John Galsworthy, njeriu që na pikëlloi nën “Lulet e Mollës” dhe mahniti me “Saga e Forsajtëve”

Nga Albert Vataj Përditësimi i fundit 3 Shkurt 2026, 10:52

Ka shkrimtarë që tregojnë histori, dhe ka shkrimtarë që ngulin histori në ndërgjegje. John Galsworthy i përket kësaj kategorie të rrallë: ai nuk ndërtoi thjesht romane, por monumente morale, ku njeriu shfaqet me gjithë dobësitë, iluzionet, pasionet dhe kufizimet e veta shoqërore. “Lulet e Mollës”, “Saga e Forsajtëve” dhe gjithë kolana e tij krijuese janë dëshmi se letërsia mund të jetë njëkohësisht e bukur, e dhimbshme dhe thellësisht e ndershme.

Kush e ka lexuar “Lulet e Mollës” dhe nuk është përlotur nga dashuria tragjike e Megan David-it, një vajzë e thjeshtë fshatare nga një fermë e largët angleze, me Frank Ashurst-in, studentin që ndalet për pak ditë në botën e saj? Ajo dashuri, e pastër dhe e pamundur, nuk është thjesht histori ndjenjash; është përplasja e dy botëve, e dy klasave shoqërore, e dy mënyrave për të jetuar dhe për të ëndërruar. Është drama e asaj që mund të ishte, por që shoqëria nuk e lejon të bëhet.

Po kështu, kush nuk është rrëmbyer nga ndërlikimet emocionale, nga tensionet e heshtura dhe nga dramat intime të Ada-s dhe John-it në “Sagën e Forsajtëve”? Aty, Galsworthy ndërton një freskë epike të klasës së mesme të lartë angleze, ku pasuria, prona dhe respektabiliteti shndërrohen në pranga morale, dhe dashuria shpesh mbetet viktimë e konvencioneve.

Natyrshëm lind pyetja, kush ishte ky njeri që i njihte kaq mirë mekanizmat e shpirtit dhe hipokrizinë e shoqërisë?

Ai ishte John Galsworthy, një nga autorët më të mëdhenj anglezë të shekullit XX, fitues i Çmimit Nobel për Letërsi në vitin 1932, i cili u shua vetëm dy muaj pas këtij vlerësimi, më 31 janar 1933, duke e bërë këtë laurim një lloj epilogu solemn të jetës së tij krijuese.

I lindur në një familje të pasur tregtare, Galsworthy u formua si jurist dhe u ushtrua si avokat. Por thirrja e tij e vërtetë ishte letërsia. Vetëm pas vdekjes së të atit ai iu përkushtua plotësisht shkrimit, ndonëse më herët kishte botuar katër libra me pseudonim. Ky kalim nga ligji në letërsi nuk ishte rastësi, drejtësia, morali dhe fati i individit përballë sistemit do të mbeteshin tema qendrore të veprës së tij.

Shkrimet e Galsworthy-t trajtojnë me mprehtësi sistemin e klasave shoqërore, veçanërisht klasën e mesme të lartë, nga e cila vinte vetë. Ai nuk i portretizon personazhet e tij me urrejtje, por me një simpati kritike, duke nxjerrë në pah snobizmin, mendjengushtësinë dhe vlerat morale mbytëse që i burgosin ata në një botë të rregullave të ngurta. Prona, trashëgimia dhe posedimi, shtyllat e kësaj klase, shfaqen në veprën e tij si nocione moralisht problematike, që shpesh shkatërrojnë ndjenjat dhe jetën e brendshme të njeriut.

Por Galsworthy nuk ishte vetëm vëzhgues i shoqërisë; ai ishte edhe ndërgjegje aktive. Përmes veprave të tij, ai mbështeti kauza të rëndësishme si të drejtat e grave, mbrojtja e kafshëve dhe reformat humane. Drama e tij “Drejtësia” (Justice) pati ndikim të drejtpërdrejtë në reformimin e sistemit penal britanik, duke dëshmuar se arti mund të ndryshojë realitetin, jo vetëm ta pasqyrojë atë.

Kur në vitin 1917 iu ofrua titulli kalorës, ai e refuzoi, duke deklaruar se shkrimi ishte shpërblimi më i madh për një autor. Më vonë, megjithatë, ai pranoi Urdhrin e Meritës dhe Çmimin Nobel, jo si dekorata vaniteti, por si njohje të peshës së veprës së tij.

Megjithëse nga natyra ishte i tërhequr dhe jo fort shoqërues, Galsworthy kishte miqësi të zgjedhura brenda rrethit letrar, duke ruajtur gjithmonë një distancë dinjitoze nga zhurma e botës.

Pas vdekjes së tij, fama e Galsworthy-t pësoi një rënie të përkohshme, siç ndodh shpesh me autorët që nuk ndjekin modat, por ndërtojnë vepra afatgjata. Interesi u ringjall fuqishëm në vitin 1967, kur përshtatja televizive e “The Forsyte Saga” nga BBC u shndërrua në një sukses të jashtëzakonshëm, duke ia rikthyer lexuesit modern një autor që kishte ende shumë për të thënë.

Sot, 93 vjet pas vdekjes së John Galsworthy-t, veprat e tij vazhdojnë të na flasin me një qartësi të rrallë: për dashuritë e pamundura, për prangat e pasurisë, për hipokrizinë shoqërore dhe për betejën e përhershme mes ndjenjës dhe konvencionit. Ai mbetet një shkrimtar që nuk kërkoi të trondiste me spektakël, por të zgjojë me të vërtetën, dhe kjo është forma më e lartë e artit.