Pse po tkurret trupi më i madh i mbyllur ujor në botë
Nga OraNews Përditësimi i fundit 11 Prill 2025, 20:22
Deti Kaspik, trupi më i madh i mbyllur ujor në botë, po tkurret për shkak të rritjes së temperaturave globale. Një studim në revistën Communications Earth & Environment paralajmëron se nëse temperaturat rriten me 2°C, niveli i detit mund të bjerë nga 5 deri në 10 metra. Nëse ngrohja kalon këtë kufi, deri në vitin 2100 deti mund të tkurret me gati 21 metra, duke tharë mbi 110,000 kilometra katrorë, më shumë se sipërfaqja e Islandës.
Tkurrja po ndodh për shkak të zvogëlimit të prurjeve nga lumenjtë dhe rritjes së avullimit. Pasojat janë të rënda: ekosistemet do të shkatërrohen dhe deri në 94% e zonave të mbrojtura detare mund të zhduken. Katër nga dhjetë ekosisteme unike mund të zhduken plotësisht.
Kafshët e egra janë në rrezik serioz. Foka kaspike, që lind në akull në veri, mund të humbasë 81% të habitatit të saj me vetëm një ulje prej 5 metrash. Gjashtë lloje të rrezikuara të blinit përballen me zhdukje, pasi niveli i ulët i ujit do t’u bllokonte hyrjen në zonat e shumimit. Edhe shpendët shtegtarë që mbështeten në lagunat bregdetare mund të humbasin vendet e pushimit.
Deti Kaspik kufizohet nga pesë shtete, Azerbajxhani, Irani, Kazakistani, Rusia dhe Turkmenistani. Ulja e nivelit të ujit mund të ndërpresë rrugë tregtare të rëndësishme, të pamundësojë ankorimin e anijeve dhe të ndikojë në aktivitetet industriale. Shtrati i tharë i detit mund të lëshojë pluhur toksik, siç ndodhi me Detin Aral. Bujqësia rajonale mund të dëmtohet gjithashtu për shkak të rënies së reshjeve.
Me gjithë parashikimet e zymta, ekspertët thonë se ende ka kohë për veprim. Zgjidhjet përfshijnë monitorimin e biodiversitetit, përmirësimin e infrastrukturës bregdetare, miratimin e ligjeve mbrojtëse dhe uljen e emetimeve të gazeve serrë. Edhe pse humbja e një pjese të ujit është e pashmangshme, veprimi i hershëm mund të mbrojë njerëzit dhe natyrën. / Discover Magazine – Syri.net
