‘Rruga e pjalmuesve’/ Bletët ‘zgjedhin vetë’ kopshtin e tyre

Nga Siklajda Shorja Përditësimi i fundit 13 Korrik 2025, 14:15

Një projektim i kopshteve për të gjetur rrugën pjalmuese, në mënyrë që të ruhet bleta apo çdo insekt tjetër i cili është thelbësor për ruajtjen e biodiversitetit dhe shëndetin e ekosistemeve të Tokës. Kjo është ideja sëfundmi e një artistjeje britanike e cila e quajtur ‘Rruga e pjalmuesve’.

Teksa popullsia e bletëve po përballet me rënie të numrit, një ide është sjellë për publikun nga artistja britanike Alexandra Daisy Ginsberg  e cila ka prezantuar një mjet online që u lejon përdoruesve të projektojnë kopshte në dobi të insekteve pjalmuese, një ndër to siç janë bletët.

Dizajnet e mbjelljeve gjenerohen duke përdorur një algoritëm që u jep përparësi bimëve me lule që pjalmuesve u pëlqen të ushqehen, dhe projekti ka rezultuar në kopshte të mbushura me lule në të gjithë botën, të cilat Ginsberg i quan “vepra arti të gjalla”.

Projekti është një nga shumë të ekspozuar në “Më shumë se Njeri”, një ekspozitë në Muzeun e Dizajnit në Londër, që zgjat deri më 5 tetor. Duke eksploruar marrëdhënien e ndërlidhur midis njerëzve dhe kafshëve, bimëve dhe qenieve të tjera të gjalla, ekspozita shfaq ide se si të jetohet në harmoni më të mirë me botën natyrore.

Bletët dhe pjalmuesit e tjerë, siç janë fluturat, grerëzat dhe kolibri, janë thelbësorë për ruajtjen e biodiversitetit dhe shëndetin e ekosistemeve të Tokës. Ndërsa lëvizin midis luleve, për të mbledhur nektar për ushqim, ato pa dashje transferojnë polen gjatë rrugës, duke u mundësuar bimëve të riprodhohen. Sipas Kombeve të Bashkuara, një e treta e prodhimit të ushqimit në botë varet nga pjalmuesit si bletët.

Por popullatat e bletëve kanë qenë në rënie. Në SHBA, Shërbimi Kombëtar i Statistikave të Bujqësisë raportoi një rënie nga 5.9 milionë koloni bletësh prodhuese mjalti në vitin 1947 në 2.44 milionë në vitin 2008. Midis qershorit 2024 dhe shkurtit 2025, bletarët komercialë amerikanë raportuan një humbje prej 62% të kolonive të tyre të menaxhuara të bletëve të mjaltit.

 “Një nga shkaqet kryesore të rënies (së pjalmuesve) është ndryshimi i peizazhit dhe rënia e luleve në peizazhet antropogjene”, tha Harland Patch, një profesor asistent kërkimor në departamentin e entomologjisë në Universitetin Shtetëror të Pensilvanisë dhe bashkautor i “Jeta e Bletëve”. Shkencëtarët ia atribuojnë humbjen e habitatit natyror, biodiversitetit, ndryshimeve klimatike, ndotjes, pesticideve dhe zhvillimit të nxitur nga njeriu.

Një nga mënyrat kryesore për të mbështetur bletët është sigurimi që ato të kenë një gamë të larmishme lulesh për t'u ushqyer. Arkitektët dhe projektuesit, në përgjigje, kanë filluar të mbjellin kopshte “miqësore ndaj pjalmuesve”.

Pavijoni “Alusta” nga studioja finlandeze e arkitekturës Suomi/Koivisto, i ekspozuar gjithashtu në ekspozitë, është një strukturë dhe kopsht i përkohshëm i krijuar në Helsinki në vitin 2022.

Me ndihmën e ekologëve, Suomi/Koivisto përzgjodhi bimë miqësore ndaj pjalmuesve - të tilla si aguliçe, trumzë limoni, luleshtrydhe të egra dhe hisopi - dhe i rregulloi ato rreth një pavijoni të bërë nga blloqe balte. “Ne donim të krijonim një hapësirë për të përfaqësuar se si fatet tona janë të ndërthurura me speciet jo-njerëzore”, tha Suomi. “Nëse ato nuk mbijetojnë, as ne nuk mbijetojmë.” Duke punuar në një projekt si ky, shtoi ajo, “filloni të kuptoni se si ne si dizajnerë mund të marrim vendime që mbështesin ato marrëdhënie në vend që t’i prishim ato.”