Gjetja e dritës pas fatkeqësisë

Nga OraNews Përditësimi i fundit 25 Shkurt 2025, 14:55

Nga Lindsey Godwin Ph.D.

Kur babai im më telefonoi javën e kaluar për të më thënë se gjyshja ime kishte ndërruar jetë paqësisht në moshën 98-vjeçare, e fundit nga gjyshërit e mi, zëri i tij ishte i qetë, praktik dhe i drejtpërdrejtë. Ai thjesht më lajmëroi, biseduam për një moment, dhe pastaj, ndërsa po përfundonim bisedën, ai tha:

"Mirë, pra... Kalosh një ditë të mirë."

Mbeta ulur për disa sekonda, ende me telefonin në dorë, e tronditur. Çfarë?

Të kaloj një ditë të mirë?

Fjalët më tingëlluan të çuditshme, sikur ai kishte ndërruar aksidentalisht skenarin në mes të fjalisë. Gjyshja ime, nëna e tij, sapo kishte vdekur, dhe tani ne po kalonim në një mënyrë të zakonshme tek "kalofsh një ditë të mirë"? U ndjeva sikur po përjetoja një tronditje emocionale.

Por pas reagimit tim fillestar, diçka tjetër filloi të qetësohej brenda meje. Babai im nuk e tha këtë për të shmangur dhimbjen. Ai nuk po më thoshte të shpërfillja humbjen apo të pretendonim se gjithçka ishte në rregull. Ai thjesht po pranonte diçka të vërtetë: jeta vazhdon. Edhe në ditët më të vështira, ne ende ngrihemi. Ne ende vazhdojmë përpara.

Dualizmi i çuditshëm i humbjes

Zia nuk është kurrë thjesht një gjë. Ajo nuk lëviz në një vijë të drejtë dhe nuk vjen me një skenar të qartë dhe të parashikueshëm. Psikologët shpesh flasin për modelin e dyfishtë të zisë (Stroebe & Schut, 1999), i cili shpjegon se njerëzit lëkunden mes përballjes me humbjen dhe vazhdimit të jetës së përditshme.

Në një moment, je i pushtuar nga trishtimi; në tjetrin, po shkruan një listë blerjesh. Një sekondë ndien peshën e mungesës; sekondën tjetër, po qesh me një kujtim. Kjo nuk është pabesi ndaj personit që ka ikur, është thjesht mënyra se si qenie njerëzore përpunojnë diçka të pamundur.

Pra, kur babai im tha "kalofsh një ditë të mirë", ndoshta nuk ishte gjëja e gabuar për t'u thënë. Ndoshta ishte thjesht një pranim i këtij dualizmi: Po, ajo iku. Dhe po, ti ke ende një ditë të tërë përpara.

Leja për të vajtuar dhe për të jetuar

Ne kemi një marrëdhënie të çuditshme me zinë në kulturën tonë. Ne priremi ta shohim si diçka për të cilën duhet të ndalojmë jetën, një detyrë emocionale që duhet përfunduar përpara se të mund të kthehemi në normalitet. Por në realitet, zia nuk është diçka që përfundohet. Ajo thjesht bëhet pjesë e jona.

Kjo është arsyeja pse studiuesit që studiojnë teorinë e lidhjeve të vazhdueshme (Klass, Silverman & Nickman, 1996) sugjerojnë se ruajtja e një lidhjeje me të dashurit që kemi humbur, jo thjesht "kalimi përtej saj", është një pjesë e rëndësishme e procesit të zisë. Ne nuk i lëmë pas njerëzit kur ata largohen; ne i mbajmë me vete në mënyra të reja.

Dhe kjo është arsyeja pse "kalofsh një ditë të mbarë" më tingëlloi ndryshe. Nuk ishte një udhëzim për të harruar. Ishte një ftesë për të vazhduar.

Si ta balancojmë këtë? Si mund t'i japim vetes leje për të vajtuar, ndërsa vazhdojmë të jetojmë jetën që kemi përpara? Këtu janë tre mënyra për t'i mbajtur të dyja realitetet së bashku.

1. Lejoni që momentet e përditshme të jenë të shenjta

Është diçka surreale se si jeta vazhdon normalisht pasi dikush vdes. Ti ende duhet të gatuash darkën, të përgjigjesh në email-e dhe të hedhësh plehrat. Është gati fyese që bota nuk ndalon.

Por çka nëse ato momente të zakonshme nuk janë shpërqendrime nga zia, por pjesë e saj?

Studimet mbi vetëdijen dhe zinë (Kabat-Zinn, 1990) sugjerojnë se të qenit i pranishëm në detyrat e përditshme mund të jetë një mënyrë për të përpunuar emocionet, jo për t'i shmangur ato. Bërja e një filxhani kafeje, një shëtitje apo edhe larja e enëve mund të bëhen rituale të vogla që na ndihmojnë të ndiejmë, në vend që të shtypim.

Provoi këtë: Në vend që të nxitohesh në detyrat e përditshme, ngadalësohu. Vëri re ato. Lëri të të ankorojnë në moment. Përgatit një kafe dhe mendo për të njeriun tënd të shtrenjtë të ndjerë. Merr një frymë të thellë dhe lejoje veten të jesh, pa pasur nevojë të rregullosh apo të zgjidhësh asgjë.

2. Gjej mënyra për të mbajtur prezencën e tyre gjallë

Pas humbjes së dikujt, ka një frikë të zakonshme: A do ta harroj? Zërin e tij, veçoritë e tij, gjërat e vogla që e bënin atë atë, a do të zbehen këto kujtime me kalimin e kohës?

Hulumtimet mbi lidhjet e vazhdueshme (Klass et al., 1996) sugjerojnë se nuk kemi nevojë të shkëputemi nga njerëzit që humbasim. Në vend të kësaj, mund t'i mbajmë ata gjallë në mënyra të reja.

Provo këtë: Mendo për një mënyrë të vogël për të mbajtur praninë e tyre në jetën tënde. Nuk ka nevojë të jetë diçka e madhe, vetëm diçka që e mban kujtimin e tyre të gjallë në një mënyrë që të duket e duhur për ty.

3. Lejoje veten të kesh një "ditë të mirë" pa faj

Një nga pjesët më të çuditshme të zisë është të kuptosh se je i lejuar të qeshësh, të kënaqesh dhe të ndjesh gëzim, edhe në mes të dhimbjes. Por ndonjëherë, kjo mund të ndihet gabim.

A duhet të jesh më i trishtuar? A duhet të jesh më serioz?

Por ja e vërteta: Të ndiesh gëzim nuk do të thotë që nuk i deshe mjaftueshëm. Të buzëqeshësh nuk do të thotë që e "kapërcyer"  humbjen.

Studimet mbi rritjen post-traumatike (Tedeschi & Calhoun, 2004) tregojnë se shumë njerëz, pas humbjes, zhvillojnë një mirënjohje më të madhe për jetën. Jo sepse dhimbja largohet, por sepse humbja na kujton atë që ka rëndësi.

Ndoshta fjalët e babait tim ishin një dhuratë. Një leje e heshtur.

Po, sot është një ditë e vështirë. Dhe po, ti je i lejuar të kesh një ditë të mirë, gjithashtu.

Provo këtë: Jepi vetes leje të shijosh diçka sot. Edhe nëse është diçka e vogël. Edhe nëse është vetëm një moment. Lejoje të ekzistojë krah për krah me dhimbjen, në vend që të jetë në kundërshtim me të.

Mendime përfundimtare: t'i mbash të dyja, zinë dhe ditët e mira

Kur babai im e mbylli atë telefonatë me "kalofsh një ditë të mirë", fillimisht nuk dija si ta përjetoja këtë. Por tani, mendoj se e kuptoj.

Zia është e rëndë, por jeta vazhdon. Humbja na ndryshon, por nuk duhet të na ndalojë. Dhe ndoshta, në mes të gjithë kësaj, ne mund të kemi ende ditë të mira, jo sepse po injorojmë dhimbjen, por sepse po e mbajmë dashurinë përpara.

Pra, nëse ke humbur dikë dhe nuk je i sigurt si të ecësh përpara, mbaje mend këtë: nuk ke pse të zgjedhësh mes vajtimit dhe jetës. Mund t'i bësh të dyja.

Dhe sot, edhe në momentet më të vështira, je i lejuar të kesh një ditë të mirë. / Psychology Today - Syri.net