"The Telegraph": Prirjet e majta të Inteligjencës Artificiale po bëhen shumë të dukshme për t'u shpërfillur

Nga OraNews Përditësimi i fundit 24 Tetor 2025, 23:23

Nga Mark Brolin - The Telegraph

Kërkoji një chatbot-i të inteligjencës artificiale të kritikojë Barack Obamën ose Joe Biden-in, dhe ajo që do të marrësh mund të tingëllojë si një biografi e rafinuar: arritje të formuluara me kujdes, aludime të lehta për kritikët ("disa kanë vënë në dyshim këtë apo atë..."), por retushimi është i dukshëm. Algoritmi sillet si një praktikant i frikësuar që të mos mërzisë drejtuesit: "E po... ndoshta Biden është pak i moshuar."

Pastaj pyete për Donald Trump-in apo JD Vance-in, dhe IA-ja ka më shumë gjasa të të rreshtojë një listë të skandaleve të supozuara me zellin e një prokurori të nginjur me kafeinë. Ndërkohë, Hillary Clinton-i trajtohet me kujdes muzeal: polemikat mbështillen në dorashka kadifeje. Rezultati? Disa figura paraqiten në mënyrë të nënkuptuar si kërcënime, të tjerat si vizionarë të keqkuptuar. Gjithmonë me të njëjtën prirje ideologjike.

Ndërfaqet minimaliste të inteligjencës artificiale të Silicon Valley-t mund të projektojnë imazhin e neutralitetit, por deri tani, shpesh kanë përsëritur, jo sfiduar, paragjykimet e rrymës kryesore. Përdredhja majtas nuk është rezultat i ndonjë komploti sekret, por pasojë e asaj se kush përzgjedh materialet nga të cilat modelet mësojnë dhe si përcaktohen rregullat e sigurisë. Kur universitetet, qendrat kërkimore, institucionet, rregullatorët dhe organizatat zyrtare anojnë në një drejtim të caktuar, gjykimet e tyre kthehen në "burime të besueshme" të cilat ia mësojnë IA-së t'i besojë.

Nuk është shumë ndryshe nga mënyra si njerëzit përforcojnë doktrinat e rrymës kryesore në debatin publik. Komentuesit, recensuesit shkencorë dhe specialistë të tjerë forcojnë një pikëpamje të caktuar, duke i dhënë asaj më shumë peshë. Kjo krijon një qark të mbyllur gjykimesh "të bazuara në prova", që përhapen në diskursin publik si valë në ujë. Tani chatbot-ët po bëjnë një pjesë të kësaj pune.

Vështrimi kritik ndaj populistëve apo konservatorëve nuk është problem. Pushteti korrupton, dhe të gjithë aktorët e mëdhenj politikë apo partitë meritojnë shqyrtim. Problemi është qëndrueshmëria. Nëse të majtët trajtohen me kujdes ndërsa të djathtët me ashpërsi, sistemi, dhe chatbot-ët që pasqyrojnë mendësinë e sistemit, dështojnë në testin e neutralitetit. Keqas.

Paragjykimi institucional ka qenë gjithmonë si një hije e padëshiruar në kërkimin e së vërtetës. Kur liberalët kanë ndikim, ajo prirje anon majtas. Megjithatë, nëse trampistët do të kontrollonin arenën politike për një brez, s'do të ishte aspak më mirë nëse do të përballeshim me një refren tjetër të institucionalizuar, të kënduar me kapele të kuqe në vend të flamujve shumëngjyrësh. E njëjta këngë shoqëruese është vënë vazhdimisht, pavarësisht se cila ideologji dominon: "Bota që njohim do të marrë fund, vetëm nëse ruajmë mënyrën tonë të të menduarit dhe heshtim kritikët tanë subversivë."

Ashtu si me përparimet e mëparshme të informacionit, disa fajësojnë teknologjinë vetë. Dikur priftërinjtë paralajmëronin se shtypshkronja do të sillte herezi. Monarkët i shihnin fletëpalosjet si armë për rebelim. "Shumë e shpejtë për të vërtetën", kishte shkruar New York Times në vitin 1858 për kabllon e re telegrafike transatlantike.

Por në demokraci, çdo hap përpara në përhapjen e informacionit ka zgjeruar gamën e zërave, nuk e ka ngushtuar, dhe e ka bërë më të vështirë që paragjykimet të mbeten të padiskutuara. Dhe, pavarësisht frikës aktuale, me shumë gjasë IA-ja do të ndjekë të njëjtin drejtim. Kompania Pioneer AI Labs po ndërton tani ndërfaqe që paraqesin perspektiva të kundërta. Në mënyrë më të gjerë, aftësia e madhe e IA-së për të përthithur dhe shfaqur të dhëna mund ta shtyjë diskursin publik drejt më shumë transparence dhe ta bëjë më të vështirë përzgjedhjen selektive të informacionit. E lidhur me këtë ndryshim është edhe aftësia në rritje e IA-së për të zbuluar paragjykime: për të analizuar mënyrën e paraqitjes, tonin, për të vënë në dukje mungesa, madje për të ekspozuar pikat e verbra njohëse njerëzore.

Por për ta arritur këtë do të kërkohet një ekuilibër i ri, i bazuar në partneritetin njeri–makinë. IA-ja mund të zbulojë modele iluminuese shumë më shpejt se ne, por gjykimi njerëzor mbetet thelbësor për ta drejtuar atë drejt trajtimit më të drejtë të kundërargumenteve. Veçanërisht tani që materialet burimore, si sot, anojnë nga një drejtim i caktuar. Kjo është arsyeja pse "Mësimi i forcuar nga reagimi njerëzor" (RLHF) është bërë një teknikë qendrore për përsosjen e modeleve, për të përmirësuar si cilësinë, ashtu edhe neutralitetin. Bashkimi i kësaj metode me një platformë testimi të përbashkët SHBA–MB, me vlerësime të përbashkëta, ekipe të përbashkëta verifikimi dhe një raport të hapur për çdo model kryesor, mund ta zëvendësonte dadon me një gjyqtar të vërtetë.

Më shumë ekuilibër nuk do ta zhdukte paragjykimin, por mund t'i nxirrte më në fund rojtarët tribal me një sy jashtë qendrës politike. Përfitimet për shoqërinë do të ishin të mëdha. Sepse, mbi të gjitha, do të bëhej shumë më e vështirë të vazhdohet me marrëzitë e kushtueshme të tribalizmit. Gëzuar për këtë./ The Telegraph - Syri.net/