Shkencëtarët paralajmërojnë se nxehtësia ekstreme po kërcënon zogjtë tropikalë, madje edhe në pyjet e paprekura

Nga OraNews Përditësimi i fundit 13 Gusht 2025, 09:06

Nga pyjet tropikale të Amerikës Qendrore dhe Jugore deri te savanat e Australisë veriore, rajonet ekuatoriale të botës janë shtëpia e mijëra specieve unike të zogjve, nga papagallët australianë te tukanët e deri te kolibri, të cilët lulëzojnë në mjedise të nxehta dhe të lagështa.

Por, ndërsa ndryshimet klimatike përshpejtohen, rajonet tropikale po përjetojnë dhjetë herë më shumë ditë të nxehta rrezikshëm sesa 40 vjet më parë, duke kërcënuar mbijetesën e disa prej zogjve më të gjallë në botë, tregojnë studime të reja.

Midis viteve 1950 dhe 2020, ngjarjet ekstreme të nxehtësisë ulën popullatat e zogjve tropikalë me 25% në 38%, sipas një studimi të botuar në revistën ‘Nature Ecology and Evolution’.

Studimi tregon se ngjarjet ekstreme të nxehtësisë janë një “shkaktar kryesor i humbjes së specieve” - gjë që mund të shpjegojë pse edhe popullatat e zogjve në disa nga cepat më të pastra të Tokës po pakësohen, tha James Watson, një profesor në shkencën e ruajtjes në Universitetin e Queensland dhe një nga autorët e studimit.

“Kjo vërtet tregon faktin se duhet të zgjidhim emetimet e gazrave serrë, sepse këto skenarë të nxehtësisë ekstreme do të rriten me kalimin e kohës”, tha Watson.

Watson dhe kolegët e tij analizuan më shumë se 90,000 vëzhgime shkencore nga më shumë se 3,000 popullata zogjsh dhe i krahasuan ato me të dhënat ditore të motit që datojnë që nga viti 1940, për të parë se si popullatat e zogjve iu përgjigjën ngjarjeve ekstreme të motit, duke përfshirë reshjet dhe valët e nxehtësisë.

Ata i testuan gjetjet e tyre kundrejt të dhënave mbi aktivitetin industrial njerëzor, për t'u përqendruar konkretisht në ndikimet nga ndryshimet klimatike.

Shkencëtarët zbuluan se ekspozimi ndaj ekstremeve të nxehtësisë (temperaturat që tejkaluan percentilin e 99-të), çoi në një zvogëlim të popullatave të shpendëve në gjerësi gjeografike nën 55 gradë në veri ose në jug, me efektet më ekstreme të ndjera në tropikë, që do të thotë gjerësi gjeografike nën 23 gradë.

Autorët zbuluan se rritja e temperaturave ekstreme ishte më e dëmshme për zogjtë, sesa rritja mesatare vjetore e temperaturës e shkaktuar nga ndryshimet klimatike.

Nxehtësia ekstreme përbën një kërcënim serioz për zogjtë tropikalë

Ideja se popullatat e shpendëve po bien ndjeshëm nuk është e re - një studim i vitit 2019 zbuloi se popullatat e shpendëve në SHBA dhe Kanada kanë rënë me 30% që nga viti 1970, duke nënkuptuar një humbje prej gati 3 miliardë shpendësh.

Megjithatë, pjesa më e madhe e kësaj humbjeje i është atribuar ndikimeve më të drejtpërdrejta njerëzore, siç është humbja e habitatit nga bujqësia, prerja e pemëve dhe minierat, apo edhe përplasjet e ndërtesave.

Studimi nënvizon kërcënimin që paraqet nxehtësia ekstreme për zogjtë në rajonet tropikale dhe ndihmon në shpjegimin pse zogjtë po ngordhin edhe në zona të largëta dhe të mbrojtura, të cilat zakonisht konsiderohen parajsa të biodiversitetit.

Në dy pyje tropikale të paprekura në Panama dhe Amazonë, popullatat e zogjve ranë me më shumë se 50% për shumicën e specieve midis viteve 1977 dhe 2020, dhe midis viteve 2003 dhe 2022, përkatësisht, sipas studimit.

Kur zogjtë ekspozohen ndaj nxehtësisë ekstreme, ata mund të bëhen hipertermikë, ku temperatura e trupit të tyre ngrihet në një nivel të rrezikshëm.

Meqenëse zogjtë nuk mund të djersiten, në këto kushte, ata mund të fillojnë të gulçojnë ose të ekspozojnë më shumë lëkurën e tyre në përpjekje për të çliruar nxehtësinë.

Zogu mund të dehidratohet ose të çorientohet, dhe në disa raste, të humbasë ndjenjat dhe të bjerë nga vendi ku ndodhet.

Ekspozimi ndaj nxehtësisë ekstreme mund të shkaktojë gjithashtu dëmtime të organeve tek zogjtë dhe të pengojë aftësinë e tyre riprodhuese.

Një pjesë e asaj që i bën tropikët zona kaq të rëndësishme për biodiversitetin është gjithashtu ajo që i bën ato veçanërisht të brishta ndaj ndryshimeve klimatike.

«Është pothuajse stuhia e përsosur», tha Golo Maurer, drejtori i strategjisë së ruajtjes së zogjve në Birdlife Australia.

Në zonat tropikale, gjen specie me popullata të vogla që kanë gjetur vendin e tyre në një brez shumë të ngushtë temperaturash, tha Maurer, i cili nuk ishte i përfshirë në studim.

"Kjo, nga ana tjetër, nxit një diversitet të mahnitshëm."

Por kur temperaturat rriten përtej këtyre brezave të rehatshëm, zogjtë tropikalë e kanë të vështirë të përshtaten, tha Watson.

“Ata kanë popullata shumë më të vogla dhe kapaciteti i tyre evolucionar është shumë, shumë më i vogël”, tha Watson.

'Një tjetër thirrje zgjimi'

Maurer tha se studimi tregon se "nuk mund të rrimë duarkryq" dhe të supozojmë se speciet do të jenë të sigurta, sepse ndodhen në zona të mbrojtura.

«Ndryshimi i klimës është aq i përhapur sa do të ndikojë edhe në ato zona», tha ai.

Maurer tha se ka vënë re se si ndryshimi i klimës po ndikon te zogjtë në shtëpinë e tij tropikale të Queenslandit verior, Australi, një zonë e njohur për biodiversitetin e saj me një numër të madh zogjsh endemikë.

Për shembull, vëzhguesit vullnetarë të BirdLife u është dashur të shkojnë në lartësi më të mëdha për të dalluar zogjtë e artë me lakuriqë deti, zogj të vegjël të verdhë që kanë një rreze të vogël përhapjeje dhe jetojnë në pyllin tropikal në Queensland, tha Maurer.

Watson tha se studimi duhet të shërbejë si "një tjetër thirrje zgjimi se emetimet e gazrave serrë dhe ndryshimet klimatike janë një problem i madh për biodiversitetin".

"Ne duhet ta zvogëlojmë ndryshimin e klimës si një strategji parësore, sepse nëse nuk e bëjmë këtë, do të humbasim një numër të madh speciesh në tropikë."/ CNN.