik, ndërsa tiparet e personalitetit si ekstroversioni, hapja ndaj përvojave apo bindjet morale ndikohen më shumë nga kultura dhe rrethanat shoqërore.
Psikologët shpjegojnë se kultura ndikon edhe në mënyrën si funksionon truri.
Për shembull, në shoqëritë perëndimore njerëzit priren ta shohin veten si individë të pavarur, ndërsa në shumë vende të Azisë Lindore identiteti lidhet më shumë me familjen dhe rolet shoqërore.
Studime me skanime të trurit kanë treguar se njerëz nga kultura të ndryshme aktivizojnë zona të ndryshme të trurit kur mendojnë për veten ose për të afërmit e tyre.
Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se këto dallime nuk duhet parë në mënyrë të thjeshtuar, pasi brenda çdo vendi ka variacione të mëdha, dhe personaliteti i secilit formësohet nga një kombinim kompleks faktorësh: gjenetikë, kulturorë, ekonomikë dhe përvojash personale.
