Miti ekonomik i turizmit: Ja pse nuk mund ta bëjë një vend të pasur

Nga OraNews Përditësimi i fundit 13 Shtator 2025, 11:00

Në shumë pjesë të Evropës Jugore, turizmi lavdërohet si një “industri e rëndë” moderne, një motor i fuqishëm për rritjen ekonomike. Por siç argumentoi së fundmi analisti i lartë Marko Jukic nga ‘Bismarck Analysis’ në ‘Palladium’, ky është një iluzion i rrezikshëm. Përfundimi i tij i prerë: asnjë vend në histori nuk është bërë i pasur nga turizmi, dhe asnjëherë nuk do të bëhet.

Të dhënat zbulojnë një varësi të thellë. Në vitin 2019, të ardhurat nga turizmi ndërkombëtar përbënin mbi gjysmën e eksporteve të Malit të Zi dhe Shqipërisë, si dhe një pjesë të rëndësishme të Kroacisë, Greqisë, Portugalisë dhe Spanjës. Siç vëren Jukic, disa vende janë më të varura nga turizmi sesa Dubai nga nafta.

Megjithatë, kombet që mbështeten pothuajse ekskluzivisht tek turizmi—si Xhamajka, Maldivet apo Bali—mbeten të varfra. Edhe përjashtimet e dukshme si Monako ose Andorra nuk janë histori suksesi të vërtetë të turizmit; pasuria e tyre vjen nga kushte të veçanta tatimore e financiare, të mbështetura nga popullata e tyre e vogël.

Jukic e përdor Kroacinë si një shembull të fuqishëm. Që të barazonte PBB-në për frymë të Zvicrës (100,000 dollarë), Kroacia do të duhej të priste plot 1.93 miliardë netë turistësh në vit. Për krahasim, në vitin 2024 ajo regjistroi vetëm 85 milionë.

Edhe vetëm për të arritur PBB-në për frymë të Gjermanisë (56,000 dollarë), Kroacisë do t’i duhej të pesëfishonte numrin aktual të turistëve, ndërkohë që këta turistë do të shpenzonin dyfishin e shumës aktuale. Kjo nuk është thjesht e vështirë— është një pamundësi matematikore dhe logjistike.

Pse turizmi dështon si motor ekonomik

Një tavan i ulët produktiviteti: Ndryshe nga prodhimi apo teknologjia, shërbimet thelbësore të turizmit— si shërbimi i pijeve, pastrimi i dhomave apo drejtimi i tureve— ofrojnë pak hapësirë për automatizim apo përmirësime teknologjike të rëndësishme. Është një industri me nivel produktiviteti që ka mbetur i pandryshuar prej shekujsh.

Një model që konsumon burime: Ndërsa sektorë të tjerë mund të rriten globalisht, turizmi mbështetet tek burime të fundme natyrore: plazhe, qytete dhe fuqia punëtore lokale. Me rritjen e turizmit, këto burime konsumohen, duke vënë nën presion gjithçka—nga pasuritë e paluajtshme deri tek kohezioni social.

Paqëndrueshmëri ekstreme: Turizmi është tejet i ndjeshëm ndaj krizave ndërkombëtare, nga pandemitë e luftërat deri tek recesionet ekonomike. Në kontrast, industri si teknologjia dhe prodhimi kanë aftësinë të përshtaten e të krijojnë vlerë edhe në kohë të vështira. Kjo është arsyeja pse vende si Tajvani (gjysmëpërçuesit), Danimarka (farmaceutikët) dhe Katari (gazi natyror) e kanë ndërtuar pasurinë e tyre mbi eksporte dhe shërbime me vlerë të lartë.

Ekonomia e turizmit, thekson Jukic, krijon një shoqëri me dy nivele: një elitë e vogël që kontrollon pasuritë e paluajtshme dhe një forcë punëtore e madhe me punë të pakualifikuara. Ky model as nuk ndërton kapital produktiv, as nuk zhvillon burimet njerëzore të nevojshme për t’u përshtatur me teknologjitë e reja. “Të jesh kamarier apo pronar i një apartamenti me qira nuk është e ardhmja që një vend e meriton,” shkruan ai.

Rruga përpara: Nga turizmi tek industria

Jukic përfundon se zgjidhja për vendet e Evropës Jugore nuk është të derdhin më shumë para në turizëm. Përkundrazi, ato duhet të përqendrohen në rritjen e prodhimit vendas, nxitjen e sipërmarrësve të rinj, uljen e barrës tatimore mbi të rinjtë dhe krijimin e stimujve për rikthimin e profesionistëve të arsimuar nga jashtë.

Një rikthim tek prodhimi dhe inovacioni është e vetmja rrugë e qëndrueshme për ta shndërruar Jugun nga një destinacion pushimesh në një lojtar të rëndësishëm ekonomik.