Kuzhina azere në më të mirën e saj
Nga OraNews Përditësimi i fundit 5 Shkurt 2025, 14:25
Kuzhina e Azerbajxhanit është një nga më të vjetrat, më të pasurat dhe më të shijshmet e rajonit dhe më gjerë. Kuzhina e Azerbajxhanit nuk janë vetëm pjatat apo metodat e përgatitjes së tyre, por edhe një komponent kyç i kulturës materiale.
Sigurisht, faktori më i rëndësishëm që ndikon në krijimin dhe zhvillimin e ushqimit të Azerbajxhanit është klima.
Në këtë drejtim, ky është një fat për vendin, që në territorin e Azerbajxhanit kalojnë nëntë zona klimatike, të cilat me radhë përcaktojnë diversitetin dhe pasurinë e florës dhe faunës së këtij rajoni dhe krijojnë kushte të favorshme për jetën dhe zhvillimin e të gjitha kafshëve dhe bimëve:
1. Pilafi azer mbreti i kuzhinës vendase
Pilafi ka një vend të veçantë në mesin e pjatave kombëtare të Azerbajxhanit dhe përgatitet në të gjitha ditët e veçanta, në festa. Kjo është arsyeja pse pilafi konsiderohet mbreti i kuzhinës së Azerbajxhanit. Ka rreth 50 lloje dhe ka dallime në formën e përgatitjes në varësi të rajonit. Përbërësit e pilafit përbëhen nga orizi i gjatë, mishi, qepa, frutat e thata, gështenjat e tjerë. Pavarësisht se pilafi duket i vështirë për t’u përgatitur, në realitet nuk është aq i vështirë. Sekreti i pilafit të shijshëm gjendet te përgatitja e orizit, pasi kërkon shumë kohë për ta sjellë orizin në gjendje optimale.
2. Qebapi azer
Qebapi është pjesë përbërëse e kuzhinës rajonale dhe konsiderohet si një nga pjatat më të shijshme. Qebapi mund të bëhet nga lopa, qengji, pula, viçi dhe ruhet në një salcë të veçantë për disa orë para gatimit dhe pasi të piqet në prush.
Ju gjithashtu mund të bëni qebap nga perime si domatja, piperi, patëllxhani dhe patatja.
Në Azerbajxhan, ka të tilla lloje të qebapeve si “tike qebap”, “lule qebap”, “dana bastirma”, “antrikot qebap” etj. Edhe pse burrat azerë nuk kanë një rol dominues në kuzhinë, kur bie fjala tek arti i qebapit, ata janë të vetmit kuzhinierë.
3. Japrak dolma
Emri i përgjithshëm për të gjitha shijet e mbushura në Azerbajxhan quhet dollma, që do të thotë e mbushur në gjuhën vendase. Ndër ushqimet e Azerbajxhanit që gatuajnë shpesh vendasit, një nga më të shijshmet është “yarpaq dolmasi”. Ushqimi përmban mish viçi të grirë, oriz të rrumbullakët, barishte, erëza të ndryshme dhe gjethe rrushi. Duke qenë se kjo pjatë është mjaft yndyrore, shërbehet me kos.
4. Kelem dolma
Për sa i përket përbërjes kjo pjatë i afrohet “Japrak Dollma” dhe shtohen vetëm gështenjat, gjë që e bën këtë pjatë edhe më të shijshme dhe unike. Në “Kelem Dollma”, ndryshe nga dollmatë me gjethe, përbërësit e gatimit mbështillen me gjethen e lakrës dhe madhësia e kësaj dollmaje ndryshon në varësi të rajonit.
5. Uç bacı dolma
Nëse pyesni për pjatën më të shijshme verore në Azerbajxhan, padyshim që përgjigjja do të jetë dollma me patëllxhanë, piper dhe domate të quajtur dollma “Uç bacı” (Tri motrat). Kjo pjatë ka si përbërës patëllxhan, speca, domate, mish viçi ose qengji, barishte, qepë dhe erëza të ndryshme. Pra, mishi i grirë i përzier me barishte, qepë dhe erëza të ndryshme vendoset në domate të ziera, patëllxhan dhe piper dhe më pas skuqet në tigan.
6. Kufta-Bozbash
Kjo pjatë është një nga pjatat më të vjetra dhe më të shijshme të kuzhinës azere dhe mund të shërbehet si pjatë kryesore dhe si pjatë e dytë (supë). Kjo pjatë, e cila është veçanërisht e popullarizuar në mesin e banorëve të Bakusë, është me lëng dhe përmban mish viçi të grirë, zarzavate, patate, qepë, bizele etj. Në të kaluarën, të gjithë njerëzit e shërbenin këtë pjatë kryesisht në dasma, por tani kjo traditë ruhet vetëm në dasmat e qyteteve dhe fshatrave të vogla.
Psikologjia e turpit: Pse e ndiejmë dhe si ta përballojmë?
5 Shkurt, 13:28
7. Lavangi
Lavangi është një tjetër ushqim popullor i Azerbajxhanit dhe i përket veçanërisht rajoneve juglindore të vendit. Duke qenë se kjo zonë laget nga deti Kaspik, banorët vendas e përgatisnin fillimisht këtë ushqim nga peshku, e më pas u kthyen për ta bërë edhe nga pula. Lavangi – pjesa kryesore e pjatës e mbushur me peshk ose pulë, përbëhet nga kokrra arre, qepë, lavash (lloj buke), kripë dhe piper.
8. Saj içhi
“Saj ichi” bëhet nga mishi, pula dhe perime të ndryshme. I gjithë mishi dhe perimet zakonisht gatuhen në prush, nëse është e mundur, së bashku në një saç të madh dhe të gjithë përbërësit shërbehen të nxehtë pas gatimit. Kur porosisni këtë ushqim në restorant, një racion i tij mund të ushqejë të paktën 2-3 persona.
9. Qutab
Kutabi është një nga pjatat e dyta më të famshme ose mund të thuhet mezet e Azerbajxhanit. Kutabi bëhet me brumë të hollë sa letra, i mbushur me përbërës të ndryshëm, i palosur dhe zakonisht i pjekur në saç. Kutabin mund ta konsideroni edhe si një ushqim të shpejtë lokal, i cili mund të përgatitet shumë shpejt dhe në fakt është më i shëndetshëm se ushqimet e tjera të shpejta. Kutabi, gjithashtu është një zgjedhje e mirë për vegjetarianët, sepse përbëhet nga barishte, djathë dhe brumë. Tre nga mbushjet më të zakonshme janë mishi (qengji është i preferuari në vend), një përzierje perimesh jeshile dhe kungulli. Më së shpeshti konsumohet ndërmjet vakteve, si një meze e lehtë ushqyese. Para se të shërbehet, kutabi zakonisht pritet në trekëndësha më të vegjël dhe zbukurohet me sumak, majdanoz, kokrra shege ose arra të grira. Tradicionalisht, një gotë kos shërbehet krahas kësaj delikatese azere.
10. Jiz-Biz
“Jiz-Biz” është një pjatë tradicionale e Azerbajxhanit me veshkat, mëlçinë, zemrën dhe mushkëritë e skuqura të deleve. Ky është një vakt i shijshëm dhe ushqyes. Patatet, gështenjat dhe përbërës të tjerë janë opsionale për pjatën. /ATSH-AZERTAC
