Kur edhe perandorët kishin frikë, mësimet e “Mendimeve” të Mark Aurelit, për të jetuar me qetësi në mes të kaosit

Nga OraNews Përditësimi i fundit 30 Tetor 2025, 23:32

Në një botë ku ankthi është bërë shoqëruesi i përditshëm i njeriut modern, pak zëra arrijnë të depërtojnë përtej zhurmës së frikës dhe pasigurisë. Njëri prej tyre, i ardhur nga thellësia e shekujve, është ai i Mark Aurelit, perandorit që shkroi për përulësinë, durimin dhe paqen e brendshme ndërsa komandonte ushtri dhe mbante mbi supe fatin e një perandorie. Meditimet e tij, të shkruara për veten dhe jo për botën, janë një testament i përjetshëm i luftës njerëzore për qetësi shpirtërore përballë pushtetit, humbjes dhe vdekjes.

Në to, njeriu më i fuqishëm i kohës së tij nuk shfaqet si sundimtar, por si njeri, që përpiqet, dështon, reflekton dhe ringrihet. Dhe në këtë përpjekje qëndron mençuria e tij më e madhe.

A ke përjetuar ndonjëherë një periudhë ankthi të thellë, kur çdo vendim të duket i papërballueshëm dhe e ardhmja shfaqet katastrofikisht e pasigurt?a

Lexo çfarë i thoshte vetes njeriu më i fuqishëm në botë, kur kishte frikë.

Midis viteve 170 dhe 180 pas Krishtit, Mark Aureli shkroi Meditimet gjatë fushatave ushtarake në kufijtë veriorë të Perandorisë Romake. Ai ishte perandor i Romës, njeriu më i pushtetshëm në botë, që i shkruante vetes shënime filozofike në greqisht, pa e menduar kurrë se do të botoheshin. Ishin kujtesa personale për mënyrën si duhej jetuar mirë, si të durohej, si të mbetej i drejtë e i denjë kur gjithçka përreth ishte kaos dhe vdekshmëri.

Meditimet nuk kanë një strukturë filozofike të rregullt. Janë të copëzuara, të përsëritura, herë-herë kundërthënëse. Marku kthehet vazhdimisht tek të njëjtat tema: vdekshmëria, detyra, shkurtësia e jetës, pavlefshmëria e famës. Ai nuk po na mëson neve, po mëson veten, vazhdimisht, mësime që duket se kurrë nuk nguliten plotësisht.

Ajo që e bën këtë vepër të jashtëzakonshme është hendeku mes rrethanave të autorit dhe mesazhit të tij. Mark Aureli komandonte ushtri, vendoste për jetën e njerëzve, drejtonte perandorinë, ndikonte në historinë e botës. E megjithatë, mendimet e tij më të thella janë për pranimin e asaj që nuk mund të kontrollohet, për mirësinë përkundër provokimit, për kujtimin se çdo njeri që takon është duke luftuar me diçka të vetën.

Libri i dytë fillon me një kujtesë për veten:

“Njerëzit që do të takosh sot do të jenë ndërhyrës, mosmirënjohës, arrogantë, të pandershëm, ziliqarë dhe të vrazhdë. Por nuk mund të zemërohesh me ta, sepse po sillen sipas natyrës së tyre.”

Të lexosh këtë para takimeve të vështira apo mbledhjeve familjare është bërë një ritual, një këshillë dymijëvjeçare e një perandori romak për të përballuar njerëzit e bezdisshëm.

Fiksimi i tij me vdekjen është i pamëshirshëm. Ai i kujton vazhdimisht vetes se vdekja është natyrore, se nga më i famshmi deri te më i panjohuri përfundojnë në pluhur, dhe se kapja pas jetës e bën vuajtjen më të gjatë. Nuk është makabre, por më shumë një mënyrë për ta parë jetën përmes dritës së përkohshmërisë, për të kuptuar çfarë ka vërtet rëndësi.

Filozofia stoike e Markut më është bërë më e vlefshme në momentet e humbjes.

“Së shpejti do të jesh hi ose eshtra. Në rastin më të mirë, thjesht një emër, dhe edhe ai, veç një tingull, një jehonë.”

Tingëllon e zymtë, por në një mënyrë të çuditshme ndihmonte. Sepse nëse gjithçka kalon, përfshirë edhe dhimbjen, atëherë qëndrueshmëria bëhet e mundur.

Pjesët mbi zemërimin dhe frustrimin janë ndër më të fuqishmet. Marku shkruan për të mos lejuar që veprimet e të tjerëve t’i vjedhin qetësinë, për të zgjedhur reagimin në vend që të reagosh instinktivisht. Ai i kujton vetes këto gjëra, që do të thotë se edhe një perandor mund të përballet me inat rrugësh dhe mllefe të vogla.

Ajo që më trondit sot është se sa shpesh ai dështonte ndaj standardeve të veta. Shkruante për dhembshuri, por vijonte politika që persekutonin të krishterët. Predikonte pranimin e fatit, por luftonte me barrën e pushtetit. Ky hendek mes filozofisë dhe jetës është pikërisht thelbi i Meditimeve: këto nuk janë arritje, por përpjekje.

Intimiteti i librit qëndron në këtë luftë të brendshme. Ne lexojmë përpjekjet e dikujt për t’u bërë më i mirë se dje, për t’u kujtuar vetes çdo ditë të nesërme të jetë pak më i drejtë, pak më i qetë. Ka diçka prekëse në faktin që njeriu më i fuqishëm i kohës i shkruante vetes kujtesa për përulësi dhe pranimin e asaj që nuk mund të ndryshohet.

Sot stoicizmi modern është bërë trend, shpesh i keqpërdorur si kulturë produktiviteti toksik apo si shtypje emocionale e maskuar si forcë. Por versioni i Markut ishte më i butë, më njerëzor. Ai nuk fliste për dominim, por për pranim; jo për kontroll ndaj botës, por për qetësinë që vjen nga njohja e kufijve të vetes.

Meditimet qëndrojnë në komodinën time të natës, faqet e zbutura nga koha, nënvizime me ngjyra të ndryshme nga periudha të ndryshme të jetës sime. Mark Aureli ka vdekur prej tetëmbëdhjetë shekujsh, por bisedat e tij me veten mbeten të gjalla e tronditëse. Ai i shkroi këto mendime ndërsa udhëhiqte ushtri, ndërsa ishte i sëmurë, ndërsa shihte murtajën të shkatërronte perandorinë, ndërsa e dinte se vdekja po afrohej. Dhe megjithatë, më së shumti ai shkroi për mirësinë, për qetësinë dhe për kujtimin se edhe kjo do të kalojë.

Ndonjëherë, mençuria më e thjeshtë është më e vështira për t’u jetuar, dhe kujtesa më e fuqishme është se edhe perandorët kishin nevojë të kujtoheshin.

Përgatiti: Albert Vataj