CNN: Prova të fshehta bërthamore/ SHBA akuza Kinës, administrata Trump thirrje për një marrëveshje më të gjerë për armët nukleare

Nga OraNews Përditësimi i fundit 7 Shkurt 2026, 14:28

Shtetet e Bashkuara akuzuan të premten Kinën për kryerjen e një prove të fshehtë bërthamore në vitin 2020, ndërsa administrata Trump bën thirrje për një marrëveshje më të gjerë për armët bërthamore që përfshin si Kinën ashtu edhe Rusinë.

Akuza vjen një ditë pasi traktati i fundit i mbetur për kontrollin e armëve bërthamore midis SHBA-së dhe Rusisë skadoi, duke i lënë superfuqitë më të mëdha bërthamore në botë pa kufizime në arsenalet e tyre për herë të parë në dekada.

Presidenti Donald Trump dhe zyrtarë të tjerë të lartë në administratën e tij e kanë bërë të qartë se nuk do t'i përmbahen më kufizimeve të Traktatit NEW START, dhe në vend të kësaj kanë argumentuar se kanë nevojë për një marrëveshje të re për t'iu përgjigjur kërcënimeve nga Moska dhe Pekini. Dhe Trump vitin e kaluar bëri thirrje për rifillimin e testeve të armëve bërthamore të SHBA-së.

“Sot, mund të zbuloj se Qeveria e SHBA-së është në dijeni se Kina ka kryer teste me eksplozivë bërthamorë, duke përfshirë përgatitjen për teste me rendimente të përcaktuara në qindra ton”, tha Nënsekretari i Shtetit për Kontrollin e Armëve dhe Sigurinë Ndërkombëtare Thomas DiNanno, në një fjalim në një Konferencë Globale për Çarmatimin në Vjenë të premten.

“Kina kreu një provë të tillë bërthamore me rendiment më 22 qershor 2020”, tha ai, pa dhënë detaje të mëtejshme. Një ish-zyrtar i lartë amerikan i tha CNN se informacioni në lidhje me provën e Kinës në vitin 2020, ishte deklasifikuar.

DiNanno akuzoi ushtrinë kineze se po përpiqej “të fshihte testimet mbi shpërthimet bërthamore, sepse ajo i pranoi që këto teste shkelin angazhimet për ndalimin e testeve”.

“Kina ka përdorur shkëputjen – një metodë për të ulur efektivitetin e monitorimit sizmik – për të fshehur aktivitetet e saj nga bota”, tha ai. Sipas ekspertëve, shkëputja ndodh kur gërmohet një shpellë e madhe për të zvogëluar aktivitetin sizmik nga një shpërthim bërthamor, duke e bërë më të vështirë zbulimin e tij.

Një zyrtar i lartë nga një organizatë që punon për të monitoruar testet e armëve bërthamore në mbarë botën tha në një deklaratë të premten, se sistemi i tyre "nuk zbuloi asnjë ngjarje në përputhje me karakteristikat e një shpërthimi të provës së armëve bërthamore" më 22 qershor 2020.

“Analizat e mëvonshme dhe më të hollësishme nuk e kanë ndryshuar këtë përcaktim”, tha Rob Floyd, sekretari ekzekutiv i Organizatës së Traktatit Gjithëpërfshirës për Ndalimin e Testeve Bërthamore (CTBTO).

Floyd tha se Sistemi Ndërkombëtar i Monitorimit (IMS) i organizatës “është i aftë të zbulojë shpërthimet e testeve bërthamore me një rendiment ekuivalent ose më të madh se afërsisht 500 ton TNT”. Ai vuri në dukje se sistemi kishte zbuluar “të gjashtë testet e kryera dhe të deklaruara nga” Koreja e Veriut.

Testi i supozuar kinez pati një rendiment "në qindra ton", tha DiNanno pa dhënë një shifër specifike, kështu që është e paqartë nëse do të kishte përmbushur pragun për t'u zbuluar nga sistemi i monitorimit.

“Nëse ky ishte një shpërthim prove me rendiment shumë, shumë të ulët… është e mundur që të jetë fshehur nga stacionet e monitorimit të CBTBO-së”, shpjegoi Daryl Kimball, Drejtori Ekzekutiv i Shoqatës së Kontrollit të Armëve.

Floyd vuri në dukje se ekzistojnë mekanizma “që mund të adresojnë shpërthime më të vogla” të parashikuara nga Traktati Gjithëpërfshirës për Ndalimin e Testeve Bërthamore (CTBT). Ky traktat ndalon “çdo shpërthim testimi të armëve bërthamore ose çdo shpërthim tjetër bërthamor”. Megjithatë, këto mekanizma mund të përdoren vetëm kur traktati të hyjë në fuqi.

Pjesa më e madhe e botës e ka nënshkruar dhe ratifikuar traktatin. Edhe pse si SHBA-ja ashtu edhe Kina e kanë nënshkruar, ato nuk e kanë ratifikuar atë dhe Rusia e tërhoqi ratifikimin e saj në vitin 2023. Si i tillë, Traktati nuk mund të hyjë në fuqi.

SHBA-të dhe Kina në të kaluarën kishin thënë se i përmbaheshin një moratoriumi mbi testimet bërthamore, por vitin e kaluar, Trump bëri thirrje që testimet e armëve bërthamore amerikane të rifillonin "në baza të barabarta".

'Fundi i një epoke'

Në komentet e tij të premten, DiNanno sugjeroi që testimet e supozuara kineze kishin motivuar dekretin e Trump. Ai tha gjithashtu se "raporti vjetor i pajtueshmërisë së SHBA-së ka vlerësuar më parë se Rusia nuk ka arritur të mbajë moratoriumin e saj të testimit, duke kryer teste superkritike të armëve bërthamore".

I pyetur në lidhje me pretendimin për testime të fshehta bërthamore, zëdhënësi i Ambasadës Kineze në Uashington, DC, tha se Kina “ndjek një politikë të ‘mospërdorimit të parë’ të armëve bërthamore dhe një strategji bërthamore që përqendrohet në vetëmbrojtje, dhe i përmbahet moratoriumit të saj të testimeve bërthamore”.

“Ne jemi të gatshëm të punojmë me të gjitha palët për të mbështetur së bashku autoritetin e Traktatit Gjithëpërfshirës për Ndalimin e Testeve Bërthamore dhe për të mbrojtur regjimin ndërkombëtar të çarmatimit bërthamor dhe mospërhapjes”, tha Liu Pengyu.

“Shpresohet që SHBA-të do t’i përmbahen me zell detyrimeve të tyre sipas Traktatit dhe angazhimit të tyre për një moratorium mbi testimet bërthamore dhe do të ndërmarrin veprime konkrete për të mbështetur regjimin ndërkombëtar të çarmatimit bërthamor dhe mospërhapjes, si dhe ekuilibrin dhe stabilitetin strategjik global”, tha ai për CNN.

Në komentet e tij të premten, DiNanno tha se “5 shkurti 2026 shënon me të vërtetë fundin e një epoke: fundin e përmbajtjes së njëanshme të SHBA-së”, duke iu referuar fundit të Traktatit të NEW START. Edhe pse ai nuk tha në mënyrë të qartë se SHBA-të do të ngarkonin armë shtesë bërthamore tani që nuk ishin më të lidhura nga marrëveshja, ai tregoi se kjo ishte e mundshme.

“Ne do të përfundojmë programet tona të vazhdueshme të modernizimit bërthamor, që u iniciuan ndërsa hyri në fuqi NEW START. Shtetet e Bashkuara gjithashtu ruajnë kapacitet bërthamor të pazbatuar që mund të përdoret për të adresuar mjedisin e ri të sigurisë, nëse udhëzohet nga presidenti”, tha ai.

SHBA-të “do të ruajnë një pengesë bërthamore të fuqishme, të besueshme dhe të modernizuar për të siguruar që siguria jonë të ruajë paqen dhe stabilitetin, dhe të negociojnë nga një pozicion force”, shtoi ai.

“Epoka e ardhshme e kontrollit të armëve mund dhe duhet të vazhdojë me fokus të qartë, por do të kërkojë pjesëmarrjen e më shumë sesa vetëm Rusisë në tryezën e negociatave”, tha DiNanno.

Është e paqartë se si SHBA-të synojnë ta sjellin Kinën në atë tryezë negociatash. Pekini ka kundërshtuar vazhdimisht negociatat trepalëshe për kontrollin e armëve, duke argumentuar se rezervat e tyre nuk janë në të njëjtin nivel me Moskën dhe Uashingtonin.

Matthew Kroenig, nënkryetar dhe drejtor i lartë i Qendrës Scowcroft për Strategji dhe Siguri të Këshillit Atlantik, vuri në dukje se nëse kjo është vërtet shqetësimi i Kinës, “a nuk duhet që ajo të dëshirojë kontrollin e armëve?”

“Nëse ata mund të na bindin të kufizojmë armët tona, kjo duhet të jetë më mirë për ta”, argumentoi ai. Ai tha se beson që Pekini nuk dëshiron të negociojë, sepse “ata duan një superfuqi bërthamore”.

«Ata kanë investuar shumë në ndërtimin e kësaj force. Ata nuk i kanë shpenzuar të gjitha këto para dhe nuk e kanë përkulur të gjithë këtë metal për ta tregtuar», tha ai.

Disa zyrtarë amerikanë besojnë se skadimi i New START hap rrugën për zgjerimin e arsenalit amerikan, gjë që mund të nxisë shqetësim të mjaftueshëm kinez për të sjellë në tryezë fuqinë bërthamore në zgjerim, sipas një zyrtari amerikan.

Daryl Kimball, Drejtori Ekzekutiv i Shoqatës së Kontrollit të Armëve, vuri në dukje se “nëse ka ndonjë shkelje të vërtetë të traktatit të ndalimit të testeve, ky është një problem i madh, por thjesht ankesa për këtë nuk e zgjidh problemin”.

Ai i bëri thirrje SHBA-së të propozojë një “qasje të arsyeshme”, si bisedimet dypalëshe mbi kontrollin e armëve.

“Ndërkohë, nuk ka asnjë arsye pse Shtetet e Bashkuara dhe Rusia nuk duhet dhe nuk mund të vazhdojnë të respektojnë kufijtë qendrorë të NEW START”, tha ai./ CNN.