Njerëzit me memorie të rrallë, po jo domosdoshmërit të zgjuar: Si funksionon hipertimezia?

Nga OraNews Përditësimi i fundit 23 Gusht 2025, 11:34

Daniel McCartney, i lindur në vitin 1817 dhe pothuajse i verbër, tregoi në moshën 52-vjeçare se mund të kujtonte çdo ditë të jetës së tij që nga mosha 9 e gjysmë deri në ditën e intervistës.

Ai mund të thoshte çdo datë, ditën e javës dhe motin e asaj dite, informacion i konfirmuar nga gazeta të vjetra.

Ai mund të përmendte edhe ngjarje të zakonshme, si çfarë hante çdo ditë, apo ngjarje historike si marrja e Fort Sumter.

McCartney ishte një nga ata njerëz të rrallë që kishin hipertimezi, aftësi për të kujtuar pothuajse gjithçka, madje edhe detajet më të parëndësishme.

Hipertimezia, (HSAM), është një kujtesë pothuajse e përsosur për informacion personal, jo për të dhëna të përgjithshme.

Këta individë nuk mund të kujtojnë çdo fakt botëror, por ruajnë çdo detaj të jetës së tyre, nga ngjarjet e vogla deri te ato të mëdha. Për shembull, ata mund të kujtojnë se çfarë letre poste erdhi një të martë të caktuar para dy dekadash.

Individë me HSAM nuk janë domosdoshmërisht gjenialë; kujtesa e tyre është e jashtëzakonshme, por inteligjenca e tyre është mesatare.

Skanimet e trurit kanë treguar se amigdala është 20% më e madhe dhe ka lidhje më të forta me hipokampusin, pjesë të trurit të lidhura me emocionet, të mësuarit dhe kujtesën.

Shumica prej nesh formojnë kujtime duke përdorur kujtesën afatshkurtër, dhe vetëm ngjarjet e rëndësishme ruhen në kujtesën afatgjatë.

Informacioni kalon në amigdala, truri i vogël, neokorteksi dhe ganglia bazale, sipas rëndësisë. Për shembull, nuk kujtojmë mëngjesin e kaluar sepse nuk kishte ndonjë ngjarje të veçantë.

Në hipertimezi, çdo përvojë ruhet si një bazë e organizuar të dhënash. Çdo detaj regjistrohet, madje edhe ngjarjet e dukshme të parëndësishme.

Disa persona mund të kenë kujtesë afatshkurtër të dobët, por kujtesa afatgjatë funksionon në mënyrë të jashtëzakonshme.

Kujtimet shpesh bëhen më të sakta me kalimin e kohës, sepse individët fiksohen dhe i ripërsërisin vazhdimisht.

Shkaku i HSAM-it nuk është plotësisht i njohur. Mund të ketë bazë psikologjike, biologjike apo gjenetike. Një teori sugjeron se fiksimi për kujtimet i forcon ato, si një lloj “OCD-je e kujtesës”.

Kujtesa e ngjarjeve të largëta është shpesh më e qartë se ajo e ngjarjeve të afërta, dhe individët rishikojnë vazhdimisht të kaluarën për të përforcuar kujtesën e tyre.

Kujtesa e përsosur nuk është gjithmonë e këndshme.

Një individ me HSAM e përjeton çdo ditë të keqe me detaje dhe emocione të plota, duke e bërë të pamundur harresën.

Jill Price, e para e diagnostikuar zyrtarisht, përshkroi kujtimet e saj si “të pakontrollueshme dhe të lodhshme.” Rebecca Sharrock tregoi se kujtesa mund ta rikthejë një ngjarje të fëmijërisë me emocionet e fëmijës, duke e bërë traumën më të fortë.

Individët me HSAM shpesh lidhin të tashmen me të kaluarën dhe përjetojnë ndjenja të njëjta si atëherë.

Megjithatë, ka përfitime. Frank Healy, me mbi 58 vite kujtime, mund të kujtojë çdo person, detaj dhe ngjarje të jetës së tyre, duke krijuar marrëdhënie të fuqishme dhe të paharrueshme.

Kujtesa e saktë ndihmon në mësim, profesione shkencore, histori, ligj dhe biznes. Bob Petrella përdor kujtesën për të mësuar nga gabimet dhe për të shmangur përsëritjen e tyre.

Për shumë persona, njohja e detajeve të jetës së tyre mund të jetë një mjet i fuqishëm për të përmirësuar vendimet dhe për të reflektuar mbi të kaluarën.

Dallimet me kujtesën eidetike dhe fotografike

Hipertimezia nuk është e njëjtë me kujtesën fotografike ose eidetike. Kujtesa fotografike kap një moment për pak minuta dhe nuk ruhet gjatë. Hipertimezia është afatgjatë, autobiografike dhe ruan detajet e jetës personale gjatë gjithë jetës.

Nuk përfshin informacion të përgjithshëm dhe është shumë më specifike se kujtesa fotografike.

Nuk ka prova të mjaftueshme që kujtesa fotografike ekziston siç e përshkruan kultura popullore.