Skandali që po trondit futbollin turk

Nga OraNews Përditësimi i fundit 20 Nëntor 2025, 17:13

Në berberhanen Hair Office në qendër të Stambollit, një ndeshje futbolli po luhej në televizorin e varur në mur, ndërsa berberi Ramazan Dursun bisedonte me klientët e tij, si gjithmonë.

Por kur biseda u kthye te skandali i fundit i Turqisë, një hetim për një shpërthim të dukshëm të basteve të paligjshme në futboll, që po rrezikon çdo ide të lojës së ndershme në sportin më të popullarizuar të vendit, zakonisht llafazani Dursun mbeti pothuaj pa fjalë: "Është shumë i madh dhe shumë i rëndë."

Historia ka marrë përmasa të jashtëzakonshme. Autoritetet e futbollit turk kanë pezulluar përkohësisht deri tani pothuaj 300 lojtarë profesionistë, përfshirë 25 nga liga e parë; kanë pezulluar kategoritë e tretë dhe të katërt për dy javë; dhe kanë zbuluar se mbi 150 gjyqtarë dyshohet se kanë vënë baste për ndeshje, përfshirë edhe disa të ligës së parë.

Kreu i Federatës Turke të Futbollit e ka quajtur këtë një "krizë morale", dhe prokurorët paralajmëruan se përfshirja e kaq shumë palëve e bën hetimin "me potencial për t'u zgjeruar sistematikisht".

Edhe më e dhimbshme, megjithatë, është drita që ky skandal ka hedhur mbi shoqërinë turke në përgjithësi, sipas tifozëve, pronarëve të bizneseve dhe komentatorëve.

Skandali përkon me disa hetime kundër korrupsionit, të cilat shumë turq besojnë se nuk lidhen me një luftë të përgjithshme kundër korrupsionit, por me një agjendë politike, veçanërisht goditjen gjyqësore ndaj partisë më të madhe të opozitës dhe kandidatit të saj presidencial të burgosur, Ekrem İmamoğlu.

"Futbolli nuk zhvillohet në hapësirë, ai pasqyron shoqërinë, dhe ky skandal i basteve është një lupë që tregon të gjitha problemet e Turqisë së sotme," tha sociologu Dağhan Irak, autor i Football Fandom, Protest & Democracy.

"Ai tregon veçanërisht tri gjëra: dobësimin e shtetit ligjor, pandëshkueshmërinë dhe mungesën e transparencës."

Skandali doli në dritë në fund të tetorit, kur Federata Turke e Futbollit (TFF) njoftoi se kishte kryer një audit të brendshëm dhe gjeti se më shumë se 300 gjyqtarë turq kishin llogari bastesh, mbi 150 prej tyre kishin vënë baste për ndeshje dhe njëri kishte bërë 18,227 baste.

Ndërsa hetimi u zgjerua nën drejtimin e prokurorit të Stambollit, u zbulua se mbi 1000 lojtarë kishin hapur llogari bastesh, gjë e ndaluar nga rregullat e TFF-së dhe ato të UEFA-s dhe FIFA-s.

Një president klubi u arrestua nën akuza për ndikim në rezultatet e ndeshjeve, bashkë me shtatë të arrestuar të tjerë.

Presidenti Recep Tayyip Erdoğan, i cili në rini ka luajtur futboll gjysmë-profesionist, u shpreh për hetimin gjatë një konference shtypi me kancelarin gjerman Friedrich Merz.

Duke shmangur një pyetje për arrestimin e rivalit të tij İmamoğlu, Erdoğan tha se hetimi i futbollit tregonte se askush nuk ishte i paprekshëm para ligjit turk.

"Shteti nuk mund të rrijë duarkryq," tha ai. "Duhet të bëjë atë që është e nevojshme, dhe kjo u bë.

Qytetarët në stadiume janë shumë të kënaqur. Kanë filluar të pyesin: 'çfarë po ndodh, çfarë po ndodh?'"

Inflacioni i lartë dhe kriza e kostos së jetesës në Turqi janë përmendur si shkaqe të mundshme për skandalin, që ka dominuar titujt e gazetave në gjithë vendin.

Gjyqtarët kryesorë, pavarësisht rritjeve të fundit të pagesave, fitojnë më pak se 2000 dollarë për ndeshje, pothuaj një e treta e asaj që marrin gjyqtarët spanjollë, të cilët kanë edhe rroga fikse shumë të mira.

Por ngjarjet treguan shpejt se paga ndoshta nuk ishte problemi. Komentatorët vunë në dukje se gjyqtarët thuajse ishin inkurajuar të regjistroheshin në një faqe bastesh të quajtur Misli.com, e cila sponsorizonte disa nga ligat e ulëta të Turqisë dhe ishte pjesë e grupit Demirören, drejtuesi i të cilit është ish-kreu i TFF-së dhe i afërt me Erdoğan-in.

Eren Elmalı, mbrojtës i klubit të Stambollit Galatasaray, i pezulluar nga kombëtarja për shkak të akuzave, tha se bastin e fundit e kishte vënë pesë vjet më parë dhe se nuk kishte lidhje me skuadrën e tij.

Dy futbollistë të tjerë të rëndësishëm gjithashtu mohuan se kishin vënë baste, gjë që më vonë u konfirmua nga zyrtarët dhe deklaruan se do të ngrinin padi për dëme.

Gjyqtari i certifikuar nga FIFA, Zorbay Küçük, paraqiti kallëzim penal, duke deklaruar qartë se nuk kishte vënë baste.

"Shumë nga gjyqtarët dhe lojtarët e përfshirë nuk kishin lidhje me skandalin," tha Irak.

"Është pothuajse e pamundur t'i besosh këtij hetimi, sepse nuk mund t'i besosh asnjë hetimi në këtë vend."

Turqia nuk është e vetme në trajtimin e gjyqtarëve si shënjestër, megjithëse dy vjet më parë një president klubi goditi me grusht gjyqtarin Halil Umut Meler para kamerave.

José Mourinho, deri së fundmi trajner i klubit të Fenerbahçe-s, ankohej shpesh se gjyqtarët ishin kundër skuadrës së tij në luftën me rivalin Galatasaray.

Megjithatë, kriza e fundit ka "forcuar një pakënaqësi më të thellë," shkroi gazetarja Nazlan Ertan në Turkey in Depth.

"Institucione të dobësuara nga nepotizmi dhe mosbesimi, procese të gërryera nga dyshimet dhe një publik i gatshëm të besojë se çdo gjë mund të jetë pjesë e një komploti."

Deri tani ka pasur pak reagime ndërkombëtare, përveç publicitetit të keq. UEFA ka thënë se është në kontakt me TFF-në për skandalin.

TFF gjithashtu raportohet se ka kërkuar nga FIFA një afat të posaçëm transferimesh që klubet të përballojnë pezullimet masive.

Ndërkohë, klubet kryesore e kanë përshëndetur hetimin si një mundësi për pastrimin e futbollit turk, i cili kohët e fundit ka përjetuar një ringritje.

Kombëtarja arriti në çerekfinalet e Euro 2024, vendi pritet të bashkorganizojë Euro 2032 me Italinë, dhe klubet e mëdha kanë bërë disa blerje të kushtueshme, përfshirë 75 milionë eurot e Galatasaray-t për sulmuesin nigerian Victor Osimhen.

Megjithatë, shumë tifozë turq mbeten skeptikë se do të ketë ndryshime të qëndrueshme në një sistem që ata e shohin si të kalbur, në një vend të renditur i 10-ti në Indeksin Global të Krimit të Organizuar.

"Unë nuk besoj se hetimi do të japë ndonjë rezultat," tha Oğuz, 38 vjeç, elektricist.

"Disa njerëz do të arrestohen, pastaj do t'i lënë të lirë." Hasan, 21 vjeç, punonjës dyqani, u pajtua: "Nuk i besoj këtij hetimi. Do ta fshehin nën rrogoz."