Nën presionin e SHBA-së, Siria dhe Izraeli po shkojnë drejt një marrëveshjeje për sigurinë

Nga OraNews Përditësimi i fundit 16 Shtator 2025, 17:20

Nën presionin e SHBA-së, Siria po përshpejton bisedimet me Izraelin për një pakt sigurie, që Damasku shpreson se do të përmbysë konfiskimet e fundit të tokës së saj nga Izraeli, por që do të ishte shumë larg një traktati të plotë paqeje, thanë burime të informuara mbi bisedimet.

Uashingtoni po shtyn përpara që të bëhet përparim i mjaftueshëm deri në kohën kur liderët botërorë të mblidhen në Nju Jork për Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së në fund të këtij muaji, në mënyrë që Presidenti Donald Trump të njoftojë një përparim, thanë katër burime për Reuters.

Edhe një marrëveshje modeste do të ishte një sukses, thanë burimet, duke treguar qëndrimin e ashpër të Izraelit gjatë muajve të bisedimeve dhe pozicionin e dobësuar të Sirisë pas gjakderdhjes sektare në jug të saj që nxiti thirrjet për ndarje.

Reuters foli me nëntë burime të njohura me diskutimet dhe operacionet e Izraelit në Sirinë jugore, duke përfshirë zyrtarë ushtarakë dhe politikë sirianë, dy burime inteligjence dhe një zyrtar izraelit.

Ata thanë se propozimi i Sirisë synon të sigurojë tërheqjen e trupave izraelite nga territori i pushtuar në muajt e fundit, të rivendosë një zonë tampon të çmilitarizuar të rënë dakord në një armëpushim të vitit 1974 dhe të ndalojë sulmet ajrore dhe ndërhyrjet tokësore izraelite në Siri.

Burimet thanë se bisedimet nuk kishin trajtuar statusin e Lartësive të Golanit, të cilat Izraeli i pushtoi në luftën e vitit 1967. Një burim sirian i njohur me qëndrimin e Damaskut tha se kjo do të lihej "për të ardhmen".

Të dy vendet teknikisht kanë qenë në luftë që nga krijimi i Izraelit në vitin 1948, pavarësisht armëpushimeve periodike. Siria nuk e njeh shtetin e Izraelit.

Pas muajsh pushtimi në zonën e demilitarizuar, Izraeli braktisi armëpushimin e vitit 1974 më 8 dhjetor, ditën kur një ofensivë rebele rrëzoi nga pushteti presidentin e atëhershëm të Sirisë, Bashar al-Assad.

Ajo goditi asetet ushtarake siriane dhe dërgoi trupa brenda një rrezeje prej 20 kilometrash nga Damasku.

Izraeli ka treguar ngurrim gjatë bisedimeve me dyer të mbyllura për të hequr dorë nga këto fitime, thanë burimet.

“SHBA-të po ushtrojnë presion mbi Sirinë që të përshpejtojë një marrëveshje sigurie - kjo është personale për Trumpin”, tha një burim izraelit i sigurisë, i cili tha se udhëheqësi amerikan donte të paraqiste veten si arkitekti i një suksesi të madh në diplomacinë e Lindjes së Mesme.

Por, tha burimi, "Izraeli nuk po ofron shumë".

Zyrat e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu dhe ministrit të Çështjeve Strategjike Ron Dermer, i cili ka udhëhequr negociatat, nuk iu përgjigjën pyetjeve të Reuters.

Një zyrtar i Departamentit të Shtetit tha se Uashingtoni "vazhdon të mbështesë çdo përpjekje që do të sjellë stabilitet dhe paqe të qëndrueshme midis Izraelit, Sirisë dhe fqinjëve të saj".

Zyrtari nuk iu përgjigj pyetjeve nëse SHBA-të donin të njoftonin një përparim gjatë Asamblesë së Përgjithshme.

DEFICITI I BESIMIT NË BISEDIME

Izraeli ka shprehur armiqësi ndaj qeverisë së Sirisë të udhëhequr nga islamistët, duke iu referuar lidhjeve të mëparshme xhihadiste të Presidentit Ahmed al-Sharaa, dhe ka lobuar në Uashington që ta mbajë vendin të dobët dhe të decentralizuar.

Por SHBA-të kanë inkurajuar bisedimet - të etura për të zgjeruar vendet që nënshkruan marrëveshje paqeje me Izraelin sipas Marrëveshjeve të Abrahamit gjatë administratës së parë të Trump.

Kontaktet eksploruese filluan në Abu Dhabi pas vizitës së Sharaa-s në prill në Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat kanë lidhje me Izraelin. Të dyja palët u takuan më pas në kryeqytetin e Azerbajxhanit, Baku, në korrik.

Disa ditë më vonë, diskutimet u përkeqësuan kur trupat siriane u vendosën në rajonin jugperëndimor të Sweidës për të shuar dhunën sektare midis milicive beduine dhe druze.

Izraeli tha se vendosja shkeli zbatimin e tij të një "zone të demilitarizuar" dhe bombardoi ministrinë e mbrojtjes në Damask. Sharaa e akuzoi atë për kërkimin e preteksteve për të ndërhyrë në jug të Sirisë.

Një armëpushim i ndërmjetësuar nga SHBA-të i dha fund dhunës dhe, një muaj më vonë, negociatat dypalëshe rifilluan në Paris - duke shënuar herën e parë që Siria pranoi publikisht se kishte zhvilluar bisedime të drejtpërdrejta me armikun e saj të hershëm.

Megjithatë, atmosfera në dhomë ishte e tensionuar, me mungesë besimi midis dy palëve, sipas dy burimeve siriane dhe një diplomati perëndimor.

Negociatorët po ndjekin një proces me faza të modeluar sipas marrëveshjeve që Izraeli arriti me Egjiptin, të cilat hapën rrugën për një normalizim historik të marrëdhënieve në vitin 1980.

Kjo përfshinte kthimin në Egjipt të gadishullit të Sinait, të pushtuar nga Izraeli në luftën e vitit 1967.

Gjashtë burime të informuara mbi bisedimet thanë se Izraeli nuk do të ishte i gatshëm as në planin afatgjatë të kthente Golanin, të cilin Trump e njohu në mënyrë të njëanshme si izraelite gjatë mandatit të tij të parë.

Në vend të kësaj, Izraeli i paraqiti një propozim të dërguarit të posaçëm të SHBA-së për Sirinë, Thomas Barrack, që të mund të tërhiqej nga Siria jugore në këmbim të heqjes dorë nga Sharaa nga Golani, tha zyrtari izraelit.

"Njohuritë tona nëpërmjet amerikanëve sugjerojnë se kjo është një nismë e papranueshme", tha zyrtari.

Zyra e Netanyahut, zyra e Dermerit dhe Departamenti i Shtetit i SHBA-së nuk iu përgjigjën pyetjeve mbi propozimin e shkëmbimit.

Një zyrtar sirian i tha Reuters se Sharaa e kuptoi që "çdo kompromis për Golanin do të thoshte fundi i sundimit të tij" dhe i kishte thënë Barrack se pakti i sigurisë duhet të ankorohet në linjat e vitit 1974.

Ndërsa Sharaa është i gatshëm të përshpejtojë bisedimet me Izraelin për të kënaqur Uashingtonin, ai mbetet i kujdesshëm, sipas një oficeri të inteligjencës perëndimore, zyrtarit izraelit dhe burimit sirian.

Ai i ka thënë Barrack-ut se kushtet nuk janë pjekur ende për një marrëveshje të gjerë paqeje. "Elementet bazë të besimit thjesht nuk ekzistojnë", tha zyrtari sirian.

Një zyrtar i lartë i administratës amerikane i tha Reuters se Trump ishte i qartë kur u takua me Sharaa në maj në Riad se "priste që Siria të punonte drejt paqes dhe normalizimit me Izraelin dhe fqinjët e saj".

"Administrata e ka mbështetur në mënyrë aktive këtë qëndrim që atëherë," tha zyrtari. "Presidenti dëshiron paqe në të gjithë Lindjen e Mesme."

Rrugë e ngushtë për në Sheriat

Realitetet në terren i kanë kufizuar opsionet e udhëheqësit sirian.

Nga njëra anë, inkursionet e Izraelit dhe mbështetja për druzët e kanë ngurtësuar opinionin publik sirian kundër çdo marrëveshjeje, një faktor që peshon mbi Sharaa-n, thonë zyrtarët.

Nga ana tjetër, pushtimi i tokave nga Izraeli në Siri përbën një kërcënim për Damaskun, duke e bërë një pakt deeskalimi edhe më të rëndësishëm për Sharaa-n.

Një oficer ushtarak sirian i vendosur pranë kufirit me Izraelin, i cili kërkoi të mos identifikohej, tha se patrullat e ushtrisë siriane në jug shmangin përballjen me trupat izraelite, të cilat bastisin rregullisht fshatra dhe shkojnë derë më derë duke mbledhur të dhëna për familjet dhe duke kërkuar armë.

Në përgjigje të pyetjeve të Reuters, ushtria izraelite tha se operacionet e saj kishin zbuluar “armë të shumta”, kishin penguar përpjekjet për kontrabandë dhe kishin arrestuar “dhjetëra të dyshuar të përfshirë në avancimin e aktivitetit terrorist”, pa dhënë detaje të mëtejshme.

Ushtria izraelite po vepronte në Sirinë jugore për të mbrojtur Izraelin dhe qytetarët e saj, thuhet në deklaratë. Izraeli ka kërcënuar me sulme ajrore ndaj çdo pranie të rëndësishme ushtarake ose të inteligjencës siriane pranë kufirit pa pëlqimin e saj.

Izraeli përdor postin e tij të ri në malin Hermon, të cilin e pushtoi pas rënies së Assadit, për të mbikëqyrur rajonin. Ministri i Mbrojtjes, Israel Katz, tha muajin e kaluar se Izraeli nuk do ta lëshonte vendndodhjen.

Ushtria izraelite ka vendosur zona tampon në disa vende fqinje pas sulmit të 7 tetorit 2023 ndaj Izraelit nga Hamasi, në të cilin u vranë rreth 1,200 persona.

Fushata gati dyvjeçare e Izraelit kundër Hamasit ka vrarë më shumë se 64,000 njerëz në Gaza, sipas autoriteteve lokale.

“Ashtu si në Gazën veriore dhe Libanin jugor, Izraeli tani po zbaton një zonë më të gjerë të çmilitarizuar në Sirinë jugore”, tha analisti sirian i sigurisë, Wael Alwan.

ZHVILLIMET DRUZE PËRFORCUAN IZRAELIN

Pozicioni i Izraelit është forcuar nga zhvillimet në Sueida, ku forcat siriane akuzohen për vrasje me ekzekutim të civilëve druzë.

Udhëheqësit druzë po bëjnë thirrje për pavarësi dhe një korridor humanitar nga Golani në Sueida - një sfidë ndaj premtimit të Sharaa-s për të centralizuar kontrollin e territorit sirian.

Dy figura të larta druze, të cilët kërkuan të mbeten anonimë për shkak të ndjeshmërisë së çështjes, thanë se që nga luftimet në Sweida, Izraeli po ndihmonte në bashkimin e fraksioneve të përçara druze dhe u kishte dërguar atyre furnizime ushtarake, duke përfshirë armë dhe municione.

Dy komandantët druzë dhe një burim perëndimor i inteligjencës thanë se Izraeli po paguante gjithashtu paga për shumë nga rreth 3,000 luftëtarët e milicisë druze.

Reuters nuk ishte në gjendje të konfirmonte në mënyrë të pavarur furnizimet me municione dhe as pagesat. Zyrat e Netanyahut dhe Dermerit nuk iu përgjigjën pyetjeve të Reuters mbi mbështetjen për milicinë Druze.

Ministri i Jashtëm sirian, Asaad al-Shibani, hodhi poshtë mundësinë e një korridori humanitar në bisedimet e Parisit, duke thënë se kjo do të cenonte sovranitetin e Sirisë, sipas një zyrtari sirian të njohur me diskutimet.

Të dyja palët ranë dakord se stabiliteti në jug të Sirisë ishte çelësi për të parandaluar një ringjallje të agjentëve të fshehtë të lidhur me Iranin, grupin e armatosur libanez Hezbollah ose grupet militante palestineze - armiq të përbashkët të Izraelit dhe udhëheqësve të rinj të Sirisë. Izraeli ra dakord të lejojë forcat e ministrisë së brendshme të vendosin pika kontrolli në Sweida.

"Të dyja palët po shqyrtojnë fushat e përbashkëta", tha zyrtari sirian.

Sharaa është i prirur të mos provokojë fqinjin e tij jugor, i vetëdijshëm për dëmet që mund të shkaktojë ushtria e tij, tha një ndihmës i ngushtë në kushte anonimiteti: "Shmangia e konfrontimit është thelbësore për planin e tij për të rindërtuar dhe qeverisur".

Erdem Ozan, një ish-diplomat turk dhe ekspert për Sirinë, tha se Sharaa mund të përshpejtojë bisedimet për të siguruar ndihmë ekonomike dhe mbështetje për rindërtim nga investitorët, bamirësit e Gjirit dhe Uashingtoni.

“Fokusi i Sharaa-s në ofrimin ekonomik mund ta shtyjë atë drejt lëshimeve pragmatike, por ai do të duhet ta balancojë këtë me ruajtjen e legjitimitetit midis mbështetësve të tij”, tha Ozan.

Lëshimet mund të përfshijnë dhënien e një autonomie më të madhe grupeve rajonale, përfshirë kurdët dhe druzët, tha Ozan, si dhe demilitarizimin pranë kufijve të Sirisë me Izraelin dhe Jordaninë./ Reuters.