Kimikatet plastike të përditshme, ndikuan në miliona lindje të parakohshme në të gjithë botën

Nga OraNews Përditësimi i fundit 4 Prill 2026, 10:12

Një studim i ri zbuloi se një kimikat që është kudo përreth nesh, mund të ketë kontribuar në 2 milionë lindje të parakohshme. Por jo të gjitha pjesët e botës preken në të njëjtën masë.

Një substancë që shfaqet në shumë produkte që përdorim çdo ditë dhe grimcat mikroskopike të së cilës hyjnë në trup nëpërmjet ushqimit, ajrit dhe pluhurit ka të ngjarë të ketë kontribuar në pothuajse 2 milionë lindje të parakohshme në të gjithë botën.

Toksina di-2-etilheksilftalat (DEHP) shfaqet në kozmetikë, detergjentë, ilaçe kundër insekteve dhe produkte të tjera shtëpiake. Në të kaluarën është lidhur me kancerin, sëmundjet e zemrës dhe infertilitetin, ndër shumë shqetësime të tjera shëndetësore.

Një studim i ri i fokusuar në lindjen e parakohshme, i udhëhequr nga studiuesit e NYU Langone Health, e ka lidhur aditivin me lindjet e parakohshme. Ndërsa shkaqet mjekësore të lindjes së parakohshme janë të kuptuara mirë, roli i ekspozimit ndaj mjedisit ka qenë më i vështirë për t'u matur - deri më tani.

"Po luajmë një lojë të rrezikshme me kimikate të rrezikshme", tha Leonardo Trasande, autori kryesor i studimit dhe profesor i Pediatrisë në Shkollën e Mjekësisë Grossman të NYU-së.

Studiuesit vlerësojnë se në vitin 2018, DEHP kontribuoi në rreth 1.97 milion lindje të parakohshme dhe ishte i lidhur me rreth 74,000 vdekje të foshnjave në të gjithë botën.

Si çojnë ftalatet në lindje të parakohshme

Shkencëtarët besojnë se ftalatet si DEHP mund të rrisin rrezikun e lindjes së parakohshme, duke prishur hormonet që rregullojnë shtatzëninë. Kjo mund të shkaktojë inflamacion dhe stres në placentë, ose të ndikojë në funksionimin e saj, duke çuar potencialisht në fillimin e lindjes shumë herët.

Ndërsa mekanizmat e saktë janë ende duke u studiuar, kimikatet njihen gjerësisht si prishës endokrinë. Këto mund të ndërhyjnë në zhvillimin e fetusit.

Lindja e parakohshme mbetet një nga shkaqet kryesore të vdekjes së foshnjave dhe paaftësisë afatgjatë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, një fëmijë që lind para javës së 37-të të shtatzënisë ka një rrezik më të lartë për të pasur vështirësi në të nxënë dhe zhvillim gjatë gjithë jetës. Lindjet e parakohshme janë gjithashtu shkaku kryesor i vdekjes së foshnjave.

Ekspozimi ndaj DEHP është më i lartë në zona të caktuara

Ndërsa hulumtimet e mëparshme e kanë lidhur ekspozimin ndaj ftalatit me lindjen e parakohshme, shumica e provave kanë ardhur nga studime në shkallë të vogël ose rajonale. Kjo analizë është e para që vlerëson barrën globale, duke kombinuar të dhënat e ekspozimit dhe rezultatet shëndetësore në më shumë se 200 vende.

Ndikimi i kimikatit është larg të qenit i shpërndarë në mënyrë të barabartë. Studimi tregon se Lindja e Mesme dhe Azia Jugore, mbajnë më shumë se gjysmën e barrës globale të lidhur me ekspozimin ndaj DEHP-së, ku industrializimi i shpejtë dhe përdorimi në rritje i plastikës nxisin nivele më të larta të ekspozimit. Në Afrikë, modeli është edhe më i zymtë: ndërsa regjistrohen më pak raste, të porsalindurit kanë më shumë gjasa të vdesin, duke reflektuar boshllëqe në aksesin në kujdes.

Studiuesit thonë se kjo krijon një disavantazh të dyfishtë, ku rreziqet më të larta mjedisore përplasen me sisteme më të dobëta shëndetësore, duke amplifikuar numrin e pasojave në rajonet tashmë të cenueshme.

Çfarë tregon dhe çfarë nuk tregon studimi

Përtej rreziqeve shëndetësore, studimi ngre pyetje rreth mënyrës se si rregullohen kimikatet. Ftalatet shpesh trajtohen individualisht, megjithatë analiza sugjeron që substancat zëvendësuese mund të paraqesin rreziqe të ngjashme, duke krijuar një cikël zëvendësimi në vend të zgjidhjes: Ata zbuluan se DiNP, një zëvendësim i zakonshëm për DEHP, mund të mbartë rreziqe të ngjashme, duke ngritur shqetësime në lidhje me zëvendësimin e një kimikati të dëmshëm me një tjetër.

 “Po luajmë një lojë të rrezikshme me kimikate të rrezikshme, dhe këto gjetje nxjerrin në pah nevojën urgjente për një mbikëqyrje më të fortë në të gjithë klasën e aditivëve plastikë për të shmangur përsëritjen e të njëjtave gabime”, citohet të ketë thënë Dr. Leonardo Trasande, MD, MPP, Jim G. Hendrick, MD, Profesor i Pediatrisë në Shkollën e Mjekësisë Grossman të NYU, në faqen e internetit të NYU Langone.

Studiuesit paralajmërojnë se gjetjet nuk përcaktojnë një marrëdhënie të drejtpërdrejtë shkak-pasojë. Në vend të kësaj, ato bazohen në modelim që kombinon të dhënat ekzistuese të ekspozimit me rreziqet e njohura shëndetësore, që do të thotë se ndikimi i vërtetë mund të jetë më i ulët ose më i lartë.

Megjithatë, rezultatet ende tregojnë një barrë të konsiderueshme globale shëndetësore, me nevojë për hetime të mëtejshme. Trasande dhe kolegët e tij po bëjnë thirrje për një rregullim më të gjerë dhe të bazuar në klasa të aditivëve plastikë, duke argumentuar se monitorimi dhe menaxhimi i përmirësuar i mbetjeve janë gjithashtu të nevojshëm për të zvogëluar ekspozimin./ Euronews.