Prona dhe shteti që nuk di ta kthejë!
Nga Edmond Panariti Përditësimi i fundit 9 Tetor 2025, 09:34
Në Shqipëri, kthimi i pronës nuk është thjesht një proces administrativ, është një dramë e gjatë, e ndërlikuar dhe shpesh e dhimbshme, që përfshin trashëgimi të mohuara, institucione të paafta dhe një shtet që duket se ka humbur busullën morale përballë të drejtës. Mijëra qytetarë presin prej dekadash një zgjidhje që nuk vjen, ndërsa dosjet e tyre zhyten në një kënetë burokratike ku drejtësia fundoset.
TRASHËGIMI E VJEDHUR, DREJTËSI E HARRUAR
Pas rënies së regjimit komunist, Shqipëria u përball me një nga sfidat më të mëdha të tranzicionit: rikthimin e pronave të konfiskuara. Por në vend të një procesi të drejtë dhe transparent, u krijua një labirint ligjesh, komisionesh dhe agjencish që shpesh bien ndesh me njëra-tjetrën. Ligji për kthimin dhe kompensimin e pronave ka ndryshuar më shumë se 20 herë, duke krijuar pasiguri juridike dhe konfuzion institucional.
INSTITUCIONE QË NUK DËGJOJNË DHE ARKIVA QË NUK FLASIN
Agjencitë e pronës, kadastra, gjykatat dhe komisionet e verifikimit kanë dështuar të krijojnë një sistem funksional. Dosjet zvarriten për vite të tëra, vendimet gjyqësore janë kontradiktore, dhe korrupsioni është i përhapur. Arkivat janë të papërditësuara, të mbyllura dhe shpesh të manipuluara. Në këtë kënetë, qytetari nuk gjen as të drejtën, as zërin.
Pronari pa pronë është qytetar pa shtet. Kthimi i pronës nuk është favor, është detyrim kushtetues. Por shteti shqiptar ka dështuar të njohë kujtesën historike dhe të drejtën trashëgimore. Politikanët e përdorin çështjen e pronës si mjet elektoral, jo si prioritet reformues. Media e trajton si dramë personale, duke humbur dimensionin sistemik të problemit.
1. Reformë institucionale e thellë: Krijimi i një trupi të pavarur për zgjidhjen e çështjeve të pronës, me mandat të qartë dhe afate të detyrueshme.
2. Digjitalizim total: Arkiva të hapura, dosje të aksesueshme dhe transparencë në çdo hap.
3. Kod pronësie i unifikuar: Një kornizë ligjore që zëvendëson fragmentimin aktual dhe harmonizohet me standardet europiane.
4. Kompensim real dhe të zbatueshëm: Skema financiare të qarta, të mbështetura nga buxheti dhe partnerët ndërkombëtarë.
5. Monitorim ndërkombëtar: Për të garantuar besueshmëri, transparencë dhe mbrojtje të të drejtave të njeriut.
Çdo ditë që kalon pa zgjidhje është një ditë ku shteti humbet besimin e qytetarit. Drejtësia e vonuar është drejtësi e mohuar. Kthimi i pronës nuk mund të jetë një dramë pa aktin e fundit. Duhet të jetë një histori e mbyllur me dinjitet, ku shteti pranon gabimet dhe rikthen të drejtën.
