Babai e ndëshkoi vajzën e tij duke ia dorëzuar një skllavi, dhe ajo u “hakmor” ndaj tij duke qenë vetja
Në shoqërinë hipokrite të Rio de Janeiros së vitit 1880, Baroni i kafesë, Severiano, ishte një shtyllë nderi dhe moraliteti. Por pas mureve të plantacionit të tij të begatë, haciendës Lírio Branco, ai ishte një tiran. Trofeu i tij më i madh ishte vajza e vetme, Benedita, një e re nëntëmbëdhjetëvjeçare, bukuria dhe edukimi i së cilës ishin thashethem i oborrit.
Por Benedita mbante në vete një melankoli të thellë dhe një zemër kokëfortë. I ati e kishte premtuar për grua te një vizkont plak e i sëmurë për të konsoliduar pushtetin e tij, por ajo kreu gabimin e pafalshëm: u dashurua me një poet të ri pa pasuri.
Kur Baroni zbuloi tradhtinë, nuk bërtiti. Veproi me një ftohtësi të llogaritur. Së pari, përdori ndikimin e tij për të shkatërruar poetin, duke e detyruar të largohej nga vendi. Pastaj u kthye nga e bija. Dënimi nuk do të ishte vdekja, por diçka më e rëndë: shkatërrimi i identitetit të saj.
Një mëngjes, përpara të gjithë skllevërve dhe mbikëqyrësve të mbledhur në oborr, Baroni Severiano urdhëroi që Benedita të tërhiqej zvarrë nga shtëpia e madhe, e veshur vetëm me një këmishë të thjeshtë nate.
“Kjo grua,” shpalli ai, me zërin që kumbonte në heshtje, “nuk është më vajza ime. Që sot, është pronë e jotja, Damião.”
Ai tregoi skllavin më të tmerrshëm të haciendës. Damião ishte një gjigant i heshtur, i njohur për forcën brutale dhe për plagët që i shënonin shpinën.
“Çoje në senzala,” vazhdoi Baroni, duke shijuar çdo fjalë. “Bëj me të çfarë të duash. Është kafsha jote e ngarkesës, gruaja jote, sendi yt.”
Një psherëtimë tmerri përshkoi turmën. T’ia dorëzoje vajzën tënde të bardhë një skllavi ishte një akt mizorie që kufizohej me marrëzinë. Benedita, e ngrirë nga shoku, nuk mundi të qante.
Damião iu afrua. Të gjithë prisnin dhunën, momentin kur ai do ta tërhiqte zvarrë për flokë. Por ai u ndal para saj, uli sytë dhe shqiptoi vetëm një fjalë me zë të ngjirur: “Eja.”
U kthye dhe u nis ngadalë drejt senzalas. Benedita, pa pasur ku tjetër të shkonte, e ndoqi.
Senzala ishte e errët, prej dheu dhe heshtjeje. Ajri kundërmonte tokë të lagur dhe jetë të thyer. Benedita hyri duke pritur ferrin. Pritur duar të ashpra, poshtërim, dhimbje.
Por gjëja e parë që gjeti ishte… hapësira.
Damião nuk e preku.
As nuk e shikoi.
U ul përballë oxhakut të fikur, mori një copë druri dhe nisi ta gdhendte ngadalë, sikur po formësonte diçka që vetëm ai mund ta shihte.
Benedita, duke u dridhur, pyeti me zë të thyer:
- Pse… nuk ma bën keq?
Damião ngriti sytë. Ishin të errët, por jo bosh.
- Sepse tashmë ta kanë bërë - u përgjigj.
Ajo ndjeu sikur diçka brenda gjoksit iu thye.
Kaluan ditët.
Benedita, e mësuar me parfum dhe mëndafsh, mësoi të mbante ujë, të bluante misër, të lante rrobat me duar të zhveshura. Jo sepse ai ia kërkonte, por sepse aty të gjithë punonin, dhe askush nuk rrinte ulur të qante fatin e vet.
Skllevërit e tjerë e shikonin. Jo me urrejtje, por me një kujdes të vjetër: kujdesin e atyre që kanë parë premtime të thyera dhe xhelatë që qajnë.
Damião, pa kërkuar asgjë, i mësoi gjëra që nuk mësohen në sallonet aristokratike:
Si të dëgjosh erën.
Si ta njohësh shiun nga aroma.
Si të presësh kallamin pa prerë gishtat.
Si të marrësh frymë kur trishtimi bëhet nyje në fyt.
Dhe Benedita, pa e dashur, ndryshoi.
Lëkura iu errësua nën diell.
Duart iu forcuan.
Zemra iu hapi.
Dhe një natë, pas muajsh heshtjeje të përbashkët, e pyeti:
- Damião… çfarë të bëri kështu?
Ai la mënjanë sëpatën. E nguli në tokë. Pa zjarrin.
- Babai yt - u përgjigj, pa urrejtje.
- Por jo vetëm i yti. I gjithë bota jote.
Benedita mbylli sytë.
Ishte hera e parë që kuptonte.
Ajo nuk e dinte… por ishte vetë ajo që po çlirohej.
Një vit më vonë, lajmi u përhap në haciendë si rrufeja:
Baroni Severiano ishte sëmurë.
Një e keqe krenarie, thanë disa.
Një mallkim i të parëve, pëshpëritën të tjerë.
Kërkoi ta shihte vajzën para se të vdiste.
Benedita hyri në dhomën e tij.
Nuk ishte më stolia e shtëpisë.
Nuk ishte më kukulla prej porcelani që ai mbante për t’u mburrur.
Ishte një grua me këmbë të forta dhe me një shikim të butë.
Baroni, i zverdhur, u kap pas çarçafit.
- Kthehu - pëshpëriti.
- Emri yt… titulli yt… trashëgimia… gjithçka është jotja nëse kthehesh.
Benedita iu afrua ngadalë.
Nuk kishte urrejtje në zërin e saj.
As frikë.
- Unë kurrë nuk ika. Ti ishe ai që më flake - tha.
Ai deshi t’i përgjigjej, por ajri iu shkëput nga gjoksi.
Benedita ia mori dorën.
Jo për ta falur.
Jo për ta dënuar.
Por për ta lënë të ikte.
Kur doli nga dhoma, gjeti Damiãon duke e pritur jashtë.
Nuk kishte pranga mes tyre.
Vetëm zgjedhje.
- Ku do të shkosh? - pyeti ai.
Ajo e pa ashtu si shihet një agim.
- Aty ku jeta nuk jetohet si kafaz - tha.
Dhe të dy u nisën drejt plantacionit.
Hap pas hapi.
Pa zinxhirë.
Pa pronar.
Pa zot.
Disa thanë se ishte skandal.
Të tjerë thanë se ishte çmenduri.
Por ata që panë shikimet e tyre thanë diçka tjetër:
Aty shkonte një grua që kishte mësuar të ishte e lirë.
Dhe një burrë që nuk reshti kurrë së qeni i tillë, edhe në skllavëri.
Përgatiti: Albert Vataj


