Vdes fituesi i Nobelit/ 103-vjeçari përmbysi konceptin e "simetrisë së pasqyrës"
Nga Siklajda Shorja Përditësimi i fundit 18 Tetor 2025, 10:18
Chen Ning Yang, një nga fizikantët më të njohur në botë dhe fitues i çmimit Nobel, vdiq në moshën 103 vjeç pas një sëmundjeje.
I lindur në Hefei të Kinës lindore në provincën Anhui në vitin 1922, Yang ishte një fizikant kinezo-amerikan i cili punoi në mekanikën statistikore dhe parimet e simetrisë në fizikën e grimcave elementare.
Yang ndau çmimin Nobel për fizikë në vitin 1957 me Tsung-Dao Lee, i cili vdiq në vitin 2024.
Ata u vlerësuan me çmimin për punën që përmbysi "ligjet e barazisë" të pranuara gjerësisht - se forcat që veprojnë mbi grimcat themelore nënatomike janë simetrike midis të majtës dhe të djathtës. Në përshkrimin popullor, ata përmbysën konceptin e "simetrisë së pasqyrës".
Përpara se Lee dhe Yang të vinin në dyshim këtë parim themelor, besohej se imazhi pasqyrë i çdo procesi shfaq një sekuencë ngjarjesh që mund të ndodhin po aq mirë në botën reale. Në fakt, nuk ka asnjë mënyrë për të dalluar nëse po shihni një ngjarje të vërtetë apo imazhin e saj në pasqyrë.
Yang u rrit në atmosferën e kampusit të Universitetit Tsinghua, jashtë Pekinit, ku babai i tij ishte profesor matematike.
Pasi përfundoi studimet universitare dhe masterin e shkencave në universitetet kineze, ai u transferua në SHBA në fund të Luftës së Dytë Botërore me një bursë në Universitetin e Çikagos.
Atje, ai u ndikua nga Prof. Enrico Fermi, fizikanti italian, i njohur si krijuesi i reaktorit të parë artificial bërthamor në botë.
Që nga viti 1949, Yang ishte i lidhur me Institutin për Studime të Avancuara në Princeton, ku u bë profesor në vitin 1955.
