“Standardi i dyfishtë i plakjes” i Susan Sontag dhe e vërteta e triumfit të gruas në betejat e dinjitetshme të lirisë

Nga Albert Vataj Përditësimi i fundit 11 Dhjetor 2025, 12:10

Gratë kanë një mundësi tjetër, një alternativë që nuk lind nga miratimi shoqëror, por nga vetëdija dhe emancipimi i tyre i brendshëm. Ato mund të zgjedhin të jenë të urta, jo thjesht të sjellshme sipas pritshmërive të matura të një kulture që e ka ngatërruar butësinë me nënshtrim.

Mund të synojnë kompetencën, jo vetëm dobishmërinë utilitare që u është kërkuar tradicionalisht. Mund të rriten në forcë, jo vetëm në hijeshi, duke kultivuar energjinë e tyre të papërmbysshme në vend se ta maskojnë me delikatesë të imponuar.

Ato mund të jenë ambicioze për veten, për projektet, dritën dhe të ardhmen e tyre, e jo vetëm në funksion të burrave, fëmijëve apo strukturave që i kanë bërë të besojnë se vlera e tyre nis e mbaron te shërbimi.

Sipas Sontag-ut, ky emancipim nuk është vetëm moral a intelektual; është edhe fizik, estetik, ekzistencial. Gruaja mund t’ia lejojë vetes të plaket natyrshëm, pa frikën e turpit që shoqëria e ka kultivuar si mjet kontrolli.

Ajo mund të kundërshtojë standardin e dyfishtë që burrit i dhuron autoritet duke u plakur, ndërsa asaj i ngjit etiketën e mos-ekzistencës.

 Të mos i bindesh këtij standardi është një akt disidence, një politikë e trupit, një afirmim i vetes.

Në vend që të shtyhet me dhunë në adoleshencë të përhershme, në mitologjinë e vajzërisë së pafundme, e cila më pas shndërrohet në një plakje poshtëruese dhe të papritur, gruaja mund të bëhet grua shumë më herët.

Mund të futet në moshën e rritur me dinjitet dhe vetëdije, duke e shijuar vitalitetin, seksualitetin dhe fuqinë krijuese që mund ta shoqërojnë anembanë jetës, shumë më gjatë nga sa parashikon kultura dominante.

Sontag e shtrin këtë vizion deri te fytyra: ajo duhet të jetë një arkiv i jetës së jetuar, jo një maskë e zbrazët për t’iu përshtatur dëshirave të tjetrit.

Çdo rrudhë është një tekst; çdo shenjë është një dëshmi e përvojës, e zgjuarsisë, e përballjes, e dashurisë dhe e humbjes. T’i fshish këto është të fshish vetveten.

Prandaj, thirrja e saj është një thirrje për të vërtetën. Gratë duhet të thonë të vërtetën për veten, për moshën, për trupin, për historinë e tyre.

Të vërtetën që nuk kërkon justifikim, që nuk kërkon leje, dhe që nuk trembet nga shikimi i të tjerëve. Në këtë akt qëndron emancipimi: jo në një liri të dhënë, por në një liri të fituar përmes vetë-pranimit dhe kundërshtimit të asaj që i ka mbajtur të heshtura.